Kwestia odpowiedzialności za wypadek strażaka ochotnika w drodze do remizy jest złożona i budzi wiele kontrowersji, zarówno wśród samych członków jednostek, jak i organów samorządowych. W sytuacji, gdy ochotnik ulega wypadkowi podczas dojazdu do jednostki na dźwięk syreny alarmowej, pojawia się pytanie o przysługujące mu świadczenia odszkodowawcze.
Status prawny strażaka OSP a wypadek w drodze do jednostki
W przepisach prawa dotyczących ochrony przeciwpożarowej oraz świadczeń odszkodowawczych kluczowe jest rozróżnienie między „wypadkiem przy pracy” (stosowanym w Kodeksie pracy) a „wypadkiem w związku z pełnieniem służby”. Zgodnie z dominującą interpretacją, zdarzenia, do których dochodzi podczas dojazdu do remizy, nie zawsze są automatycznie kwalifikowane jako wypadek w związku z udziałem w działaniach ratowniczych.
Wielu ekspertów wskazuje, że udział w działaniach ratowniczych rozpoczyna się dla strażaka OSP dopiero w momencie przybycia do remizy, rozpoczęcia przygotowań do wyjazdu lub zgłoszenia gotowości do udziału w akcji. Oznacza to, że czas dojazdu do remizy, nawet na dźwięk syreny, często nie jest traktowany jako czas pozostawania w trakcie pełnienia obowiązków ratowniczych.
Obowiązki gminy i ubezpieczenie
Zgodnie z ustawą o ochotniczych strażach pożarnych, gmina ma obowiązek ubezpieczenia strażaków ratowników OSP od następstw nieszczęśliwych wypadków podczas wykonywania powierzonych zadań. Warto zaznaczyć, że:
- Obowiązek ten obejmuje strażaków ratowników OSP, kandydatów na strażaków oraz członków młodzieżowych i dziecięcych drużyn pożarniczych.
- Warunki ubezpieczenia określa umowa zawarta przez gminę z towarzystwem ubezpieczeniowym.
- W przypadku odmowy świadczenia przez gminę, kluczowe jest zweryfikowanie zapisów tej konkretnej polisy ubezpieczeniowej.
Świadczenia odszkodowawcze i rekompensaty
Strażakom ochotnikom, którzy doznali uszczerbku na zdrowiu w związku z udziałem w działaniach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach, przysługują określone świadczenia. Zmiany wprowadzone ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych doprecyzowały te kwestie:
- Jednorazowe odszkodowanie: W przypadku doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.
- Renta: W razie całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy.
- Rekompensata pieniężna: Przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, wypłacana przez gminę lub komendanta wojewódzkiego PSP (w przypadku jednostek włączonych do KSRG).
Należy pamiętać, że organem właściwym do ustalenia i wypłaty odszkodowania dla strażaka OSP, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, nie jest wójt, lecz właściwy komendant wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej, jeśli jednostka uczestniczy w działaniach ratowniczych lub ćwiczeniach.
Rola komisji powypadkowej
Kluczowym elementem w postępowaniu o odszkodowanie jest sporządzenie protokołu powypadkowego. Zgodnie z prawem, w skład komisji powypadkowej powinien wchodzić prezes OSP, z której strażak uległ wypadkowi. Komisja ta dokonuje oględzin miejsca wypadku, przyjmuje wyjaśnienia od poszkodowanego oraz świadków. To właśnie rzetelne udokumentowanie okoliczności zdarzenia, w tym czasu rozpoczęcia czynności przygotowujących do wyjazdu, jest podstawą do ubiegania się o jakiekolwiek świadczenia.
Ćwiczenia dotyczące obsługi oraz sprawdzenia parametrów samochodu MAN GCBA 5/42 - OSP Dobrzec
Podsumowując, w przypadku wypadku w drodze do remizy, o ile nie można zakwalifikować zdarzenia jako wypadku w związku z bezpośrednim udziałem w akcji, decydujące znaczenie ma zakres ubezpieczenia grupowego zawartego przez gminę. Warto zadbać o to, by prezes jednostki aktywnie uczestniczył w pracach komisji powypadkowej, dbając o interesy poszkodowanego strażaka.