Ewakuacja Ludzi i Zwierząt podczas Pożaru: Zasady i Procedury

Ewakuacja to zorganizowane przemieszczanie ludności, zwierząt oraz mienia z rejonów zagrożonych, takich jak te objęte pożarem, do miejsc bezpiecznych. Jest to kluczowy element zbiorowej ochrony ludności, mający na celu ochronę życia, zdrowia, mienia i środowiska. W kontekście pożarów, szybko rozprzestrzeniający się ogień, zadymienie, wysoka temperatura oraz toksyczne gazy mogą zaatakować człowieka niespodziewanie, uniemożliwiając samodzielne uratowanie się. W takich sytuacjach szybka interwencja służb ratowniczych, przygotowanych do sprawnego przeprowadzenia ewakuacji, jest nieoceniona. Artykuł ten przybliża zasady i procedury ewakuacji ludzi i zwierząt, podkreślając ich równorzędne znaczenie.

Znaczenie Ewakuacji Zwierząt Domowych

Zwierzęta domowe, takie jak koty, psy, chomiki czy króliki, dla swoich opiekunów często stanowią członków rodziny, towarzyszy, przyjaciół i duchowe wsparcie. Z tych powodów, a także z uwagi na przepisy prawa, strażacy mają obowiązek ratować również zwierzęta. Temat ewakuacji zwierząt podczas pożarów jest rzadko poruszany, mimo że jest tak samo ważny, jak pomoc udzielana ludziom.

Podstawy Prawne Ewakuacji

Obowiązek ratowania życia, zdrowia i mienia, w tym również zwierząt, jest ugruntowany w polskim prawodawstwie:

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt: Art. 1 ust. 1 stwierdza, że zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą, a człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej: Art. 2 definiuje działania ratownicze jako każdą czynność podjętą w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska. Art. 4 tej ustawy zobowiązuje właściciela budynku, obiektu budowlanego lub terenu do zapewnienia bezpieczeństwa i możliwości ewakuacji osobom tam przebywającym.
• Rozporządzenie MSWiA z dnia 17 września 2021 r. w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG): Reguluje procedury przekazania zwierzęcia właścicielowi, opiekunom lub uprawnionym instytucjom po akcji ratowniczej.

Właściciel lub zarządca obiektu ma ustawowy obowiązek ustalenia sposobów postępowania na wypadek pożaru i innego miejscowego zagrożenia, co obejmuje określenie sposobu ogłaszania konieczności ewakuacji oraz wyznaczenie miejsc zbiórki dla ewakuowanych osób.

Rodzaje i Ogólne Zasady Ewakuacji

Ewakuacja to zorganizowane przemieszczenie ludzi (czasami również z ich dobytkiem) oraz zwierząt z terenów zagrożonych na obszar bezpieczny. Może być działaniem na niewielką skalę (np. wyprowadzenie ludzi z pojedynczego budynku) lub dużym, złożonym przedsięwzięciem logistycznym (np. podczas powodzi czy działań wojennych).

Rodzaje Ewakuacji

Z uwagi na rodzaj i skalę zagrożenia wyróżnia się trzy stopnie ewakuacji oraz samoewakuację:

1. Ewakuacja I stopnia (nagła, doraźna): Polega na niezwłocznym przemieszczeniu ludności, zwierząt i mienia z obszarów, w których wystąpiło nagłe, nieprzewidziane, bezpośrednie zagrożenie, poza strefę zagrożenia. Realizuje się ją natychmiast po zaistnieniu zagrożenia dla życia, zdrowia i mienia. Decyzję o jej organizacji podejmuje wójt, burmistrz/prezydent miasta lub osoba kierująca akcją ratowniczą.
2. Ewakuacja II stopnia (planowa): Polega na uprzednio przygotowanym, planowym przemieszczeniu ludności, zwierząt i mienia z rejonów oraz obiektów, w których występuje potencjalne zagrożenie (np. w przypadku ich uszkodzenia lub awarii), do miejsc bezpiecznych. Realizuje się ją w sytuacji wystąpienia symptomów takiego zagrożenia.
3. Ewakuacja III stopnia (w związku z zagrożeniem bezpieczeństwa państwa): Polega na uprzednio przygotowanym przemieszczeniu ludności, zwierząt i mienia podczas podwyższania stanu gotowości obronnej państwa, prowadzonej w czasie zagrożenia bezpieczeństwa państwa i wojny.
4. Samoewakuacja: Polega na przemieszczeniu się ludności z rejonów, w których może wystąpić lub wystąpiło bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia, poza strefę zagrożenia, przede wszystkim z wykorzystaniem własnych możliwości (transportowych, zakwaterowania itp.).

Ogólne Zasady i Przygotowanie

Skuteczna ewakuacja wymaga odpowiedniego planowania i koordynacji działań między różnymi służbami. Kluczowe jest wcześniejsze przygotowanie, obejmujące:

• Przystosowanie odpowiednich dróg ewakuacyjnych (szerokość, oznakowanie, oświetlenie).
• Opracowanie instrukcji ewakuacji.
• Przeprowadzanie próbnych alarmów i ćwiczeń.
• Odpowiednie przygotowanie służb ratowniczych.

Każdy z nas powinien być przygotowany na taką okoliczność. Warto nosić Podręczny Zestaw Awaryjny zawierający niezbędne dokumenty, leki, żywność na trzy dni, koc/śpiwór oraz podstawowe środki higieny. Przed opuszczeniem mieszkania należy wyłączyć gaz, prąd, wodę, wygasić piec oraz dokładnie zamknąć drzwi i okna.

Ewakuacja Ludzi

Czynności ewakuacyjne należy rozpocząć bezpośrednio po zauważeniu pożaru i stwierdzeniu zagrożenia życia lub zdrowia. Należy ustalić liczbę osób do ewakuacji, zdobyć informacje o ich stanie zdrowia, a w pierwszej kolejności ewakuować ludzi z pomieszczeń, w których powstał pożar, oraz z pomieszczeń bezpośrednio zagrożonych. Bardzo ważne jest dokładne wskazanie dróg ewakuacyjnych oraz poinformowanie ludzi o sytuacji i kierunku opuszczenia rejonów zagrożonych. Ewakuację należy ogłosić w sposób jednoznaczny, a czynności przeprowadzić sprawnie, nie dopuszczając do chaosu.

Ewakuacja z Budynków

Decyzję o ewakuacji z budynku podejmuje zazwyczaj zarządca obiektu lub osoba odpowiedzialna za bezpieczeństwo. Proces wymaga planów i procedur uwzględniających różne scenariusze zagrożeń. Wskazówki postępowania podczas ewakuacji z budynku:

1. Po usłyszeniu alarmu należy natychmiast przerwać czynności, zamknąć okna i opuścić pomieszczenie, zamykając za sobą drzwi (tylko na klamkę), najlepiej pozostawiając klucz w zamku. Nigdy nie zamykaj drzwi na klucz, by nie blokować innym wyjścia.
2. Upewnij się, że osoby w sąsiednich pomieszczeniach usłyszały komunikat i są gotowe do ewakuacji.
3. Kieruj się do oznaczonych wyjść ewakuacyjnych, zazwyczaj korytarzy i klatek schodowych.
4. W czasie ewakuacji nie korzystaj z wind, dźwigów, kanałów.
5. Jeśli drogi ewakuacyjne są zadymione, poruszaj się nisko przy ziemi (tam jest najmniej dymu i najwięcej tlenu) oraz wzdłuż ścian, aby nie stracić orientacji.
6. Nie odłączaj się od grupy. Stosuj się do poleceń osoby prowadzącej ewakuację, która zazwyczaj dobrze zna budynek.

Plan ewakuacji, zawierający drogi ewakuacyjne i miejsca rozmieszczenia sprzętu pożarniczego, powinien być umieszczony w miejscu dostępnym dla każdej przebywającej w budynku osoby. Drogi ewakuacyjne mogą być oznaczone znakami fotoluminescencyjnymi lub podświetlanymi. W pierwszej kolejności należy ewakuować osoby najbardziej potrzebujące, takie jak kobiety, dzieci, matki z dziećmi oraz osoby niepełnosprawne.

Ewakuacja Osób Chorych i Niepełnosprawnych

Ewakuacja osób chorych i niepełnosprawnych jest szczególnie trudna i wymaga użycia specjalnego sprzętu lub umiejętnego wyniesienia. Chore osoby najłatwiej ewakuować przy użyciu noszy lub w pozycji siedzącej przy użyciu krzesła. W przypadku braku sprzętu, można stosować różne chwyty ratownicze:

• Z udziałem dwóch ratowników:
  • Chwyt kończynowy: Jeden ratownik chwyta ewakuowanego pod pachy stojąc za jego głową, drugi zaś pod kolana stojąc tyłem do ratowanego.
  • Chwyt na stołeczku: Strażacy splatając dłonie tworzą siedzenie, na którym umieszczają ratowanego, który trzyma ich za szyję.
  • Chwyt huśtawkowy: Ratownicy tworzą siedzenie ze swoich rąk zewnętrznych i na nich siada ratowany, a z rąk wewnętrznych tworzą oparcie.
• Z udziałem jednego ratownika:
  • Chwyt strażacki: Polega na przełożeniu jednej ręki między nogami ratowanego, ułożeniu osoby ratowanej na barkach i chwyceniu przełożoną ręką za nadgarstek ręki zwisającej z przodu. Druga ręka ratownika jest wolna, co umożliwia mu poruszanie się.
  • Chwyt tłumokowy: Strażak układa ewakuowanego na swoich plecach, tak aby jego ręce zwisały swobodnie na piersi strażaka. Ratownik jedną ręką trzyma rękę ratowanego z przodu, drugą zaś może podtrzymywać jego uda z tyłu.
  • Chwyt na barana: Ratowanego umieszcza się na plecach ratownika, który obydwoma rękami podtrzymuje jego uda. Ratowany chwyta rękami ramiona ratownika.
  • Chwyt biodrowy: Strażak przysiada tyłem przy osobie leżącej, ujmuje ją jedną ręką pod pachami od strony pleców, a drugą pod kolanami. Po uchwyceniu podnosi się z pozycji siedzącej i pochylony do przodu wynosi ratowanego.
  • Chwyt kołyskowy: Polega na uchwyceniu ewakuowanego w sposób, w jaki chwyta się małe dziecko i wyniesieniu przed sobą.
  • Chwyt ciągniony: Do zastosowania potrzebny jest koc. Osobę ratowaną układa się na kocu i ciągnie za koc od strony głowy. Metoda ta, stosowana na powierzchniach poziomych i płaskich, może być wykorzystywana do ratowania osób o dużej wadze.

Sprzęt Pożarniczy do Ewakuacji Ludzi

W przypadku odcięcia przez pożar wyjść przez korytarze i klatki schodowe, do ewakuacji z dachów, balkonów i okien wykorzystywany jest specjalistyczny sprzęt pożarniczy:

• Drabiny mechaniczne i podnośniki hydrauliczne: Umożliwiają ewakuację ludzi z dużych wysokości. Drabiny mogą być wysuwane do 50 m. Kosze instalowane przy tych urządzeniach pozwalają na ratowanie osób niepełnosprawnych i dzieci. Ich użycie zależy od czynników takich jak możliwość dojazdu, siła wiatru i przeszkody. Podnośniki hydrauliczne, choć o mniejszym zasięgu, oferują wyższy udźwig kosza i większą manewrowość.
• Wory ratownicze: Mogą być użyte do ratowania ludzi sprawnych fizycznie z wysokości do 20 m. Osoba ratowana wpuszczana do wora musi być pozbawiona ostrych przedmiotów. Do obsługi wora potrzebnych jest dziewięciu strażaków.
• Skokochrony: Pneumatyczne poduszki umożliwiające wyskakiwanie z wysokości do 16 m. Stosowane, gdy inne metody są trudne lub niemożliwe. Po każdym skoku powietrze w skokochronie należy uzupełniać.
• Linkowe urządzenia ratownicze: Najczęściej wykorzystywane są aparaty "Rollgliss", pozwalające ratować osoby niepełnosprawne, niedołężne lub nieprzytomne.
• Śmigłowce: Wykorzystywane w specyficznych, trudnych warunkach do ewakuacji z dużych wysokości lub trudno dostępnych terenów.

Ewakuacja Zwierząt

Ewakuacja zwierząt jest zadaniem trudnym i skomplikowanym, dlatego wymaga odpowiedniej wiedzy i umiejętności. Powinna odbywać się w sposób bezpieczny zarówno dla ratowników, jak i dla zwierząt. Zwierzęta w sytuacji zagrożenia odczuwają niepokój i lęk, a także są mało odporne na działanie dymu, często układając się na ziemi, co utrudnia ewakuację. Dlatego wyprowadzanie zwierząt powinno rozpocząć się jak najwcześniej, po pierwszych sygnałach o zagrożeniu.

Rola Strażaków i Kolejność Ewakuacji

Rozporządzenie KSRG reguluje „kolejność” ewakuacji. Rota strażaków, która prowadzi przeszukanie pomieszczeń pod kątem osób i zwierząt, w momencie zlokalizowania zwierzęcia (zwłaszcza w silnym zadymieniu) powinna je ewakuować w pierwszej kolejności. Jeśli w jednym pomieszczeniu znajduje się człowiek i zwierzę, zgodnie z rozporządzeniem KSRG, najpierw należy ewakuować człowieka, a następnie zwierzę. Ostateczna decyzja o kolejności ewakuacji zawsze będzie należała do roty i kierującego działaniami ratowniczymi (KDRa), ze względu na specyfikę konkretnego zdarzenia.

Specyfika Ewakuacji Różnych Gatunków

Zachowanie spokoju oraz odpowiedniego podejścia do zwierząt może znacząco ułatwić proces ewakuacji. Należy podchodzić do zwierząt od przodu, spokojnie i ostrożnie, łagodnie do nich przemawiając, ponieważ łatwo wyczuwają zdenerwowanie ratownika. Różne gatunki zwierząt wymagają odmiennych metod ewakuacji:

• Duże zwierzęta gospodarskie (konie, krowy): Mogą być prowadzone z zagród do bezpiecznych miejsc, o ile jest to możliwe i bezpieczne. Ewakuacja wielu dużych zwierząt jednocześnie bywa trudna logistycznie.
• Drób: Ze względu na mniejszy rozmiar i potrzebę ochrony przed stresem, można go przenosić w workach lub koszach, zapewniając szybki dopływ świeżego powietrza po uwolnieniu.
• Małe zwierzęta domowe (koty, psy, króliki, chomiki): Często są ewakuowane w klatkach lub specjalnych transporterach, co pozwala na utrzymanie ich w bezpiecznej i kontrolowanej przestrzeni.

Zwierzęta wyprowadzane ze strefy zagrożonej powinny być kierowane do miejsc bezpiecznych, z których nie będą mogły się samodzielnie wydostać. Jako właściciel zwierząt, jesteś odpowiedzialny za zapewnienie im bezpieczeństwa i komfortu w sytuacjach kryzysowych. Warto zawczasu opracować i wydrukować plan działania na wypadek sytuacji kryzysowej.

Przygotowanie Sprzętowe i Szkolenia

Polskie pożarnictwo nie przewiduje specyficznego przygotowania do ewakuacji i ratownictwa zwierząt. Zaleca się jednak, aby jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) i Państwowej Straży Pożarnej (PSP) posiadały na wyposażeniu "torbę" przeznaczoną do udzielania pomocy medycznej zwierzętom. Dzięki temu unika się narażania sprzętu medycznego dla ludzi na patogeny zwierzęce. Wyposażenie takiej torby powinno zawierać sprzęty dedykowane zwierzętom. Dobrym rozwiązaniem jest także posiadanie noszy płachtowych o mniejszych rozmiarach niż dla ludzi.

Żadne omówienie teoretyczne nie przygotuje do efektywnego udzielania pomocy zwierzętom, dlatego kluczowe jest zdobywanie wiedzy i umiejętności na specjalistycznych szkoleniach.

Dokumentacja Działań Ratowniczych z Udziałem Zwierząt

Po każdych działaniach, w których brały udział zwierzęta, a zwłaszcza jeśli prowadzono ich ewakuację lub udzielano pomocy medycznej, fakt ten musi zostać zanotowany w informacji ze zdarzenia. Należy odnotować ewentualne uwagi osoby odbierającej zwierzę. Jeśli sytuacja na to pozwala, warto wykonać dokumentację fotograficzną lub wideo do celów szkoleniowych i operacyjnych. W przypadku konieczności przekazania rannego zwierzęcia innym uprawnionym instytucjom, należy sporządzić dokumentację w formie papierowej, korzystając z druków "Potwierdzenia przekazania terenu, obiektu lub mienia", ponieważ dokumentacja operacyjna nie przewiduje bezpośrednio przekazania zwierzęcia.

Organem właściwym w sprawie transportu zwierząt jest Inspekcja Weterynaryjna, a na poziomie powiatu Powiatowy Lekarz Weterynarii. Transport odbywa się zgodnie z Rozporządzeniem Rady (WE) Nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r.

Przeciwdziałanie Panice

Największym zagrożeniem dla sprawnego i skutecznego przebiegu ewakuacji nie jest skala czy charakter sytuacji kryzysowej, lecz panika - nagły, niepohamowany i często nieuzasadniony strach, który może ogarnąć wiele osób. Panika prowadzi do gwałtownej, niekontrolowanej ucieczki i ogromnego chaosu, zagrażając życiu i zdrowiu, ponieważ ludzie w jej obliczu często myślą głównie o własnym przetrwaniu, tratując innych.

Sposoby Przeciwdziałania Panice

O powodzeniu ewakuacji decyduje przede wszystkim spokój i opanowanie osób ewakuowanych oraz stosowanie się do wytycznych służb. Kluczową rolę odgrywa efektywna edukacja dla bezpieczeństwa, która zapoznaje ludzi z zasadami postępowania w niebezpiecznych sytuacjach. Ważne jest także, aby:

• Stosować się do poleceń służb ratowniczych lub osoby odpowiedzialnej za koordynację działań.
• Zachować spokój i unikać rozpowszechniania plotek, które mogą wyolbrzymiać zagrożenie.
• W razie ewakuacji zabrać ze sobą tylko niezbędne rzeczy (dokumenty, pieniądze, leki).
• Powiadomić o zagrożeniu najbliższe otoczenie (rodzinę, sąsiadów).
• Na bieżąco pozyskiwać i przekazywać aktualne, sprawdzone informacje.

Zakończenie Ewakuacji i Zapewnienie Wsparcia

Ewakuację uznaje się za zakończoną, gdy cała ewakuowana ludność i zwierzęta zostaną bezpiecznie zakwaterowane w miejscach docelowych, poza obszarem zagrożonym. W miejscach tych muszą być zapewnione podstawowe warunki do przeżycia, takie jak schronienie, żywność, woda i opieka medyczna.

Zaopatrywanie w Żywność i Wodę

W sytuacjach kryzysowych kluczowe jest odpowiednie zaopatrywanie ludności w żywność i wodę. Rodzaj dostarczanych produktów zależy od sytuacji:

• Jeśli tymczasowe miejsca zakwaterowania umożliwiają samodzielne przygotowanie posiłków, dostarcza się podstawowe produkty żywnościowe.
• W przypadku niemożności samodzielnego przygotowania posiłków, organizuje się punkty zbiorowego żywienia (np. w szkołach lub stołówkach), gdzie posiłki są rozdawane lub dowożone.

Dostarczanie wody, zarówno do picia, jak i do celów gospodarczych, jest organizowane w przypadku zniszczenia, zanieczyszczenia lub skażenia istniejących ujęć wodnych. Woda jest dostarczana w cysternach samochodowych lub przewoźnych zbiornikach przez przedsiębiorstwa wodociągów i kanalizacji, a także, w razie potrzeby, przez pododdziały Sił Zbrojnych. Bardziej skuteczne jest jednak wcześniejsze przygotowanie i szybkie uruchomienie awaryjnych ujęć wody.

tags: #ewakuacja #ludzi #i #zwierzat #pozar