Pozyskiwanie środków na rozwój jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) jest kluczowe dla zakupu nowego sprzętu, pojazdów, a także dla modernizacji i remontów remiz. Proces ten zazwyczaj rozpoczyna się od napisania odpowiedniego wniosku. Samochody ratowniczo-gaśnicze są podstawowym narzędziem pracy strażaków - zarówno przy gaszeniu pożarów, jak i podczas interwencji drogowych, lokalnych podtopień czy innych zagrożeń, dlatego ich modernizacja i zakup są niezwykle ważne dla bezpieczeństwa mieszkańców. W artykule przedstawiono instytucje i programy, które oferują wsparcie finansowe dla OSP, w tym na zakup samochodów strażackich.
Ogólnopolskie wsparcie i rządowe programy
Wiceszef MSWiA Maciej Wąsik podkreślił, że to ważny dzień dla strażaków ochotników, przypominając, że zwiększone finansowanie zapowiadali premier Mateusz Morawiecki, minister spraw wewnętrznych i administracji Mariusz Kamiński oraz minister klimatu Anna Moskwa. Pierwotnie mówiono, że środków wystarczy na 668 samochodów. Okazało się, że przy odpowiednim montażu finansowym, dzięki bardzo dobrej pracy Państwowej Straży Pożarnej, będzie to 675 nowych samochodów strażackich dla jednostek OSP. Opublikowano listę Ochotniczych Straży Pożarnych, które otrzymają dofinansowanie do zakupu tych wozów, w tym samochodów bojowych lekkich, ciężkich i średnich.
Jest to ważny moment, ponieważ samorządy i ochotnicze straże mogą rozpoczynać przetargi oraz procesy zakupów. To nie pierwsze tego typu wsparcie dla OSP. Ochotnicze Straże Pożarne w tym roku zostaną także wyposażone w inny sprzęt strażacki. Na ten cel przekazanych ma zostać ponad 236 milionów złotych.
W 2025 roku poznaliśmy zestawienie jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych, które otrzymają dofinansowanie na zakup nowych samochodów ratowniczo-gaśniczych. W sumie do druhów i druhen z całego kraju trafi aż 262 nowoczesne pojazdy. Decyzja o przyznaniu dotacji jest efektem przeprowadzonego przez Komendę Główną PSP zobiektywizowanego procesu, opartego na analizie 10 jasno określonych kryteriów.
Główne źródła finansowania dla OSP
Istnieje wiele możliwości uzyskania dofinansowania na zakup samochodów strażackich i innego niezbędnego wyposażenia. Poniżej przedstawiono najważniejsze z nich:
Środki z budżetu państwa
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) i Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej (PSP) corocznie planują dotacje dla OSP. Środki te przeznaczone są na realizację zadań ratowniczych zgodnie z ustawą o OSP. W budżecie państwa na 2024 rok przewidziano znaczące kwoty na rozwój OSP, w tym na wsparcie jednostek włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) oraz pozostałych OSP. Te fundusze trafiają do straży w formie dotacji celowych na wyposażenie, szkolenia i inne potrzeby wynikające z działalności ratowniczej.
Dotacje z MSWiA przysługują zarówno jednostkom w KSRG, które otrzymują stałe ryczałty na gotowość i mogą wnioskować o większy sprzęt, jak i OSP spoza KSRG, dla których przeznacza się odrębną pulę na „przygotowanie do działań ratowniczo-gaśniczych”.
Aby skorzystać z dotacji MSWiA, OSP musi złożyć wniosek, zazwyczaj na początku roku. Wniosek składa się za pośrednictwem właściwego komendanta (np. gminnego OSP) lub bezpośrednio do komendy powiatowej PSP. We wniosku wymienia się potrzebny sprzęt lub wyposażenie (zgodnie z oficjalnym katalogiem kwalifikującym się do dofinansowania) oraz uzasadnia te potrzeby. Następnie Komenda Główna PSP dzieli dostępne środki według ustalonych kryteriów, takich jak liczba wyjazdów jednostki, zagrożenia na jej terenie czy braki w wyposażeniu. Po pozytywnej decyzji OSP podpisuje umowę dotacyjną i otrzymuje środki, które musi wydać na wskazany cel i rozliczyć w określonym terminie.
Rządowy program zakupu nowych wozów strażackich często przewiduje dofinansowanie zakupu nowych wozów strażackich dla OSP w całej Polsce. Programy te finansowane są z różnych źródeł, często z montażu kilku funduszy. Zakup pojazdu może być finansowany wspólnie przez MSWiA/PSP, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), samorządy lokalne, a nawet fundusze prewencyjne zakładów ubezpieczeniowych. Dzięki temu poszczególne jednostki OSP otrzymują pojazdy niemal w całości sfinansowane ze źródeł zewnętrznych.
W 2025 roku rządowy program przewidział przekazanie określonej liczby nowych wozów dla OSP w całej Polsce, wraz z dofinansowaniem ich zakupu. Dotacje rządowe z MSWiA i PSP stanowią podstawowe źródło finansowania OSP, obejmując zarówno bieżące utrzymanie gotowości bojowej, jak i zakupy sprzętu oraz pojazdów.
Wnioski o dofinansowanie na zakup nowych samochodów ratowniczo-gaśniczych w 2025 roku
Ochotnicze Straże Pożarne mogą składać wnioski o dofinansowanie na zakup nowych samochodów ratowniczo-gaśniczych w 2025 roku. Środki pochodzą z budżetu państwa oraz funduszy ochrony środowiska, a ich rozdysponowanie odbywa się w ramach współpracy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z Ministerstwem Klimatu i Środowiska. Jednostki OSP zainteresowane uzyskaniem dofinansowania powinny zgłosić się do właściwej komendy powiatowej lub miejskiej PSP, gdzie wnioski składane są poprzez aplikację „Wielokryterialny Model Rankingowy”. Przy ocenie brane są pod uwagę m.in. stopień zagrożenia w danej gminie, liczba wyszkolonych strażaków oraz wiek posiadanego sprzętu. Wybór jednostek OSP, które otrzymają wsparcie, będzie oparty na analizie wielu kryteriów, w tym udziału w akcjach, liczby uprawnionych kierowców oraz wysokości dotychczasowego dofinansowania z innych źródeł.
Wnioski można składać wyłącznie do 25 marca 2025 roku.
Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW)
Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) prowadzą coroczne programy wsparcia jednostek OSP. Jeden z nich, nazywany potocznie „Małym Strażakiem”, skupia się na zakupie sprzętu i wyposażenia pojazdów pożarniczych. Fundusz ten wspiera także zakup pojazdów pożarniczych oraz specjalnych.
Warto pamiętać, że WFOŚiGW może działać również jako bank, oferując pożyczki, które trzeba spłacać. W takim przypadku wniosek powinien składać urząd miasta czy gminy, co pozwoli na zagwarantowanie całości środków przy przetargu na samochód i uregulowanie spłaty przez samorząd.
Przykład: Program Priorytetowy „Mobilny Strażak” (WFOŚiGW w Krakowie)
Program Priorytetowy „Mobilny Strażak” to inicjatywa Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie. Jego celem jest wsparcie finansowe dla jednostek OSP w zakupie samochodów specjalnych rozpoznawczo-ratowniczych (SLRr). Program skierowany jest do jednostek OSP z województwa małopolskiego. Budżet programu wynosi 1.000.000 zł, a maksymalna dotacja to do 50% kosztów kwalifikowanych zadania i kwoty 150.000 zł. Pozostałą część kosztów musi pokryć wnioskodawca lub inne źródła zewnętrzne.
Wnioski należy składać na formularzu zatwierdzonym uchwałą przez Zarząd Funduszu. Nabór wniosków trwa od 10.04.2025 r. do 18.04.2025 r. Wniosek należy złożyć w edytowalnym formacie PDF poprzez Portal Beneficjenta WFOŚiGW w Krakowie, korzystając z konta Wnioskodawcy. Po przygotowaniu wersji elektronicznej, należy złożyć wersję papierową wniosku oraz załączników, które muszą być opatrzone podpisami osób upoważnionych do reprezentowania jednostki, osobiście do biura Funduszu w Krakowie. Termin składania wniosków jest ściśle określony i nieprzekraczalny. Wnioski spełniające Kryteria oceny od I do IV poddawane będą ocenie punktowej zgodnie z Kryterium nr V.
Fundusze Europejskie
Do ochotniczych straży pożarnych, np. z Mazowsza, trafia ogromne wsparcie z Unii Europejskiej - w jednym z programów było to 253 mln zł. Jak podkreśla marszałek Adam Struzik, Unia od lat wspiera mazowieckich strażaków. W perspektywie finansowej 2021-2027 pieniądze przekazywane są na wozy bojowe. Wsparcie jest rekordowe, dzięki czemu aż 188 średnich i ciężkich samochodów strażackich zasili OSP w całym regionie. Jest to doskonałe ukoronowanie 20-lecia obecności Polski w Unii Europejskiej i 25-lecia samorządu województwa mazowieckiego.
Wicemarszałek Rafał Rajkowski zaznacza, że początek nowego roku w kwestii środków unijnych jest bardzo intensywny. Zależy im, aby samochody jak najszybciej trafiły do jednostek, więc niemal każdego dnia podpisują umowy z samorządami i jednostkami OSP. Dzięki temu jednostki będą dysponować nowoczesnymi wozami. To ważne wsparcie dla druhen i druhów, którzy w sytuacjach zagrożenia niosą pomoc mieszkańcom, dlatego zasługują na nowoczesny sprzęt, który ułatwi im tę trudną pracę i zwiększy ich bezpieczeństwo w trakcie służby. Subregion radomski otrzymał łącznie 57 mln zł na zakup 40 wozów strażackich.
Konkurs na doposażenie mazowieckich strażnic w nowoczesny sprzęt do prowadzenia akcji ratowniczych i usuwania skutków katastrof cieszył się dużym zainteresowaniem. Do Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych wpłynęło 200 wniosków, a ostatecznie do dofinansowania wybrano 188 projektów. Wspieranie mazowieckich służb ratowniczych to inwestycja w bezpieczeństwo, a środki z funduszy europejskich są w tym zakresie nie do przecenienia.
Monika Tchórznicka, zastępca dyrektora ds. Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w Mazowieckiej Jednostce Wdrażania Programów Unijnych, podkreśla, że wsparcie z Unii Europejskiej na nowe wozy strażackie podniesie bezpieczeństwo i komfort pracy strażaków. Nowoczesne pojazdy pozwolą na szybsze i efektywniejsze reagowanie w sytuacjach zagrożenia życia i zdrowia mieszkańców. Ponadto, dzięki funduszom europejskim w wielu gminach zostaną zrealizowane działania edukacyjne zwiększające świadomość ekologiczną lokalnych społeczności.
Przykłady projektów finansowanych z Funduszy Europejskich (dla Mazowsza 2021-2027, Działanie 2.4 „Dostosowanie do zmian klimatu”)
- Gmina Głowaczów: Otrzymała dofinansowanie na zakup nowego ciężkiego samochodu ratowniczo-gaśniczego wraz z pełnym wyposażeniem dla OSP Głowaczów, co stanowi 85% wartości zadania (2 530 989,60 zł). Całkowita wartość projektu: 2 530 989,60 zł, dofinansowanie z UE: 2 151 341,16 zł. W ramach projektu zostanie również przeprowadzona akcja edukacyjna z zakresu wiedzy o zmianach klimatu i ochrony zasobów wodnych. Okres realizacji projektu: od 01.03.2024 r. do 31.03.2025 r.
- Gmina Kozienice (OSP w Brzeźnicy): Zakup ciężkiego samochodu ratowniczo-gaśniczego. W ramach projektu zostaną podjęte działania informacyjno-edukacyjne skierowane do mieszkańców. Całkowita wartość projektu: 2 005 500,00 zł, dofinansowanie z UE: 1 704 675,00 zł.
- Gmina Gniewoszów (OSP w Wysokim Kole): Zakup średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego. Zostanie też przeprowadzona akcja edukacyjna z zakresu ochrony środowiska. Całkowita wartość projektu: 1 085 100,00 zł, dofinansowanie z UE: 922 335,00 zł.
- Gmina Magnuszew (OSP Magnuszew): Doposażenie w średni samochód ratowniczo-gaśniczy. W ramach projektu odbędzie się akcja edukacyjna dotycząca przeciwdziałania zmianom klimatu. Całkowita wartość projektu: 1 865 576,79 zł, dofinansowanie z UE: 1 585 740,27 zł.
- Gmina Grabów nad Pilicą (OSP w Grabowie nad Pilicą): Doposażenie w średni samochód ratowniczo-gaśniczy oraz nowoczesne wyposażenie (np. sprzęt do interwencji w wypadkach drogowych). Przeprowadzona zostanie także kampania informacyjno-edukacyjna z zakresu ochrony środowiska. Całkowita wartość projektu: 1 111 920,00 zł, dofinansowanie z UE: 945 132,00 zł.
Wsparcie dla OSP z powiatu kozienickiego to łącznie 7,3 mln zł na zakup pięciu wozów strażackich. Radny województwa mazowieckiego Leszek Przybytniak zwraca uwagę, że nowoczesne wozy ułatwią strażakom ochronę środowiska naturalnego, szczególnie na obszarach cennych przyrodniczo lub zagrożonych podtopieniami czy pożarami łąk i lasów.
Inne programy i fundusze
- ORLEN dla Strażaków: Coroczny program wsparcia strażaków z terenu całej Polski, oferujący możliwość pozyskania środków na różne potrzeby jednostek.
- Fundusz Sołecki: Pieniądze pochodzące z budżetu gminy, przeznaczone dla sołectw na przedsięwzięcia poprawiające warunki życia mieszkańców. Jednostki OSP mogą zwrócić się do sołectwa o wsparcie finansowe.
- Budżet Obywatelski (partycypacyjny): Demokratyczny proces, w ramach którego mieszkańcy współdecydują o wydatkach publicznych. OSP mogą zgłaszać projekty na zakup pojazdów, sprzętu czy remont remizy.
- Fundacja Agencji Mienia Wojskowego: Oferuje wsparcie dla kilku jednostek OSP rocznie, zazwyczaj z terenu działania Fundacji.
- Ogólnopolski program grantowy „WzMOCnij swoje otoczenie” (PSE): Samorządy i ich jednostki organizacyjne oraz organizacje pozarządowe mogą zgłaszać wnioski w tym programie, który może wspierać również jednostki OSP.
- Fundacja PZU: Wspiera projekty o charakterze profilaktycznym, promujące zdrowy tryb życia, aktywność fizyczną i zdrową dietę. Choć nie jest to bezpośrednie wsparcie na zakup pojazdów, może pomóc w rozwoju jednostek.
Rola samorządów w procesie pozyskiwania dofinansowania
Władza samorządowa jest jednym z najistotniejszych elementów w procesie pozyskiwania dofinansowania. OSP powinno zacząć od rozmowy z wójtem, burmistrzem czy przewodniczącym rady. Gmina czy miasto musi zabezpieczyć całość kosztów zakupu pojazdu, np. między 600 a 700 tys. zł, ale później może otrzymać zwrot ok. 75% lub 85% z powrotem. Warto w projekcie ująć zakup wyposażenia, którego jednostka realnie potrzebuje, a które ma wpływ na ocenę projektu, ponieważ świadczy o kompleksowym podejściu. Z Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) możliwy jest zakup auta tylko dla jednostki z KSRG. W tym przypadku własne pieniądze OSP nie mogą być dołożone - w grę wchodzą tylko środki z budżetu jednostki samorządu terytorialnego (JST) i pieniądze unijne.
Przykładem wsparcia samorządowego jest program „OSP-2026” Samorządu Województwa Mazowieckiego. Celem jest poprawa stanu bezpieczeństwa publicznego na Mazowszu poprzez umożliwienie gminom doposażenia jednostek OSP w sprzęt. Program przewiduje wsparcie dla gmin na zakup wyposażenia dla OSP w kilku wariantach, w tym nowego sprzętu specjalistycznego, środków ochrony indywidualnej strażaka, środków łączności czy wyposażenia do utrzymania umundurowania bojowego (np. pralki przemysłowe, suszarki i szafy do suszenia). Wnioski składają gminy z województwa mazowieckiego w imieniu jednostek OSP. Nabór wniosków planowany jest od 17 listopada do 5 grudnia 2025 r. (liczy się data wpływu wniosku do Urzędu Marszałkowskiego). Realizacja zadania i wydatkowanie środków przez gminy nastąpi w 2026 r. Wnioski przyjmuje się wyłącznie poprzez e-PUAP na adres elektronicznej skrzynki podawczej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego, z dopiskiem: „Wniosek OSP-2026”. Gmina może złożyć tylko jeden wniosek na realizację zadania dla dowolnej liczby jednostek OSP ze swojego terenu, który może dotyczyć albo zakupu samochodów ratowniczo-gaśniczych (pod warunkiem posiadania kierowcy z uprawnieniami w każdej OSP), albo zakupu sprzętu specjalistycznego i wyposażenia.
Kluczowe wskazówki i proces składania wniosków
Składanie wniosków o dofinansowanie wymaga staranności i dobrego przygotowania. Warto:
- Śledzić aktualne ogłoszenia o naborach wniosków, często dostępne w formie interaktywnych kalendarzy.
- Przeglądać zasoby organizacji zajmujących się NGO, które mogą oferować wsparcie w pisaniu wniosków.
- Rozwijać wiedzę na temat możliwości pozyskiwania funduszy.
- Tworzyć robocze projekty w oparciu o ogólnopolskie wzory grantów.
- Utrzymywać stały kontakt z lokalnymi strukturami Państwowej Straży Pożarnej, aby nie przegapić żadnej możliwości wsparcia.
Każdy wniosek powinien być precyzyjnie wypełniony, a potrzeby jednostki jasno uzasadnione. Czasem, aby usprawnić ten proces, gminy wynajmują firmy consultingowe. Takie firmy nie tylko fachowo piszą projekty, ale potrafią je również lobbować, co jest połową sukcesu. Pozytywna odpowiedź od ratusza, a co za tym idzie, uchwała rady gminy o zabezpieczeniu środków na zakup, to pierwszy krok do ubiegania się o dalsze dotacje.
Dalsze kroki mogą obejmować złożenie wniosku do Zarządu Wojewódzkiego ZOSP RP o dofinansowanie zakupu (np. w województwie dolnośląskim termin do 15 stycznia, z załącznikiem w postaci Uchwały Rady Gminy) oraz wniosek do Komendy Głównej PSP o dotacje z KSRG (z podaniem źródeł finansowania). W niektórych województwach, np. dolnośląskim, Urzędy Marszałkowskie ogłaszają konkursy typu „Poprawa bezpieczeństwa”, w ramach których można składać wnioski o wsparcie.
Prywatne pożyczki, choć są jedną z opcji, bywają znacznie droższe od pożyczek bankowych i wymagają zwrócenia szczególnej uwagi na koszty.