Pożar Samochodu: Co Robić, Gdy Zagrożone Są Dzieci

Pożary samochodów, choć często kojarzone z filmami akcji, niestety zdarzają się w prawdziwym życiu. Do zapłonu pojazdu może dojść zarówno w trakcie jazdy, jak i podczas postoju, a przyczyny bywają różnorodne. Kluczowe jest, aby wiedzieć, jak postępować w takiej sytuacji, szczególnie gdy w samochodzie znajdują się pasażerowie, zwłaszcza dzieci.

Częstotliwość i Rodzaje Pożarów Aut

Statystycznie, w Polsce codziennie dochodzi do około 20 pożarów samochodów. Rocznie jest ich zwykle od 7 do 8 tysięcy. Wbrew powszechnym opiniom, pożary aut elektrycznych są absolutnym marginesem; w 2023 roku było ich zaledwie 21. Znacznie częściej palą się hybrydy oraz samochody wyposażone w instalacje LPG, a także klasyczne diesle i benzyniaki. Pożar auta z instalacją gazową nie jest znacznie bardziej niebezpieczny od pożaru samochodu z silnikiem benzynowym, ponieważ zbiorniki LPG należą do najsolidniejszych elementów pojazdu.

O pożarach samochodów rzadko mówi się głośno, chyba że są ofiary śmiertelne lub gdy płomienie obejmują egzotyczne auto, a zwłaszcza samochód elektryczny - tak jak w przypadku Lucida Air, który doszczętnie spłonął w centrum Warszawy po wypadku. Warto zaznaczyć, że w tym samym czasie, gdy spłonęło 5-6 aut elektrycznych, liczba spalonych aut spalinowych przekroczyła już 2500 sztuk.

Najczęstsze Przyczyny Pożarów Samochodów

Do samozapłonu samochodu może dojść z wielu powodów. Wśród najczęściej wymienianych przyczyn znajdują się:

• Wycieki paliwa (olej napędowy, benzyna, LPG): Zarówno benzyna, jak i olej napędowy są łatwopalne. W przypadku aut benzynowych ryzyko pożaru jest większe, gdyż do zainicjowania ognia wystarczy iskra lub kontakt paliwa z rozgrzanym elementem, np. kolektorem wydechowym. Nowoczesne diesle często mają w komorach silników dużo materiałów wygłuszających, które mogą nasiąkać paliwem i zapalić się od przegrzania lub iskry. Auta z instalacją LPG są szczególnie narażone na pożary, ale wynika to często z niefachowego montażu i jakości komponentów. Warto również pamiętać, że paliwa z biokomponentami mogą powodować parcenie przewodów paliwowych i uszczelnień, co prowadzi do wycieków. Korozja metalowych zbiorników paliwa to kolejny czynnik ryzyka. Zapach paliwa wyczuwalny w pobliżu auta to poważny sygnał alarmowy, którego nie wolno ignorować.
• Zwarcia w instalacji elektrycznej: Wadliwe styki, problemy z masą, przetarta izolacja przewodów, zaśniedziałe lub luźne styki są często wynikiem niefachowych modyfikacji, napraw lub montażu niefabrycznych akcesoriów (alarmy, sprzęt car-audio, instalacje LPG). Do zwarcia może dojść nawet w parkującym samochodzie, a także w autach po zalaniu lub powodzi.
• Przegrzanie: Nie chodzi tylko o skutki przegrzania silnika z powodu usterki układu chłodzenia czy braku smarowania. Do przegrzania elementów może dojść nawet w sprawnym aucie, np. gdy podczas dopalania filtra cząstek stałych samochód zatrzyma się w korku, a brakuje osłony termicznej. Rozgrzana turbosprężarka czy katalizator mogą zapalić nasiąknięte olejem wygłuszenia pod maską.
• Wyciek oleju silnikowego: Chłodny olej nie jest łatwopalny, ale jego opary skapujące na rozgrzany kolektor mogą zapalić się od iskry lub samego ciepła. Wyciekający olej może też nasączać maty wygłuszające, czyniąc je łatwopalnymi.
• Wady konstrukcyjne i fabryczne: Mogą dotyczyć elektryki, elektroniki (np. zwarcia w pompie ABS), układu paliwowego lub oczyszczania spalin. Przykładem jest wada fabryczna w silnikach diesla BMW, gdzie nieszczelna chłodniczka układu recyrkulacji spalin (EGR) powoduje wyciek płynu z glikolem, który w połączeniu z sadzą i olejem tworzy łatwopalną mieszaninę. Producenci prowadzą akcje przywoławcze, aby eliminować takie zagrożenia.
• Wypadki drogowe: Poważne kolizje mogą uszkodzić przewody paliwowe, zbiornik paliwa, a w nowszych modelach aut także akumulatory trakcyjne (w pojazdach elektrycznych i hybrydowych). Obudowy akumulatorów są jednak pancerne, więc uszkodzenie ogniw wymaga silnego uderzenia. Pożary to również często skutek niefachowych napraw powypadkowych.
• Awaria elektroniki nadzorującej akumulator trakcyjny: W przypadku aut elektrycznych pożary podczas ładowania zdarzają się niezwykle rzadko, ale ryzyko jest poważne w przypadku elektrycznych hulajnóg czy skuterów, które często ładuje się w miejscach z łatwopalnymi przedmiotami.
• Czynnik chłodniczy R1234yf: Od 2015 roku niemal wszystkie nowe auta posiadają klimatyzację wypełnioną łatwopalnym czynnikiem R1234yf. W przypadku wycieku na rozgrzany kolektor lub turbosprężarkę może on spowodować pożar, a podczas spalania wytwarza się ekstremalnie toksyczny i groźny kwas fluorowodorowy. Nawet jeden wdech takich oparów stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia.

Pierwsze Kroki: Bezpieczeństwo Pasażerów i Wezwanie Pomocy

Kiedy zauważysz pierwsze sygnały pożaru w samochodzie - dym, smród spalenizny lub zapalone kontrolki awarii - najważniejsze jest zachowanie spokoju i szybkie działanie. Panika może prowadzić do błędnych decyzji, które narażą życie i zdrowie.

1. Zatrzymaj pojazd i wyłącz silnik: Jak najszybciej znajdź bezpieczne miejsce do zatrzymania auta. Lepiej jest zostawić samochód na środku drogi niż ryzykować rozprzestrzenienie się ognia na inne pojazdy lub budynki czy w wąskiej uliczce, gdzie straż pożarna miałaby utrudniony dostęp. Wyłącz silnik i wyjmij kluczyki ze stacyjki. Włącz światła awaryjne i odblokuj maskę (co może później ułatwić pracę strażakom), ale jej nie otwieraj. Jeśli Twoje auto jest napędzane LPG, zamknij zaworem dopływ gazu, jeśli to możliwe i bezpieczne.
2. Natychmiastowa ewakuacja wszystkich pasażerów: Pierwszą i najważniejszą rzeczą, którą należy zrobić, jest opuszczenie płonącego pojazdu i pomoc w wydostaniu się na zewnątrz wszystkim pasażerom, szczególnie dzieciom, osobom starszym i niepełnosprawnym. Na autostradzie czy drodze szybkiego ruchu koniecznie oddalcie się za barierki ochronne. Upewnij się, że wszyscy są w bezpiecznej odległości od płonącego auta, ponieważ istnieje zagrożenie nagłym wybuchem.
3. Wezwij pomoc: Natychmiast zadzwoń na numer alarmowy 112 lub do straży pożarnej 998. Poinformuj dyspozytora o lokalizacji, rodzaju samochodu (spalinowy, elektryczny, z instalacją LPG) oraz o możliwym uszkodzeniu baterii napędzających pojazd, jeśli jest to auto elektryczne lub hybrydowe. Nie wdychaj dymu - może być śmiertelnie trujący.
4. Zamknij drzwi i okna: Po opuszczeniu samochodu przez wszystkich pasażerów warto pozamykać drzwi i okna. Ograniczy to dopływ tlenu do wnętrza, a tym samym zahamuje rozwój pożaru.

Próba Gaszenia Pożaru (jeśli to możliwe i bezpieczne)

Warto podjąć akcję gaśniczą jeszcze przed przybyciem służb pożarnych, aby ograniczyć uszkodzenia samochodu. Należy jednak pamiętać o swoich możliwościach i bezpieczeństwie.

Ograniczone Możliwości Gaśnicy Samochodowej

Pojedyncza, kilogramowa gaśnica samochodowa jest z reguły niewystarczająca do ugaszenia rozległego pożaru. Wystarcza ona tylko na kilka sekund ciągłego gaszenia. Gaśnica może pomóc jedynie w opanowaniu zalążka pożaru, np. instalacji 12 V w kabinie auta lub drobnego ogniska pod maską. Jeśli ogień jest nieduży i pali się tylko na patelni w samochodzie, można go ugasić, przykrywając naczynie. Warto poprosić innych kierowców o udostępnienie gaśnic; kilka sztuk, szczególnie tych większych z ciężarówek, wyraźnie zwiększy szanse powodzenia.

Strategia Gaszenia Pożaru

• Lokalizacja ognia: Ogniska pożarów najczęściej występują pod deską rozdzielczą bądź w komorze silnika. Do pożaru pod deską rozdzielczą niełatwo się dostać ze względu na konstrukcję współczesnych samochodów. Wówczas lepiej od razu wezwać straż pożarną.
• Gaszenie pod maską: Jeśli dym wydobywa się spod maski, a masz gaśnicę, możesz podjąć próbę gaszenia. Nigdy całkowicie nie otwieraj maski, ponieważ w ten sposób wprowadzisz do zarzewia ognia więcej powietrza, co pogorszy sytuację. Otwórz ją tak, aby do komory silnika przedostało się jak najmniej powietrza. Środek gaśniczy aplikuj przez lekko uchyloną maskę. W przypadku gaszenia pożaru w samochodzie nie należy kierować strumienia gaśniczego bezpośrednio na źródło ognia, a minimalnie powyżej tego płomienia - proszek opadając na ogień daje lepsze efekty. Czynności gaśnicze powtarzamy aż do całkowitego zagaszenia, czyli do ustąpienia dymu i płomieni. Po dokładnym pokryciu pianą gaśniczą płonącego silnika pamiętajmy zamknąć jego klapę - odetniemy w ten sposób dostęp powietrza, jak radzi Wojciech Nolka, starszy kapitan Komendy Powiatowej PSP w Grodzisku Wilkp.
• Wyciek paliwa: Jeśli zobaczysz plamy benzyny, postaraj się zasypać je piaskiem i czekać na pomoc w bezpiecznej odległości od pojazdu.
• Odłączenie akumulatora: Nawet po zgaszeniu pierwszych objawów pożaru konieczne jest odłączenie akumulatora, ponieważ to właśnie zwarcie instalacji elektrycznej jest najczęstszą przyczyną pożarów.
• Nie uruchamiaj ponownie: Nawet gdy uda się ugasić samochód, nie próbuj go ponownie uruchamiać. Wezwij lawetę.
• Kontakt z profesjonalistami: Bez względu na to, czy pożar jest już ugaszony, czy jesteśmy w trakcie gaszenia, zawsze należy wezwać straż pożarną. Służby ocenią ryzyko ponownego zapalenia się auta i odpowiednio je zabezpieczą.

Rodzaje i Użycie Gaśnic Samochodowych

Jednymi z ważniejszych elementów, które powinny znaleźć się w pojeździe, są gaśnice. Jeżeli źródło ognia jest możliwe do ugaszenia, można podjąć taką próbę. Do gaszenia pożarów w samochodach przeznaczone są przede wszystkim gaśnice proszkowe. Dodatkowo służą one do gaszenia cieczy i gazów palnych, więc możemy nimi gasić pożar spowodowany wyciekiem paliwa z samochodu. Gaśnice proszkowe typu ABC są jednymi z najbardziej wszechstronnych i popularnych gaśnic dostępnych na rynku, odpowiednimi do zwalczania pożarów różnych klas.

Instrukcja Użycia Gaśnicy

Na wyposażeniu auta najczęściej znajduje się gaśnica 1-kilogramowa. Urządzenie to powinno posiadać właściwe atesty dopuszczające je do użycia. Informacje na ten temat oraz termin ważności i sposób użycia znajdują się na gaśnicy. Zgodnie z przepisami przeciwpożarowymi gaśnica powinna być poddawana okresowym kontrolom, które należy przeprowadzać według wskazań, jednak nie rzadziej niż raz na rok.

Przed rozpoczęciem próby użycia gaśnicy należy upewnić się, że jesteśmy w bezpiecznej odległości od ognia i dymu. Pamiętaj o zasadach użycia:

1. Przygotowanie: Oderwij zawleczkę zabezpieczającą dźwignię i wyciągnij metalowy pręcik (zrywając plombę).
2. Celowanie (AIM): Skieruj koniec dyszy w stronę źródła pożaru (u podstawy płomieni, nie na ich wierzchołki).
3. Ściskanie (SQUEEZE): Naciśnij dźwignię, aby uwolnić środek gaśniczy.
4. Zamiatanie (SWEEP): Kontynuuj trzymanie gaśnicy i przesuwaj ją z boku na bok, kierując strumień gaśniczy wzdłuż podstawy ognia.

Częstym błędem jest nieprawidłowe używanie gaśnicy. Nie powinniśmy jej odwracać w jakąkolwiek stronę, gasić w poziomie lub dyszą wylotową w dół, ponieważ nie zadziała ona prawidłowo - gaz gaśniczy znajdujący się w środku nie pozwoli wypuścić środka gaśniczego.

Rekomendacje i Zestawy Bezpieczeństwa

Tomasz Płaczek, kierownik ds. szkoleń w Szkole Skoda Auto, radzi: "Moim zdaniem warto w swoim samochodzie mieć dwie gaśnice, a nie jedną, jak przewiduje Kodeks Drogowy. Ich właściwe użycie może zwiększyć szansę nie tylko na uratowanie nam życia i zdrowia, ale także zmniejszyć zniszczenie pojazdu przez pożar."

Bardzo dobrym pomysłem może być także nabycie gotowego zestawu bezpieczeństwa. W jego skład często wchodzi apteczka z wyposażeniem wymaganym w każdym aucie podczas poruszania się po drogach Unii Europejskiej, gaśnica, trójkąt ostrzegawczy, a także kamizelka odblaskowa.

Specyfika Pożarów Aut Elektrycznych i Hybrydowych

Akumulatory trakcyjne w autach elektrycznych i hybrydach to nie pojedyncze akumulatory, jak w samochodach spalinowych, ale pakiety składające się z wielu ogniw zamkniętych w masywnych obudowach. Wystarczy, że uszkodzone zostanie jedno z ogniw, aby doszło do katastrofy.

Zjawisko "Thermal Runaway"

Problemem jest zjawisko określane jako "Thermal Runaway", czyli niestabilność termiczna. To niezwykle trudna do zatrzymania "reakcja łańcuchowa", gdzie zwarcie, nadmierny wzrost napięcia (np. na skutek uszkodzenia mechanicznego, przebicia obudowy podczas kolizji) lub nieprawidłowe działanie BMS-u (układu nadzorującego akumulator) powoduje gwałtowne nagrzewanie się ogniwa. Podgrzana katoda uwalnia tlen, który reaguje z elektrolitem, prowadząc do zapłonu. Ciepło z jednego ogniwa przegrzewa kolejne, prowadząc do kolejnych pożarów. Zwykłe metody gaszenia są często nieskuteczne, ponieważ proces przebiega w zamkniętej obudowie, a tlen pochodzi z reakcji wewnętrznych.

Dobra wiadomość jest taka, że producenci i straże pożarne podjęły wiele działań, aby ograniczyć ryzyko. Zmodyfikowano konstrukcję akumulatorów, obudowy wyposażono w specjalne pokrywy topiące się w wysokich temperaturach, co pozwala zalać wnętrze akumulatora środkiem gaśniczym. Jednostki gaśnicze dysponują sprzętem do przebijania obudów akumulatorów. Gaszenie auta elektrycznego trwa niewiele dłużej niż spalinowego, choć chłodzenie nadpalonego akumulatora w celu uniknięcia ponownego zapłonu może trwać godzinami. Warto wiedzieć, że od uszkodzenia ogniwa do wystąpienia niestabilności termicznej może minąć wiele godzin, a nawet dni, dlatego auto elektryczne po wypadku może zacząć palić się z opóźnieniem.

Co robić w przypadku pożaru auta elektrycznego/hybrydowego:

• Po pojawieniu się dymu spod samochodu elektrycznego, nie próbuj gasić ani rozpakowywać pojazdu. Oddal się na bezpieczną odległość i czekaj na pomoc.
• Konieczne jest odłączenie zasilania akumulatora i usunięcie bezpiecznika z instalacji wysokiego napięcia - powinni to zrobić wyszkoleni strażacy.
• Klucz elektroniczny powinien znaleźć się co najmniej 25 metrów od auta, czyli poza zasięgiem jego działania.
• Po przyjeździe strażaków przekaż im kartę ratowniczą Twojego auta, która zawiera istotne informacje o jego konstrukcji i rozmieszczeniu systemów bezpieczeństwa.

Zapobieganie Pożarom Samochodów

Prawidłowa reakcja i zapobieganie mogą znacznie ograniczyć uszkodzenia samochodu i zapewnić bezpieczeństwo. Aby zminimalizować ryzyko pożaru, należy dbać o:

• Stan instalacji elektrycznej: Utrzymuj ją w odpowiedniej kondycji i nie przeciążaj. Tak samo postępuj w przypadku innych urządzeń zasilanych energią. Unikaj niefachowych modyfikacji i napraw, które często są źródłem problemów ze zwarciami.
• Czystość komory silnika: Regularne usuwanie nagromadzonych substancji (olej, liście, brud) zmniejsza ryzyko zapłonu.
• Systematyczne kontrole i serwisowanie: Regularne wizyty w zakładach mechaniki samochodowej są kluczowe, nie tylko po awarii. To wielki błąd naprawiać auto dopiero wtedy, gdy ulegnie awarii, za który czasami przychodzi słono zapłacić.
• Aktywna linia samogasząca (ALS): Możesz zainstalować system ALS, montowany w lokalizacjach najbardziej narażonych na niebezpieczeństwo pożaru. W przypadku przegrzania instalacji dochodzi do pęknięcia przewodu polimerowego i wyrzucenia środka gaśniczego.
• Reagowanie na sygnały alarmowe: Nigdy nie ignoruj zapachu paliwa, dymu czy nietypowych dźwięków.

Zawsze warto być przygotowanym na ewentualność pożaru i wiedzieć, jak działać, aby chronić swoje życie oraz życie innych osób, w tym dzieci.

tags: #dzieci #w #aucie #pozar