Polska, podobnie jak wiele innych krajów, stawia na rozwój sektora wysokich technologii (high-tech), widząc w nim potencjał do stymulowania wzrostu gospodarczego i innowacji. Analiza tego sektora, ze szczególnym uwzględnieniem małych i średnich przedsiębiorstw (MSP), pozwala zidentyfikować zarówno jego mocne strony i perspektywy, jak i słabości i zagrożenia.
Mocne strony i szanse rozwoju sektora high-tech w Polsce
Rozwój sektora high-tech w Polsce jest napędzany przez kilka kluczowych czynników. Wśród nich wyróżnia się:
- Stosunkowo wysoki udział działalności zaawansowanej technologicznie w sektorze zagranicznym oraz wyższy w sektorze prywatnym polskim niż publicznym. Nowo powstające firmy często działają w branżach wysokich technologii.
- Wysoki poziom kształcenia na uczelniach technicznych, co skutkuje kształtowaniem się skupisk firm high-tech wokół ośrodków akademickich.
- Powstawanie firm w obszarach najnowszych technologii, takich jak biotechnologia.
- Osiągnięcia naukowe w wielu dziedzinach pojawiających się technologii, jak optoelektronika.
- Silna nieformalna współpraca przedsiębiorstw wysokotechnologicznych z uczelniami.
- Duża dynamika powstawania nowych firm high-tech, choć często jest to jedynie handel lub naprawy.
- Kooperatywny charakter skupisk wysokotechnologicznych w Polsce, co tworzy większy potencjał działania w formie klastrów i osiągania korzyści ze współpracy.
- Nacisk na rozwój nowych technologii mających zastosowanie w branżach tradycyjnych, jak rolnictwo, w priorytetach naukowych polityki państwa.
- Wysoka przedsiębiorczość wśród inżynierów, o czym świadczy duża liczba przedsiębiorstw z zakresu doradztwa technicznego i automatyki przemysłowej.
- Powstawanie nowych instytucji badawczo-rozwojowych w obszarach związanych z high-tech.
- Wysokie nakłady badawczo-rozwojowe na firmę w elektronice i chemii oraz przemyśle precyzyjnym, optycznym i instrumentów medycznych.
- Stosunkowo wysoki udział nakładów na badania i rozwój w nakładach na innowacje w średnich prywatnych firmach przemysłowych high-tech - większy niż w dużych.
- Prowadzenie działalności B+R przez usługi oparte na wiedzy w Polsce.
- Stosunkowo wysoka intensywność B+R firm usługowych opartych na wiedzy, w szczególności w średnich.
- Dużo zlecanych zewnętrznych prac B+R w telekomunikacji, elektronice i wyrobach farmaceutycznych, co prowadzi do tworzenia powiązań w systemie innowacyjnym przez branże HT.
- Sektor zagraniczny docenia polskich pracowników - inżynierów high-tech, w tym celu współpracując z uczelniami i stymulując rozwój odpowiednich kierunków kształcenia.
Radioaktywne Miasto [HD / 2019] - Film Dokumentalny - Lektor PL
Przykłady branż high-tech i ich produktów (na przestrzeni lat)
Na przestrzeni lat polskie firmy rozwijały się w różnych sektorach wysokich technologii, oferując szeroki zakres produktów i usług:
| Rok | Przykładowe produkty/działalność |
|---|---|
| 2004 | Produkcja sprzętu medycznego i chirurgicznego oraz przyrządów ortopedycznych; produkcja instrumentów i przyrządów pomiarowych, kontrolnych, badawczych, nawigacyjnych i innego przeznaczenia, z wyjątkiem sprzętu do sterowania procesami przemysłowymi. |
| 2003 | Produkcja instrumentów i sprzętu medycznego, chirurgicznego, dentystycznego i weterynaryjnego; aparatura pomiarowa, ciepłomierze, czujniki temperatury. |
| 2002 | Odbiorniki GPS, samochodowe systemy nawigacyjne, instalacje klimatyzacji, wentylacji, c.o.; produkcja mikroprocesorowych sterowników; automatyki; serwis gwarancyjny i pogwarancyjny; serwis aparatury probierczej SN i WN oraz laboratoryjnej WN, serwis aparatury kolejowej, urządzenia z zakresu elektroenergetyki. |
| 2001 | Wyposażenie sal rehabilitacyjnych, detale medyczne z tworzyw sztucznych, aparaty słuchowe, akcesoria (Siemens, Audio Service); akcesoria motoryzacyjne (czujniki parkowania) - produkcja, zasilacze impulsowe; elektroniczne urządzenia produkcyjne i technologiczne projektowanie, konstrukcje i modele urządzeń prototypowych. |
| 2000-2001 | Urządzenia z zakresu elektroenergetyki (kontynuacja); czasomierze, prędkościomierze, tachografy samochodowe, fotometry optyczne, sprzęt laboratoryjny, przyrządy pomiarowe. |
| 1999 | Urządzenia medyczne z metali szlachetnych, porcelany niskotopliwej, sprzęt ortopedyczny, sprzęt rehabilitacyjny; automatyczne, hydrauliczne zmieniacze sit, sita, siatki filtrujące, czujniki ciśnienia i temperatury tworzywa sztucznego, systemy zarządzania stanem technicznym maszyn i urządzeń. |
| 1998 | Sprzęt i wyposażenie gabinetów stomatologicznych, produkcja sprzętu rehabilitacyjnego, produkcja wag laboratoryjnych i innych bardzo czułych przyrządów do mierzenia ciężaru; produkcja głośników, przewodów antenowych dla przemysłu motoryzacyjnego, satelitarne rejestratory trasy GPS 6100 TXD, mierniki zużycia paliwa. |
| 1997 | Wyroby rehabilitacyjno-lecznicze, materace przeciwodleżynowe, sprzęt ortopedyczny i rehabilitacyjny, protezy kończyn, obuwie ortopedyczne; wagi, urządzenia elektroniczne, produkcja mikroprocesorowych mierników udarowych, obsługa serwisowa mierników. |
| 1996 | Aparatura do kriochirurgii, krioterapii, narzędzia medyczne, obróbka mechaniczna metali, handel sprzętem medycznym, sprzęt medyczny, sprzęt laboratoryjny, sprzęt anestezjologiczny, podzespoły do lamp oświetleniowych, części do łóżek szpitalnych, apteczki samochodowe, wkłady do apteczek (produkcja), elementy do aparatów słuchowych; sprzęt medyczny (stomatologiczny), pneumatyczne poduszki przeciwodleżeniowe, urządzenia do terapii polem magnetycznym, unity stomatologiczne, fotele stomatologiczne, sprzęt i materiały stomatologiczne, urządzenia dla protetyków, wyposażenie salonów kosmetycznych - produkcja, sprzęt rehabilitacyjny, wyposażenie gabinetów odnowy biologicznej, aparaty słuchowe; systemy radiokomunikacyjne, urządzenia diagnostyczne, urządzenia do wykrywania gazów, liczniki elektryczne, montaż instalacji elektrycznej i pomiary, aparatura kontrolno-pomiarowa w zakresie pomiarów temperatury i wilgotności (rejestratory, sterowniki), termometry: pokojowe, zaokienne, kąpielowe, lodówkowe, uniwersalne, termostaty do samochodów osobowych, ciężarowych, ciągników, zawory regulacyjne z siłownikami, regulatory, systemy BMS, urządzenia automatyki do wentylacji, klimatyzacji, chłodnictwa. |
Słabe strony i zagrożenia dla sektora MSP high-tech w Polsce
Mimo widocznych sukcesów, polski sektor MSP high-tech stoi przed szeregiem wyzwań i zagrożeń:
- Słaby pod względem ilościowym, konkurencyjności i działalności badawczej przemysł produkcji komputerów i maszyn biurowych.
- Słabość kapitałowa polskich przedsiębiorstw, a stąd trudności w rozwoju laboratoriów i firm z przemysłu high-tech, w efekcie dominują przedsiębiorstwa zagraniczne.
- Słaba ogólna działalność badawczo-rozwojowa sektora high-tech w porównaniu do standardów światowych; firmy zagraniczne często sprowadzają stare technologie z państw macierzystych.
- Słaba współpraca formalna z uczelniami.
- Drenaż mózgów z instytucji naukowych przez firmy zagraniczne, ale niekoniecznie do prowadzenia badań nad nowymi technologiami.
- Deficyt w obrocie handlowym produktami high-tech, słaby wzrost eksportu, a nawet spadek udziału w ogólnym eksporcie - Polska zajmuje prawie ostatnie miejsce w UE pod względem udziału produktów high-tech w eksporcie.
- Pogłębianie się opóźnienia technologicznego Polski w wyniku szybszego rozwoju high-tech w innych państwach przy dalszych bardzo niskich nakładach badawczo-rozwojowych w kraju.
- Niechęć wśród młodzieży do kształcenia się na kierunkach związanych z wysokimi technologiami lub nieodpowiednie przygotowanie do takich studiów na poziomie szkoły średniej.
- Niewiedza o możliwościach wykorzystania sektora HT w przemyśle i społeczeństwie - brak popytu na produkty high-tech.
- Pojawienie się negatywnych skutków badań nad nowymi technologiami, które mogą zastopować ich rozwój przez spadek zaufania do nich - np. kwestie etyczne badań genetycznych.
- Brak strategicznej polityki rozwoju wysokich technologii - brak wskazania priorytetowych dziedzin.
- Regulacje podatkowe nieadekwatne dla przedsiębiorstw high-tech, mogące je niszczyć.
- Brak reformy uczelni sprzyjającej przedsiębiorczości akademickiej.
- Załamanie gospodarcze i ograniczenie nakładów na badania i rozwój.
- Niedostosowanie kształcenia do potrzeb przemysłów high-tech.
- Przekonanie, że Polsce wystarczy transfer technologii, a nie stać nas na rozwój własnej.
- Edukacja w szkołach nastawiona na odtwarzanie wiedzy zamiast na kreatywność.
- Niedostateczna edukacja dzieci i młodzieży w zakresie nowych technologii.
- Brak wiedzy o podstawowych aspektach życia gospodarczego wśród naukowców i inżynierów.
- Nieumiejętność pracy zespołowej koniecznej przy opracowywaniu wysokotechnologicznych produktów.
- Wyparcie polskich małych i średnich firm high-tech przez konkurencję zagraniczną, defaworyzowanie polskich przedsiębiorstw w porównaniu z zagranicznymi.
Kierunki działań i rekomendacje
Aby wzmocnić polski sektor high-tech, konieczne są skoordynowane działania, obejmujące między innymi:
- Promocję poszczególnych terytoriów w Polsce na świecie jako optymalnych lokalizacji dla przemysłu high-tech.
- Wzrost wynagrodzeń wysoko wykwalifikowanej kadry lub stworzenie lepszych perspektyw zwiększenia dochodu przez założenie własnego przedsiębiorstwa.
- Utworzenie w Polsce Instytutu Technologicznego jako instytucji wspieranej przez UE i pod jej patronatem - istnieją plany utworzenia takiego instytutu we Wrocławiu.
- Promocję wspólnych działań małych i średnich firm high-tech - stymulowanie wykształcenia się klastrów wysokotechnologicznych.