Dzieła Literackie i Wydawnictwa dotyczące Ochotniczych Straży Pożarnych

Kultura fizyczna w Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP) i Państwowej Straży Pożarnej (PSP) jest obszarem, który wymaga dogłębnego badania i dokumentowania. Poszukiwanie literatury, która pozwoli zgłębić historię, podstawy prawne oraz inne zagadnienia związane ze strażą, jest niezwykle ważne. Oprócz artykułów z „Przeglądu Pożarniczego” i innych czasopism branżowych, istnieje wiele innych publikacji i konkursów, które promują i archiwizują wiedzę o straży pożarnej.

Konkurs Filmowy i Literacki „Strażacy w akcji”

Stowarzyszenie Dziennikarzy im. Władysława Reymonta, we współpracy ze Związkiem Ochotniczych Straży Pożarnych RP i Województwem Mazowieckim, zorganizowało drugą edycję Konkursu filmowego i literackiego pod nazwą „Strażacy w akcji”. Jury konkursu obradowało 30 listopada 2023 roku w Warszawie. Na konkurs nadesłano 17 prac, w tym 10 filmowych i 7 literackich, które spełniały określone w regulaminie wymogi.

Uroczystość wręczenia nagród

Uroczystość wręczenia dyplomów laureatom i wyróżnionym w konkursach strażackich organizowanych w 2023 roku odbyła się 3 lutego w siedzibie Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego. Konkurs „Strażacy w akcji” był adresowany do ochotniczych straży pożarnych i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych OSP. Patronat nad konkursem objęli prezes ZG ZOSP RP Waldemar Pawlak oraz marszałek województwa. Nagrody pieniężne ufundowali Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego (4000 zł za pierwsze miejsca) oraz Stowarzyszenie Dziennikarzy im. Reymonta (1000 zł za drugie i 500 zł za trzecie miejsca). W uroczystości wzięli udział między innymi sekretarz Głównego Sądu Honorowego prof. Władysław Tabasz, wicedyrektor Zarządu Wykonawczego ZOSP RP Sławomir Borowski oraz dr Janusz Gmitruk, dyrektor Muzeum, którzy wręczali dyplomy i upominki.

Laureaci w kategorii prac literackich

Wśród nagrodzonych prac literackich wyróżniono:

• I miejsce: Druhna Emilia Leszczyńska z OSP Nowe Miasto, pow. płoński, woj. mazowieckie, za pracę „Ochotnicza Straż Pożarna w Nowym Mieście 1905-2023. Strażacy w akcji II”. W pracy z benedyktyńską dokładnością przedstawiona została historia jednostki i funkcjonującej przy niej Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej.
• II miejsce: Druh Jan Bąk z OSP Złotokłos, pow. piaseczyński, woj. mazowieckie, za „Poemat o toporku zaklętym”.
• III miejsce: Druh Marcin Fleischer z OSP Wtórek im. Józefa Mikołajczyka, pow. ostrowski, woj. wielkopolskie, za pracę „Rzecz o stworzeniu Pierwszego Ratownika”. Autor widziany przez siebie program rozwoju Ochotniczych Straży Pożarnych (nawet w perspektywie Unii Europejskiej) ubrał w szaty opowieści parabiblijnej.

Znaczenie literatury i mediów w promocji OSP

W trakcie uroczystości wielokrotnie akcentowano wagę prezentacji życia OSP w pracach literackich i filmowych, a także we wszystkich mediach, zwłaszcza w programach mediów publicznych. Przewodniczący jury Konkursu „Strażacy w akcji” Zbigniew Adamkiewicz, wiceprezes Stowarzyszenia Dziennikarzy im. Reymonta, podkreślił wartość literatury w działalności medialnej, zaznaczając, że początkiem każdego dzieła medialnego jest scenariusz, konspekt czy scenopis. Autorzy wyróżnionych prac dzielili się swoimi refleksjami odnoszącymi się do roli i znaczenia opisywanych ochotniczych straży pożarnych w życiu poszczególnych miejscowości i całego kraju.

Konkursy Naukowe i Badawcze Związku OSP RP

Komisja ds. działalności naukowej, kulturalno-społecznej, dokumentacyjnej i historycznej przy Zarządzie Głównym ZOSP RP jest organizatorem konkursów historycznych. Na XVII Konkurs na prace popularnonaukowe i badawcze dotyczące historii pożarnictwa oraz XXIX Konkurs na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania „Z dziejów OSP” Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej przyjęto 19 prac. Wśród nich znalazły się 4 prace naukowe, 6 prac popularnonaukowych (w tym 2 dyplomowe) oraz 9 prac w kategorii pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania.

Wybrane prace przyjęte do konkursu

• Maria Smoleń: „Apostołowie w srebrzystych hełmach”.
• Maciej Podymkiewicz: „Będziemy musieli jeździć do pożarów”.

Tradycyjnie prace konkursowe wzbogacą zbiory biblioteki Zarządu Głównego Związku OSP RP, która mieści się w budynku OSP Wesoła pod adresem ul. 1 Praskiego Pułku WP 31, 05-075 Warszawa-Wesoła. Słowa podziękowania i wdzięczności należą się wszystkim pasjonatom historii, kronikarzom OSP oraz naukowcom za ich wkład w dokumentowanie historii pożarnictwa.

Wybrane publikacje i opracowania historyczne dotyczące straży pożarnych

Dostępnych jest wiele publikacji, które szczegółowo opisują historię i rozwój ochrony przeciwpożarowej oraz poszczególnych jednostek OSP. Poniżej przedstawiono wybrane pozycje, które mogą służyć jako cenne źródło wiedzy:

• Bielicki P., 2014: „Ochrona przeciwpożarowa miasta Kościana”, Hana-Press, Kościan.
• Bugajak K. (red.), 2013: „Zawodowa straż pożarna aglomeracji poznańskiej”, Vacat, Poznań.
• Dziedzicki K., 1927: „Księga Pamiątkowa Wielkopolskiego Związku Straży Pożarnych”, Wielkopolski Związek Straży Pożarnych, Poznań.
• Falecki D., 2016: „Zarys rozwoju ochrony przeciwpożarowej w Polsce do 1992 r.”, [w:] Guzewski P., Wróblewski D., Małozięć D. (red.), „Czerwona Księga Pożarów”, CNBOP-PIB, Józefów.
• Grzonkowski B., 1999: „Sto lat zagórowskiej straży pożarnej. 1899-1999”, Drukarnia Braci Wielińskich, Zagórów.
• Hoffmann E., 2011: „Z notesu Ericha Hoffmanna. Kronika Złotowa i okolic, cz. III (lata 1921-1952)”, odczytał, przetłumaczył i przygotował do druku J. Zdrenka, Muzeum Ziemi Złotowskiej, Złotów.
• Hoffmann G., Wajs D., 2009: „Kalendarium Ochotniczej Straży Pożarnej w Rakoniewicach w latach 1924-2000”, Zakład Usług Poligraficznych Iwona Wałkiewicz, Rakoniewice.
• Pietrowski M., 1984: „Z dziejów OSP w Koźminie Wielkopolskim. 1884-1984”, Towarzystwo OSP, Koźmin Wielkopolski.
• Szaflik R., 2005: „Dzieje Ochotniczych Straży Pożarnych w Polsce”, Fundacja Edukacja i Technika Ratownictwa, Warszawa.
• Walczak E. (red.), brak roku: „Bogu na chwałę ludziom na pożytek. 125 lat Strażaka”, Zarząd Główny Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP, Warszawa.
• Zarzycki A., 2009: „Poznań. Dzieje walki z pożarami 1253-2008”, Uni-druk, Poznań.

Rola i znaczenie OSP w literaturze i społeczności

Każda jednostka OSP jest na swój sposób unikalna i posiada piękną historię, nierozerwalnie związaną z życiem i rozwojem lokalnych społeczności. Autorzy prac konkursowych podkreślali szeroki wachlarz strażackiej misji. Obejmuje ona z jednej strony udział w akcjach ratowania życia i zdrowia, z drugiej zaś budowę społecznego kapitału „Małych Ojczyzn” poprzez organizację młodzieżowych drużyn pożarniczych, działania prewencyjne i edukacyjne, a także zakładanie czytelni, zespołów artystycznych, orkiestr dętych i aktywność sportową. Prace te ukazują zarówno lokalny patriotyzm, jak i poświęcenie dla Ojczyzny, zwłaszcza w latach walk o niepodległość i wojen światowych. Godną podkreślenia jest troska autorów o jak najpełniejsze pokazanie strażackiej historii.

Ewenementem w skali światowej jest OSP w Niepokalanowie, założona w 1931 roku przez braci strażaków zakonnych - Franciszkanów. Strażnice pożarnicze od połowy XIX wieku na stałe wpisywały się w krajobraz kulturowy małych miast, wykształcając swoje miejsce obok kościołów, ratuszy oraz innych budynków użyteczności publicznej. Były umieszczane często jak najbliżej rynku, czasami w samym centrum miasta, a większe obiekty lokowano na skraju starego miasta lub w nowych dzielnicach.

tags: #dziela #literacki #dotyczace #osp