Ewakuacja poszkodowanego z pojazdu jest jednym z kluczowych elementów udzielania pierwszej pomocy w przypadku wypadków drogowych. Prawidłowe przeprowadzenie tej czynności ma istotne znaczenie dla zdrowia i życia poszkodowanego, szczególnie w kontekście zdarzeń komunikacyjnych, gdzie często dochodzi do poważnych urazów ciała. Pytania i nieścisłości pojawiają się szczególnie przy izolowanych zdarzeniach medycznych oraz dotychczasowej świadczonej pierwszej i kwalifikowanej pierwszej pomocy udzielanej przez strażaków ochotników i zawodowych.
Kiedy ewakuacja poszkodowanego z pojazdu jest konieczna?
Ewakuacja poszkodowanego z pojazdu powinna być przeprowadzona wyłącznie wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne. Zasadniczo przyjmuje się, że osoba poszkodowana powinna pozostać w tym samym miejscu do momentu przybycia wykwalifikowanego zespołu ratowniczego, chyba że istnieje bezpośrednie zagrożenie życia. Mówimy tu o takim priorytecie, jakim jest ludzkie życie, dlatego też dylemat związany chociażby z ryzykiem hipotetycznego uszkodzenia kręgosłupa, schodzi na dalszy plan. Poszkodowanemu zagraża wybuch, pożar, osunięcie pojazdu w przepaść itp. Ryzyko pożaru lub wybuchu pojazdu może świadczyć wyciek paliwa, pojawienie się dymu lub iskier. Kolejnym wskazaniem jest niemożność udzielenia pomocy medycznej wewnątrz pojazdu lub ryzyko dalszych obrażeń czy innego pogorszenia sytuacji.
Jeśli poszkodowany nie oddycha, silnie krwawi, czy też uniemożliwia dostęp do innych poszkodowanych (pasażerów pojazdu), konieczne jest podjęcie działań ewakuacyjnych. W sytuacjach zagrożenia życia cenna jest każda sekunda. Poszkodowany „stoi nam na drodze” do drugiego poszkodowanego - jeśli go nie usuniemy, nie będziemy w stanie uratować drugiej osoby, która potrzebuje naszej pomocy.
Kiedy należy wstrzymać się z ewakuacją?
Warto jednocześnie podkreślić, że w wielu przypadkach wydobycie ofiary z samochodu nie jest wskazane. Kiedy wstrzymać się od natychmiastowego działania i poczekać na przybycie wykwalifikowanych służb? Przede wszystkim w sytuacjach, gdy nie ma bezpośredniego zagrożenia życia. Jeżeli nie ma ryzyka pożaru, eksplozji czy innych zewnętrznych zagrożeń, nie ma konieczności przeprowadzenia czynności ratunkowych (np. RKO) poza pojazdem, należy unikać niepotrzebnego przemieszczania poszkodowanego, zwłaszcza jeśli istnieje podejrzenie urazu kręgosłupa. Nieprawidłowa ewakuacja może bowiem prowadzić do trwałego uszkodzenia rdzenia kręgowego. Największą przeszkodą ewakuacji poszkodowanego w sytuacji, kiedy jest ona wymagana, jest strach osób udzielających pomocy przed uszkodzeniem kręgosłupa.
Samodzielnej ewakuacji nie należy przeprowadzać również wówczas, gdy poszkodowany jest zakleszczony w pojeździe. Tego typu działania należy pozostawić specjalistom wyposażonym w odpowiedni sprzęt hydrauliczny.
Poszkodowanego nie powinniśmy wydobywać również wtedy, gdy nie istnieje bezpośrednie zagrożenie życia i nie dysponujemy odpowiednimi środkami zabezpieczającymi. Przed transferem konieczne jest m.in. zabezpieczenie odcinka szyjnego kręgosłupa za pomocą kołnierza ortopedycznego, a także unieruchomienie pacjenta, aby zminimalizować ryzyko dalszych urazów.
Wszystkich innych sytuacjach zalecana jest wstrzemięźliwość i pozostawienie ewakuacji w rękach wyspecjalizowanych jednostek. Jeśli jednak nie ma bezpośredniego zagrożenia, a stan poszkodowanego jest stabilny, należy wezwać służby ratunkowe i poczekać na ich przybycie.
Rola i uprawnienia Kierującego Działaniem Ratowniczym (KDR) oraz Koordynatora Medycznych Działań Ratowniczych (KMDR)
Zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej, KDR jest uprawniony do kierowania działaniami ratowniczymi, w tym do przeprowadzenia ewakuacji osoby rannej z miejsca prowadzonych działań ratowniczo-gaśniczych. Inne uprawnienia kierującego działaniem ratowniczym znajdziemy w rozporządzeniu w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym. Mając na uwadze powyższe, zgłaszanie podejmowanej decyzji w korespondencji radiowej powinno odbywać się właśnie według tej nomenklatury. Strażacy sporządzający meldunek i inne dokumenty po działaniach również muszą zachować powyższą nomenklaturę.
W zdarzeniach z udziałem poszkodowanych, a szczególnie w zdarzeniach masowych, nadzór nad medycznymi działaniami ratowniczymi służb i podmiotów ratowniczych przejmuje Koordynator Medycznych Działań Ratowniczych (KMDR). KMDR podlega KDR w czasie działań ratowniczych i ściśle z nim współpracuje. KMDR jest pierwszym przybyłym na miejsce zdarzenia lekarzem (np. z zespołu jednostki ochrony zdrowia), natomiast w sytuacji braku lekarza, KMDR może być także każda osoba, której deklarowane kompetencje w zakresie ratownictwa medycznego są wyższe niż kompetencje KDR (np. pielęgniarki, ratownika medycznego). KMDR nadzoruje działania ratownicze wszystkich podmiotów uczestniczących w działaniach ratowniczych w aspekcie medycznym. W sytuacji braku na miejscu zdarzenia KMDR, koordynacja medycznych działań ratowniczych należy do kierującego działaniem ratowniczym.
Decyzja o ewakuacji pojazdem pożarniczym
Dyspozytor Pogotowia Ratunkowego lub innej jednostki ochrony zdrowia realizującej zadania z zakresu ratownictwa medycznego może, w przypadku braku możliwości zadysponowania zespołu ratownictwa medycznego, zgłosić prośbę o zadysponowanie sił i środków Państwowej Straży Pożarnej lub innego podmiotu ratowniczego KSRG dla udzielenia pomocy w stanach nagłego zagrożenia życia i zdrowia. Zgłaszanie prośby powinno wynikać z przyjętej procedury i być, w miarę możliwości, autoryzowane przez lekarza. Państwowa Straż Pożarna w miarę możliwości, dysponuje siły i środki w celu podjęcia działań ratowniczych w stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia. Powyższe zasady obowiązują również w sytuacjach, w których udzielenie pomocy w stanach nagłego zagrożenia życia i zdrowia przez podmioty KSRG może nastąpić wcześniej niż interwencja zespołu ratownictwa medycznego.
W przypadku braku możliwości transportu poszkodowanego siłami zespołów ratownictwa medycznego, przemieszczenie poszkodowanego do szpitala lub na spotkanie zespołu ratownictwa medycznego traktowane jest jako ewakuacja ze strefy zagrożenia spowodowanego brakiem pomocy lekarskiej i może być realizowane przy użyciu sił i środków krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego w sytuacji, kiedy decyzję taką podejmie KMDR lub inny lekarz będący w dyspozycji (gotowości) operacyjnej. Decyzję lekarza o ewakuacji poszkodowanego należy odnotować w dokumentacji zdarzenia, a poszkodowanego należy przekazać lekarzowi szpitalnego oddziału ratunkowego, izby przyjęć lub zespołu ratownictwa medycznego, odnotowując jego dane personalne oraz czas przekazania i wypełnionej - w miarę możliwości - Karty Udzielonej Pomocy Medycznej. W razie braku możliwości przekazania poszkodowanego lekarzowi, należy go przekazać fachowemu pracownikowi ochrony zdrowia - pielęgniarce lub ratownikowi medycznemu.
W przypadku, kiedy na miejscu zdarzenia nie ma zespołu ratownictwa medycznego i nie ma możliwości kontaktu z lekarzem będącym w dyspozycji operacyjnej oraz w stanie wyższej konieczności spowodowanej stanem poszkodowanego, KDR ma prawo podjąć decyzję o jego ewakuacji do szpitala lub na spotkanie z zespołem ratownictwa medycznego, w celu zapewnienia pomocy lekarskiej. KDR zawsze odpowiada za bezpieczeństwo i ewentualne konsekwencje. Niemniej jednak, strażacy nie mogą zaniechać wykonywania swych głównych zadań. Oczekiwanie na karetkę może wykluczyć możliwość gaszenia w tym czasie innego zagrożenia - sytuacja wymaga podjęcia racjonalnych decyzji i kalkulacji ryzyka.
Pojazdy pożarnicze w ewakuacji medycznej
Ze względu, że w przepisach prawa dotyczącego jednostek ochrony przeciwpożarowej nie ma wyszczególnionych środków, jakimi możemy ewakuować osobę ranną, do tego celu możemy wykorzystać pojazdy pożarnicze typu GBA, SDł, SLRr. Należy jednak pamiętać, że ewakuacja musi być podparta sytuacją szczególną, jak brak dostępnego w najbliższym czasie Zespołu Ratownictwa Medycznego, a stan rannego jest krytyczny. W takim przypadku możemy wykonać ewakuację rannego pojazdem pożarniczym (lub np. samochodem operacyjnym).
Przykłady sytuacji szczególnych:
- Zdarzenie medyczne z objawami udaru: Zastęp OSP lub PSP został zadysponowany do izolowanego zdarzenia medycznego, w którym rozpoznano ewidentne objawy udaru. Miejsce zdarzenia to blok w terenie wiejskim. Dojazd do najbliższego szpitala wynosi ok. 20 min i nie ma dostępnego ZRM. KDR w tym szczególnym przypadku, gdzie czas przekazania osoby z podejrzeniem udaru jest kluczowy, może podjąć decyzję o ewakuacji za pomocą pojazdu pożarniczego, pamiętając jednak przy tym, aby ewakuowana osoba znajdowała się w pozycji leżącej w poziomie. Do tego celu można wykorzystać np. pojazd GBA o odpowiednio dużej kabinie lub samochód operacyjny.
- Amputacja ręki z objawami wstrząsu: Zastęp OSP lub PSP został zadysponowany do amputacji ręki w mieście, ok. 1 km od szpitala. Osoba ranna ma objawy wstrząsu. Najbliższy ambulans ZRM został zadysponowany i potrzebuje ok. 12 min na dotarcie. Po zabezpieczeniu amputacji zgodnie z najlepszymi standardami (m.in. opaska uciskowa), KDR może zadecydować o ewakuacji pojazdem pożarniczym do szpitala z SOR-em.
Pamiętajmy, że należy odróżnić sformułowanie "transport poszkodowanego do szpitala samochodem pożarniczym" od sformułowania "ewakuacja poszkodowanego do szpitala samochodem pożarniczym". Ta druga jest uzasadniona w sytuacjach wyższej konieczności. Choć samochody straży nie zawsze idealnie nadają się do transportu medycznego (zwłaszcza w pozycji leżącej), w krytycznych sytuacjach "liczy się wola i chęci" ratowników.
Techniki i sprzęt do bezpiecznej ewakuacji
Przeprowadzenie ewakuacji poszkodowanego z pojazdu wymaga znajomości odpowiednich technik, które zapewniają bezpieczeństwo poszkodowanemu oraz ratownikom. Każdorazowo należy postępować bardzo ostrożnie, by zminimalizować ryzyko pogłębienia istniejących urazów lub powstania nowych. Podczas wykonywania czynności związanych z ewakuacją postępujemy zdecydowanie, ale jednocześnie ostrożnie.
Podstawowe narzędzia stosowane podczas ewakuacji:
- Kołnierze ortopedyczne: Jego zadaniem jest stabilizacja odcinka szyjnego kręgosłupa, co jest kluczowe w przypadku podejrzenia urazu w tym obszarze. Założenie kołnierza ortopedycznego to jeden z pierwszych kroków podczas przygotowań do ewakuacji poszkodowanego.
- Deska ortopedyczna: Służy do przenoszenia poszkodowanego, zwłaszcza w przypadku podejrzeń urazów kręgosłupa. Zapewnia stabilność i minimalizuje ruch podczas przenoszenia ofiary wypadku. Ratownicy stabilizują poszkodowanego, zakładają kołnierz ortopedyczny, a następnie przesuwają go na deskę.
- Kamizelka KED (Kendricka): To jeden z najważniejszych sprzętów do ewakuacji osób poszkodowanych w wypadkach drogowych. Jej zadaniem jest unieruchomienie i stabilizacja kręgosłupa na całej jego długości, co jest szczególnie istotne przy ewakuacji z pojazdów, gdzie istnieje ograniczona przestrzeń manewrowania.
- Nosze podbierakowe: Są zaprojektowane tak, by umieścić na nich poszkodowanego w taki sposób, by zminimalizować konieczność poruszania jego ciałem.
Metody ewakuacji:
- Chwyt Rauteka: Jedna z najprostszych i najczęściej stosowanych metod szybkiej ewakuacji. Polega na chwyceniu poszkodowanego pod pachami i wyciągnięciu z pojazdu, trzymając go możliwie blisko swojego ciała, starając się głową oraz barkiem stabilizować głowę ofiary. Chwyt ten jest stosowany wówczas, gdy zachodzi potrzeba szybkiego wydobycia poszkodowanego z miejsca zagrożenia, minimalizując jednocześnie ryzyko uszkodzenia kręgosłupa szyjnego. Przed jego wykonaniem należy upewnić się, czy ratowany nie ma uwięzionych kończyn, np. pod pedałami. To zwłaszcza ważne u kierowców, których nogi mogą się zaklinować między pedałami.
- Ewakuacja za pomocą deski ortopedycznej: W przypadku urazów kręgosłupa lub innych poważnych obrażeń, zaleca się ewakuację za pomocą deski ortopedycznej.
- Ewakuacja przy użyciu kamizelki KED: Kamizelka jest specjalistycznym sprzętem stosowanym do stabilizacji kręgosłupa przed ewakuacją poszkodowanego z pojazdu.
Chwyt Rauteka
Postępowanie przy zdachowanym samochodzie:
W przypadku ewakuacji poszkodowanego ze zdachowanego samochodu, gdzie osoba nie jest przytomna, a funkcje życiowe są wyczuwalne, należy pamiętać o kilku podstawowych zasadach:
- Nie obracamy z poszkodowanym samochodu na koła czy bok.
- Konieczna jest stabilizacja pojazdu w zastanej pozycji.
- Monitorowanie stanu zdrowia poszkodowanego.
- Zabezpieczenie odcinka szyjnego kręgosłupa, najlepiej kołnierzem ortopedycznym.
- "Otwieranie" dostępu/przestrzeni do poszkodowanego celem ewakuacji zależne jest od stanu pojazdu (deformacji), np. tyłem od klapy bagażnika, przez bagażnik. Akcje te są bardzo trudne, wymagające przemyślenia podjętej taktyki.
- Przy wycinaniu dachu należy uważać na występujące naprężenia karoserii. Lepiej jest przykryć poszkodowanego na chwilę i wybić wszystkie sąsiadujące szyby niż ryzykować, że szyba rozsypie się na poszkodowanego.
Wyzwania i obawy dotyczące ewakuacji
Jedną z największych przeszkód w ewakuacji poszkodowanego, gdy jest ona wymagana, jest strach osób udzielających pomocy przed uszkodzeniem kręgosłupa. Ludzie często pytają ratowników na kursach "czy nie lepiej byłoby poczekać na pogotowie?", "co z kręgosłupem?". Skoro doszło do wypadku, to uraz kręgosłupa jest niestety możliwy, ale występują pewne sytuacje, w których możemy na pewien czas "zignorować" ewentualne urazy, stawiając ludzkie życie na pierwszym miejscu. Ważne jest, aby KDR pamiętał o swojej odpowiedzialności za bezpieczeństwo, ale jednocześnie podejmował decyzje w oparciu o priorytet ratowania życia.
Ewakuacja poszkodowanego z pojazdu wymaga nie tylko znajomości technik, ale także stosowania odpowiedniego sprzętu, który minimalizuje ryzyko dalszych obrażeń. W związku z tym, gdy sytuacja nie jest na tyle kryzysowa, że absolutnie konieczna jest ewakuacja ofiary z samochodu, należy wstrzymać się z działaniami i zaczekać na przyjazd służb dysponujących profesjonalnym sprzętem.
Szkolenie i doskonalenie umiejętności
Aby móc doskonalić ewakuację poszkodowanego z pojazdu, warto inwestować w profesjonalne narzędzia szkoleniowe, w tym manekiny ewakuacyjne, takie jak Ruth Lee Multi Trauma. Manekin ten powstał z myślą o szkoleniach zespołów ratunkowych mających na co dzień do czynienia z poważnymi urazami - amputacją kończyn czy przebiciem ciała. Waga, proporcje, wzrost i anatomicznie poprawny rozkład masy ciała wywołują realistyczne odczucia podczas treningu. Ponadto prawa ręka i noga mogą być częściowo lub całkowicie usunięte w celu symulowania amputacji, a sztywne, plastikowe zgłębienie w obszarze klatki piersiowej umożliwia umieszczenie w nim dowolnego elementu, by osiągnąć symulację przebicia ciała. Od 2015 roku w zakres kursu szeregowych OSP/PSP jest włączone ratownictwo techniczne, co podkreśla wagę tych szkoleń.
Ewakuacja poszkodowanego z pojazdu po wypadku to niezwykle odpowiedzialne zadanie, wymagające wiedzy, umiejętności oraz opanowania. Kluczowe elementy, mogące decydować o powodzeniu akcji ratunkowej to rozumienie zasad bezpieczeństwa, odpowiednia ocena sytuacji oraz ścisła współpraca ze służbami ratunkowymi. Dlatego warto zainwestować czas w naukę podstawowych technik ewakuacji poszkodowanego, biorąc udział w specjalistycznych szkoleniach takich jak kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy.
Podsumowanie kluczowych zasad
Przed przystąpieniem do ewakuacji poszkodowanego z pojazdu należy upewnić się, że miejsce zdarzenia jest bezpieczne zarówno dla ofiar wypadku, jak i jego świadków oraz osób udzielających pomocy. Kluczowa jest ocena stanu poszkodowanego. Ważne jest zachowanie spokoju i racjonalne działanie. Przed przystąpieniem do wyciągnięcia poszkodowanego z samochodu konieczne jest zadbanie o powiadomienie służb ratunkowych, podając możliwie dokładne informacje na temat miejsca i charakteru wypadku. Nie należy działać samemu, jeśli nie ma się pewności co do swoich umiejętności. Ewakuacja poszkodowanego z pojazdu to skomplikowana i odpowiedzialna procedura, która powinna być przeprowadzana wyłącznie wtedy, gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie dla życia ofiary wypadku. W przeciwnym razie niezbędne jest zabezpieczenie poszkodowanego, zapewnienie mu stabilizacji kręgosłupa oraz czekanie na przybycie wykwalifikowanych służb ratowniczych. Każda decyzja musi być podjęta z rozwagą.
tags: #ewakulacja #poszkodowanego #z #pojazdu #osp