Legenda Florentyna Trawińskiego i Ocalenie Luwru

Noc z 23 na 24 maja 1871 roku w Paryżu była czasem zaciętych walk między komunardami, dążącymi do radykalnych zmian w państwie, a siłami konserwatywnego rządu. W tym burzliwym okresie doszło do pożaru Pałacu Tuileries, który szybko przeniósł się na dach sąsiadującego z nim Luwru. Francuzi stanęli w obliczu realnego zagrożenia utraty bezcennych dzieł sztuki, a ocalenie zbiorów muzeum zależało od szczęśliwego zbiegu okoliczności i interwencji kogoś, kto byłby w stanie temu szczęściu pomóc.

W powszechnym obiegu, utrwalonym przez liczne artykuły i Wikipedię, za bohatera, który miał uratować Luwr, uznaje się Florentyna Trawińskiego - polskiego emigranta we Francji. Według tej legendy, to właśnie 21-letni wówczas Trawiński miał zapobiec zniszczeniu muzeum. Miał on rzekomo wylać naftę z beczek ustawionych przez komunardów na terenie Luwru, a następnie napełnić je wodą z Sekwany. Tym samym miał udaremnić plan zrównania z ziemią bogatych zasobów muzeum, co było częścią radykalnych działań proletariackiego ludu.

Wiarygodności tej historii dodaje tablica pamiątkowa przy Domu Kombatanta Polskiego na ulicy Legendre w Paryżu, ufundowana przez polskie Ministerstwo Obrony i odsłonięta w 2004 roku w obecności konsula generalnego RP. Na tablicy „wdzięczni rodacy” oddają hołd rzekomemu bohaterowi.

Destrukcja mitu: Weryfikacja faktów

Choć historia o bohaterstwie Polaka napawa dumą, fakty historyczne rzucają na nią cień wątpliwości. Po pierwsze, Trawiński nie należał do stronnictwa komunardów, co potwierdza jego późniejsza praca jako tłumacza w prefekturze policji już po upadku Komuny. Po drugie, opowieść zakłada, że był on szefem resortu kultury w Komunie Paryskiej, co jest sprzeczne z licznymi opracowaniami historycznymi, które wskazują, że komunardzi nie powołali takiego ministerstwa. Utworzyli oni Związek Artystów Paryża, który podkreślał rolę samych twórców w decydowaniu o obliczu sztuki, co czyni tezę o nadzorze 21-letniego Trawińskiego nad artystami tej klasy, co Gustave Courbet czy Honoré Daumier, mało prawdopodobną.

Po trzecie, incydent z beczkami jest fizycznie niemożliwy. Tamtej nocy w Luwrze przebywało zaledwie kilka osób, a wszystkie bramy były zamknięte. Trawiński, nieposiadający postury Herkulesa, nie miałby możliwości samodzielnego i niezauważonego przeniesienia beczek, opróżnienia ich z nafty i ponownego napełnienia wodą.

Prawdziwi bohaterowie ratujący Luwr

Luwr został ocalony dzięki działaniom Barbeta de Jouya, kustosza Luwru, oraz Martiana de Sigoyera, dowódcy 26. Batalionu Strzelców, należącego do wojsk walczących z komuną. Kiedy Luwr zaczął płonąć, oddział pod dowództwem de Sigoyera, prowadzony przez de Jouya, wkroczył do akcji. Przebili się na poddasze muzeum, uruchomili hydrant na podwórzu i z wielkim wysiłkiem, podając sobie wiadra z wodą, gasili pożar. Równocześnie dwaj inni muzealnicy strzegli wejść do budynku przed potencjalnym wtargnięciem miejskiego tłumu.

Zasługi tych osób upamiętnia marmurowa tablica w korytarzu prowadzącym do słynnej rzeźby Nike z Samotraki. W jej obliczu trudno uznać za wiarygodne historie o beczkach z naftą i wodą oraz heroizmie Florentyna Trawińskiego, który w rzeczywistości nie dokonał takiego czynu.

Florentyn Trawiński: Człowiek wielu talentów

Prawdziwa historia Florentyna Trawińskiego jest równie fascynująca, choć pozbawiona elementów sensacyjnej legendy. Po upadku powstania styczniowego Trawiński przybył do Francji, gdzie ukończył prestiżową polską szkołę w dzielnicy Batignolles. W Paryżu pozostał do śmierci w 1906 roku. Był poliglotą, uznawanym za elokwentnego znawcę wielu języków. Tłumaczył dzieła z zakresu historii sztuki z niemieckiego i rosyjskiego, a także pełnił funkcję sekretarza generalnego muzeów narodowych we Francji, co skutkowało otrzymaniem służbowego mieszkania w Luwrze. Właśnie ta funkcja mogła stać się podstawą do późniejszego przypisywania mu fikcyjnego aktu bohaterstwa z 1871 roku.

Trawiński otrzymał dwie nagrody Akademii Francuskiej za tłumaczenia dzieł o starożytności: „Życie antyczne” i „Sztuka Bizancjum”. Pod koniec życia został odznaczony Orderem Legii Honorowej. Angażował się również w sprawy polskie, opiniując projekt pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie i przygotowując specjalną mapkę dla Wystawy Powszechnej w 1900 roku, która promowała dzieła polskich artystów. Jego największym dziełem jest przetłumaczony na wiele języków światowy bestseller - „Popularny przewodnik po Luwrze”.

Jak zauważyła historyczka sztuki Mirosława Sikorska, autorka książki „Florentyn Trawiński - Zbawca Luwru. Fakty i mity”: „Był on [Trawiński] postacią wyjątkową jak na swoje czasy i aby go cenić, nie potrzeba wymyślać mitów”.

Kariera Trawińskiego i jego prawdziwe zasługi

Florentyn Trawiński (urodzony jako Florenty Jan Andrzej 16 października 1850 r. w Wyrazowie koło Częstochowy, zmarł 7 lutego 1906 r. w Paryżu) był synem powstańca styczniowego. Po przybyciu do Paryża kształcił się w Szkole Polskiej i Liceum Bonapartego. Po ukończeniu edukacji pracował jako tłumacz w prefekturze policji, a następnie związał się z francuskim muzealnictwem. Przez 35 lat był jednym z dyrektorów Luwru, a w 1892 roku objął stanowisko sekretarza generalnego muzeów francuskich.

Mirosława Sikorska, po analizie archiwów, stwierdziła, że nie ma dowodów na to, że Trawiński zamienił beczki z naftą na beczki z wodą, by uchronić Luwr przed spaleniem, ani że był szefem resortu kultury w Komunie Paryskiej. Prawdopodobnie był aktywny wśród Polonii francuskiej, wspierając polskich artystów i tłumacząc dzieła polskich pisarzy na język francuski.

Jego prawdziwe zasługi dla francuskich muzeów, choć nie noszą znamion heroizmu z legendy, są wynikiem wieloletniej, uczciwej i wytężonej pracy. Do jego osiągnięć należą:

• Opracowanie pierwszego „Popularnego przewodnika po Luwrze”, który stał się bestsellerem i był wielokrotnie wznawiany.
• Pełnienie funkcji dyrektora Luwru przez 35 lat.
• Otrzymanie Orderu Legii Honorowej w 1903 roku za zasługi dla francuskich muzeów.
• Zaangażowanie w sprawy polskie, w tym opiniowanie projektu pomnika Adama Mickiewicza i promocja polskich artystów na Wystawie Powszechnej w Paryżu w 1900 roku.

Kontekst historyczny: Komuna Paryska

Wojna francusko-pruska (1870-1871) doprowadziła do upadku II Cesarstwa i powstania Republiki. Po oblężeniu Paryża i kapitulacji Francji, w mieście wybuchła rewolta, która doprowadziła do proklamowania Komuny Paryskiej - rządu ludowego o radykalnych poglądach. Wśród komunardów znajdowało się wielu cudzoziemców, w tym Polaków, którzy odegrali znaczącą rolę militarną, m.in. generałowie Jarosław Dąbrowski i Walery Wróblewski.

Komuna zamierzała przeprowadzić radykalne reformy społeczne i opierać się Prusakom. Doszło do krwawych walk z siłami rządowymi, zwanymi wersalczykami. W obliczu klęski, część komunardów zastosowała taktykę spalonej ziemi, podpalając pałace i urzędy, uznawane za symbole starego porządku. Wśród zagrożonych obiektów znalazł się Luwr.

Po upadku Komuny nastąpiły brutalne represje. Dziesiątki tysięcy komunardów zostało zabitych. Wersalczycy, choć cenili Trawińskiego za jego potencjalną rolę w ocaleniu Luwru, stosowali bezwzględne kary wobec uczestników powstania.

Podsumowanie

Legenda Florentyna Trawińskiego jako „zbawcy Luwru” jest piękną, lecz nieprawdziwą historią. Choć Trawiński był wybitnym Polakiem, który zrobił karierę we Francji i zasłużył na uznanie za swoje dokonania w dziedzinie muzealnictwa i promocji polskiej kultury, nie ocalił on Luwru przed płomieniami. Prawdziwymi bohaterami tego wydarzenia byli kustosz Barbet de Jouy i dowódca Martian de Sigoyer wraz ze swoimi żołnierzami.

tags: #felicjan #trawinski #podpalenie #luvre