Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP): Zastosowanie, Przepisy i Zasada Działania

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) należy do kluczowych urządzeń ochrony przeciwpożarowej, których zadaniem jest zwiększenie bezpieczeństwa w obiektach budowlanych. W razie pojawienia się ognia, PWP umożliwia odłączenie dopływu prądu, co jest niezbędne do bezpiecznego prowadzenia akcji gaśniczej przez służby ratunkowe. Urządzenie to, choć potocznie często kojarzone z czerwonym przyciskiem, w rzeczywistości jest systemem składającym się z kilku współpracujących elementów.

Podstawy prawne i zakres stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu

Definicja i cel PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest zaliczany do urządzeń przeciwpożarowych, które z definicji mają zapobiegać powstawaniu pożaru, wykrywać i zwalczać go bądź ograniczać jego skutki. Służy do odłączenia energii elektrycznej w budynku lub strefie pożarowej, przede wszystkim w celu zapewnienia bezpieczeństwa ekip ratowniczych. Może być również wykorzystany przez użytkowników budynku na wypadek innego zdarzenia wymagającego natychmiastowego odcięcia zasilania.

Zadaniem PWP jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do wszystkich odbiorników, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Należy pamiętać, że w następstwie wyłączenia PWP nie powinno załączać się drugie źródło energii elektrycznej (w tym zespół prądotwórczy), z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku, a także innych urządzeń elektrycznych, które muszą funkcjonować w czasie pożaru (np. pompy hydrantowe, wentylatory oddymiające). Dla takich urządzeń, w rozdzielni głównej lub za złączem kablowym, wydziela się sekcję obwodów pożarowych niezależną od PWP.

Wymogi prawne i obowiązek stosowania

Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z zapisów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225). Rozporządzenie to wymaga (zob. § 183) stosowania w instalacjach elektrycznych PWP, odcinającego dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru.

Ponadto, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.), przeciwpożarowe wyłączniki prądu są urządzeniami przeciwpożarowymi. W związku z tym, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej, każdy projekt obiektu budowlanego należy sprawdzić pod kątem spójności z wymaganiami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej.

Kiedy PWP jest wymagany?

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować w budynkach lub strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem. Warto zauważyć, że pojęcie „występowania zagrożenia wybuchem” jest o wiele bardziej pojemne niż pomieszczenie zagrożone wybuchem. Obowiązek ten dotyczy również obiektów zabytkowych. Projekt PWP jako urządzenia przeciwpożarowego musi być uzgodniony przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Wymogi dla wyrobów budowlanych

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym, PWP powinien:

• Posiadać Krajową Ocenę Techniczną (KOT) - dokument potwierdzający, że dany wyrób budowlany spełnia wymagania użytkowe i może być wprowadzony do obrotu w Polsce.
• Uzyskać Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych - dokument potwierdzający, że wyrób zachowuje deklarowane właściwości użytkowe w czasie.
• Być oznakowany znakiem budowlanym „B” - informującym, że wyrób został oceniony zgodnie z krajowym systemem oceny zgodności i spełnia wymagania polskich przepisów techniczno-budowlanych.

Lokalizacja i oznakowanie

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza elektrycznego i być odpowiednio oznakowany. Złącze to miejsce, gdzie znajdują się bezpieczniki mocy (BM), często też licznik i inne elementy instalacji. Lokalizacja ta ma zapewnić łatwy i szybki dostęp dla ekip ratowniczych. Przycisk wyzwalający PWP, który jest elementem uruchamiającym, a nie samym wyłącznikiem, powinien znajdować się w łatwo dostępnym miejscu.

Oznakowanie PWP należy wykonać znakiem z błyskawicą na czerwonym tle. Mimo że w potocznym języku mianem przeciwpożarowego wyłącznika prądu błędnie nazywa się ręczny ostrzegacz pożarowy (ROP), to PWP odnosi się do właściwego aparatu w rozdzielnicy głównej, czyli wyłącznika lub rozłącznika.

Budowa i zasada działania PWP

PWP to złożony system, który w praktyce składa się z kilku aparatów pełniących wspólnie jego funkcje. Składa się z następujących elementów:

• Urządzenia wykonawczego: Aparat wykonawczy PWP, którym zazwyczaj jest rozłącznik lub wyłącznik stanowiący element mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do budynku. Jest on umieszczony w oddzielnej obudowie i instalowany zazwyczaj w rozdzielnicy głównej budynku (zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo), w złączu kablowym lub przy wejściu do budynku.
• Urządzenia uruchamiającego: Przycisk sterowania zdalnego PWP (tzw. "czerwony przycisk") pozwala na podanie sygnału łącznikiem mono- lub bistabilnym do automatyki PWP lub bezpośrednio na cewkę urządzenia wykonawczego PWP.
• Urządzenia sygnalizującego: Sygnalizator optyczny (np. LED) wskazujący jednoznacznie o wyłączeniu zasilania na budynku poprzez świecenie ciągłe. Sterowany jest za pośrednictwem automatyki PWP lub bezpośrednio ze styków krańcowych urządzenia wykonawczego PWP.

Urządzenia uruchamiające są zazwyczaj połączone równolegle, co oznacza, że naciśnięcie dowolnego z nich spowoduje wyłączenie urządzenia wykonawczego i w rezultacie wyłączenie napięcia zasilającego budynek.

Metody sterowania zdalnego PWP

W praktyce spotyka się kilka metod sterowania zdalnego PWP, różniących się poziomem złożoności i bezpieczeństwa.

Sterowanie bezpośrednie (rozwiązanie proste)

Jest to najprostsze rozwiązanie, w którym urządzenie sygnalizacyjne w postaci sygnalizatora LED sterowane jest z wyjść modułu lub bezpośrednio ze styków krańcowych urządzenia wyłączającego, odzwierciedlając stan samego urządzenia wyłączającego. Rozwiązanie to nie posiada kontroli nad instalacją sterującą, co wymaga wzmożonych prac konserwacyjno-serwisowych. Zalecane jest dla obiektów ze stałą obsługą techniczną oraz możliwością czasowego wyłączenia zasilania budynku w celu testowania instalacji.

Sterowanie z wyzwalaczami (zwiększone bezpieczeństwo)

W tym rozwiązaniu wykorzystuje się wyzwalacze:

• Wyzwalacz wzrostowy: Powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego PWP w przypadku podania napięcia zasilającego na cewkę wyzwalacza.
• Wyzwalacz zanikowy: Powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego w przypadku zaniku lub obniżenia się napięcia poniżej wartości dopuszczalnej przez cewkę wyzwalacza.

To rozwiązanie zapewnia nieco zwiększony poziom bezpieczeństwa. Zasilanie niezbędne do zadziałania wyłącznika pobierane jest za pośrednictwem przerzutnika faz, mającego na celu zapewnienie energii do zadziałania wyzwalacza nawet po zaniku napięcia na jednej lub dwóch fazach. Dopuszcza się wykorzystanie wyzwalaczy 230VAC lub 24V (napięcie bezpieczne 24V zwiększa poziom bezpieczeństwa obsługi). W przypadku wyzwalaczy 230V, do urządzenia uruchamiającego doprowadzone jest napięcie 230V, co wymaga odpowiedniego dostosowania styków i lampek sygnalizacyjnych.

Sterowanie z modułem kontrolno-sterującym (preferowane dla złożonych obiektów)

Rozwiązanie to jest preferowane do rozległych i skomplikowanych obiektów przemysłowych, budynków biurowych i użyteczności publicznej, gdzie czasowe wyłączenie zasilania budynku do celów testowych jest utrudnione lub niemożliwe. Zwiększenie bezpieczeństwa polega na zastosowaniu dedykowanego modułu kontrolno-sterującego (np. MKIN-PWP), którego zadaniem jest:

• Kontrola ciągłości przewodu do urządzenia uruchamiającego.
• Sterowanie wyzwalaczem zanikowym lub wzrostowym.
• Odliczanie czasu opóźnienia do wyłączenia w przypadku współpracy z systemami UPS.
• Współpraca z integratorem lub centralą sterującą, pozwalając na zdalne wyłączenie zasilania.

Moduł taki posiada dodatkowo wyjścia realizujące funkcje takie jak sygnał wyłączenia do kolejnej sekcji wyłącznika, sygnalizację uszkodzenia modułu do systemów nadrzędnych (np. SSP, BMS), sygnalizację zadziałania urządzenia wykonawczo-sygnalizującego oraz sygnał wyłączenia do systemów UPS. Cała automatyka sterująco-sygnalizująca zasilana jest z zasilacza buforowanego, co zapewnia ciągłość dostawy energii do części sygnalizacyjno-sterującej nawet w przypadku zaniku zasilania sieciowego, gwarantując prawidłową sygnalizację zadziałania wyłącznika. Akumulator współpracujący z zasilaczem buforowanym powinien zapewnić ciągłość dostawy energii na minimum 30 minut.

Moduł MKIN-PWP może również umożliwiać połączenie z systemami integracji/integratorami lub innymi systemami wizualizacji za pośrednictwem interfejsu RS485, wykorzystując protokół BacNET MS/TP lub Modbus.

Przeglądy, konserwacja i typowe awarie

Przepisy dotyczące ochrony przeciwpożarowej uwzględniają konieczność zamontowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Aby urządzenie było niezawodne w najbardziej potrzebnym momencie, należy przeprowadzać regularne przeglądy PWP. Zgodnie z § 3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, PWP podlega okresowej konserwacji i przeglądom technicznym.

PWP, jako urządzenie przeciwpożarowe, podlega obowiązkowi przeprowadzenia przeglądu technicznego i czynności konserwacyjnych w terminie ustalonym przez producenta. Warunkiem jest jednak fakt, by przegląd nie odbywał się rzadziej niż raz w roku. Ważne jest zatem sprawdzanie stanu technicznego urządzeń, które mogą w skuteczny sposób chronić zdrowie lub życie ludzkie.

W aktualnych przepisach nie ma kryteriów określających formę kontroli wyłącznika przeciwpożarowego. Zakres przeglądu powinien obejmować jednak najważniejsze czynniki, które pozwolą upewnić się, czy to urządzenie funkcjonuje dobrze i nie zawiedzie w najbardziej nieprzewidzianych sytuacjach.

Nawet najlepszy PWP może czasem ulec awarii. Do najczęstszych zalicza się śniedzenie styków, gdy urządzenia są umieszczone w miejscach o podwyższonym poziomie wilgoci. W efekcie może to spowodować nieprawidłowe działanie wybranych układów. Przyczyną niefunkcjonowania PWP może być także niewłaściwe podłączenie.

Znaczenie PWP dla bezpieczeństwa pożarowego

Prawidłowo funkcjonujący przeciwpożarowy wyłącznik prądu zwiększa bezpieczeństwo zarówno ewakuujących się osób, jak i strażaków. Może zapobiec ryzyku rozprzestrzeniania się ognia, a także przyczynia się do skuteczniejszej walki z ogniem. Przegląd przeciwpożarowych wyłączników prądu to inwestycja w bezpieczeństwo osób przebywających w danym obiekcie - bez względu na to, czy jest to budynek mieszkalny, firmowy, przemysłowy czy publiczny. Odpowiedzialność za zapewnienie, że obiekt jest wyposażony w sprawny PWP, spoczywa na właścicielu, zarządcy lub użytkowniku obiektu, w zależności od zapisów umowy lub przepisów szczególnych.

PWP jest ważnym elementem systemów bezpieczeństwa pożarowego w wielu obiektach budowlanych. Jego prawidłowe zaprojektowanie, instalacja, certyfikacja oraz regularna konserwacja są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa użytkowników budynku oraz skutecznego prowadzenia akcji ratowniczo-gaśniczych.

tags: #dzielo #sztuki #przypominajace #przycisk #przeciwpozarowy