GAZ Gazela, rosyjski samochód dostawczy, choć początkowo projektowany do celów transportowych, zyskał w Polsce szczególną popularność jako baza do pojazdów specjalistycznych, w tym samochodów strażackich oraz terenowych karetek. Jego historia sięga końca lat 80., a fenomen tego pojazdu wiązał się z atrakcyjną ceną i wysokimi możliwościami, szczególnie w trudnym terenie.
Początki i Rozwój Modelu
Historia Gazeli zaczyna się pod koniec lat 80. od zapotrzebowania na nową generację samochodu do zastąpienia modelu Sherpa 200/400 Series produkowanego przez brytyjską firmę Freight Rover (obecnie LDV). Pomysł na opracowanie nowego dostawczaka miała angielska firma Sherpa, znana później jako Ldv. Stylizację pojazdu zlecono włoskiej firmie Bertone, gdzie powstały dwa prototypy FR201 i FR202. Początkowo kierownictwo firmy nie było zadowolone z wyglądu prototypów, uważając stylistykę za niespójną, dlatego wprowadzenie zmian powierzono firmie MGA.
Niestety, problemy głównie ekonomiczne zleceniodawcy doprowadziły do wycofania się z dalszych prac. To, co już zostało opracowane, przejął koncern Renault i rosyjski GAZ. Prawdopodobnie model Ldv202 stał się późniejszym Masterem ze stajni Renault, a Ldv201 protoplastą rosyjskiej Gazeli. W Rosji pojazd ten miał zastąpić przestarzałą łotewską faf łotwiję. Produkcja pojazdu, ostatecznie przez GAZ, trwała w latach 1994-2010, obejmując różne wersje nadwoziowe i zabudowy specjalne.
GAZ Gazela w Polsce: Fenomen i Adaptacje
W Polsce Gazele pojawiły się za sprawą andrychowskiej firmy Andoria, która zajęła się ich sprzedażą na początku lat 2000. Oferowała głównie same kabiny z podwoziem do różnorakiej zabudowy, wyposażając je w silniki wysokoprężne własnej produkcji, a także austriackiego Steyra. Był to w tamtym czasie swoisty rodzaj fenomenu, szczególnym zainteresowaniem cieszyła się odmiana 4x4. Gazela kosztowała niewiele więcej od dostawczego Poloneza Trucka, oferując jednocześnie dużo wyższe możliwości, szczególnie w terenie.
Te ostatnie docenili również strażacy z jednostek OSP. Pojazdy w wersji furgon zabudowywała firma Moto-Truck, dostosowując je do potrzeb pożarnictwa. Gazele zastąpiły w wielu jednostkach wysłużone Żuki, dając lepsze możliwości transportu ludzi i sprzętu do akcji ratowniczych.
Gazela jako Samochód Strażacki
Jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) często wykorzystywały Gazele ze względu na ich możliwości terenowe i stosunkowo niskie koszty. Firma Moto-Truck z Kielc zajmowała się karosowaniem tych pojazdów, przystosowując je do roli wozów strażackich. Istniały różne rodzaje zabudów pożarniczych. Przykładowo, jedna z jednostek OSP pozyskała Gazelę z napędem na cztery koła, która została skarosowana przez Moto-Truck. Wskazywano, że nawet w poprzedniej wersji Gazeli firmy Moto-Truck, wożono więcej powietrza niż sprzętu, co sugeruje, że nowsze adaptacje były bardziej efektywne pod względem zagospodarowania przestrzeni. Całe auto z karosowaniem kosztowało około 103 tysiące, a jego zakup był często załatwiany przez firmę realizującą zabudowę.
Wyposażenie takiego pojazdu mogło obejmować szybkie natarcie, Niagarę, piłę spalinową oraz szlamówkę. Popularne były również Gazele z zabudową skrzyniową, nie tylko furgony.
Dane Techniczne Wybranych Wersji GAZ Gazeli
Samochód GAZ-AVC Gazela 2705/3302 (produkowany w latach 2007-2012) w konfiguracji Diesel Manualna-5 oferował szereg parametrów, które czyniły go użytecznym dla służb specjalistycznych:
- Typ nadwozia: Furgon, Kombi Van lub Podwozie.
- Długość całkowita: od 5140 mm do 5740 mm (a także 6080 mm lub 6130 mm dla innych wersji).
- Szerokość całkowita: 2095 mm.
- Wysokość całkowita: od 2200 mm do 2470 mm (dla niektórych wersji również 2095 mm).
- Masa własna: od 1650 kg do 2495 kg (w zależności od konfiguracji).
- Dopuszczalna masa całkowita: 3490 kg.
- Maksymalna ładowność: od 995 kg do 1165 kg (dla innych wersji również inne wartości).
- Długość przestrzeni ładunkowej: od 1980 mm do 3090 mm (dla niektórych wersji również 3000 mm).
- Wysokość przestrzeni ładunkowej: od 1515 mm do 2380 mm.
Jednostki napędowe to silniki spalinowe o pojemności 2.4 l (102 KM) lub 2.6 l (115 KM). Maksymalna prędkość wynosiła od 110 do 130 km/h. Dane techniczne, takie jak masa własna, przyspieszenie czy pojemność bagażnika, miały realny wpływ na komfort jazdy i ogólne koszty eksploatacji.
Gazela jako Terenowa Karetka "R"
Prawdziwym wyzwaniem było dostosowanie tego nietypowego pojazdu do roli terenowej karetki. Pomysł pojawił się około 2002 roku w Limanowej, w dziale transportu sanitarnego tamtejszego szpitala, w regionie charakteryzującym się trudnym terenem, szczególnie zimą. Gazela jako karetka potrafiła dać sobie radę w naprawdę trudnym terenie. Przed rokiem 2002 w większości dysponowano Fiatami 125p kombi i Polonezami, a górzyty teren utrudniał dotarcie do potrzebujących pomocy.
Zakupiono podwozie z kabiną Gazeli z napędem na cztery koła, a następnie dobudowano kontener i zaadaptowano go według własnej koncepcji jako przedział medyczny. Dodatkowo zakupiono nosze główne Ferno, ssak, nosze podbierakowe, krzesełko kardiologiczne, fotel kardiologiczny i deskę ortopedyczną. Pozostałe prace, takie jak sygnalizacja ostrzegawcza, montaż noszy, siedzeń, ogrzewania (Debasto), łączność radiowa, ogrzewanie postojowe (Defa) oraz instalacja tlenowa, wykonała załoga Działu Transportu Sanitarnego Szpitala.
Pojazd był poddany wielu ekstremalnym próbom w górzystym terenie, pokonywał koryta rzeczne, potoki górskie, zimą nieodśnieżone drogi i pola. Okazał się nieoceniony w ekstremalnych warunkach. W roku 2004, po zakończeniu wszystkich testów, został dopuszczony do eksploatacji jako Pojazd terenowy 4x4 Sanitarny typu "R". Przy okazji dokonano pewnych zmian, z których skorzystał również producent, np. przeniesiono pierwotnie zbyt nisko zamontowane pod zderzakiem przewody zasysające filtra powietrza, co podczas prób spowodowało wyłączenie silnika i utknięcie karetki w rzece.
Pewnym problemem, znanym z tych pojazdów, było słabe zabezpieczenie antykorozyjne, ale zalet też można znaleźć wiele. W przypadku tej konkretnej karetki to prostota obsługi i duża przestrzeń w przedziale medycznym, która pozwalała np. na skuteczną reanimację pacjenta. Był to jedyny w Polsce terenowy ambulans "R" 4x4 służący w pogotowiu ratunkowym z reduktorami i z dużym prześwitem podwozia, przez co mógł pokonywać kamieniste polne drogi, wąwozy, rzeki czy górskie potoki.
Muzealna Gazela
Ambulans GAZ Gazela został przekazany w 2019 roku do Muzeum Ratownictwa w Krakowie przez Szpital Powiatowy w Limanowej, gdzie służył w latach 2004-2019. Jego zakup w ramach akcji "Zbiórka na Karetki" na terenie powiatu limanowskiego był ewenementem w skali kraju. Akcja zakończona w 2005 roku pozwoliła zebrać środki na zakup aż 12 karetek! Gazela, choć nigdy nie weszła do seryjnej produkcji ani masowej eksploatacji w pogotowiu ratunkowym, była sensacją zarówno na początku swojej służby, jak i teraz, po jej zakończeniu, stając się jednym z cenniejszych eksponatów w zbiorach Muzeum. Łukasz Pieniążek jest inicjatorem powstania i współzałożycielem Muzeum Ratownictwa w Krakowie.
Współczesne Wersje Gazeli
Obecnie na rynku dostępne są nowsze generacje samochodów dostawczych marki GAZ. Modele takie jak GAZela NEXT z napędem 4×2, czy odrobinę starsza Gazela Biznes z napędem 4×4, oferują nowoczesne rozwiązania. Dostępne są również auta z serii GAZELA NEXT Furgon, które są nowoczesnymi, wydajnymi, bezpiecznymi, stylowymi i ergonomicznymi pojazdami, radzącymi sobie w każdych warunkach. Charakteryzują się dużą ładownością i zwiększoną pojemnością nadwozia, a także spełniają rygorystyczne unijne normy. Niezawodny napęd na obie osie 4×4 w Gazeli Biznes nadal ma bardzo duże znaczenie w wielu sytuacjach.