System Ubezpieczeń i Zaliczeń Okresów Służby Strażaka Zawodowego

W kontekście służby strażaka zawodowego, kwestie związane z zaliczaniem różnych okresów do celów emerytalnych oraz innych uprawnień stanowią często przedmiot pytań. Zagadnienie „zaliczania” jest skomplikowane i na pytania, takie jak „czy studia liczą się do wysługi?”, „czy praca cywilna liczy się do emerytury?” lub „czy urlop wychowawczy liczy się do służby?”, nie ma jednej, prostej odpowiedzi. Poniżej przedstawiamy szczegółowe zasady dotyczące tych kwestii.

Zaliczanie okresów służby i pracy do celów emerytalnych

Zaliczanie do celów emerytalnych można podzielić na następujące rodzaje:

• Zaliczanie do celów nabycia prawa do emerytury (15 lat służby).
• Zaliczanie do wysokości emerytury (ponad 15 lat służby).

Nabycie prawa do emerytury (15 lat służby)

Ustawa emerytalna [1] określa to jako „warunki przyznania emerytury”. Okresy tu zaliczane są wymienione w art. 12 i 13 tej ustawy. Co do zasady będą to okresy każdej służby (w Państwowej Straży Pożarnej i innych służbach mundurowych, obecnych i byłych), a co ważne dla strażaków - również okresy zatrudnienia lub służby w zawodowych jednostkach ochrony przeciwpożarowej i nauki w szkołach pożarniczych, w charakterze członka Korpusu Technicznego Pożarnictwa, a także funkcjonariuszy pożarnictwa do dnia 31 stycznia 1992 r. (art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej).

Wysokość emerytury (ponad 15 lat służby)

Ustawa emerytalna [1] określa to jako „wzrost emerytury”. Okresy tu zaliczane są wymienione w art. 15 tej ustawy. Będą to: okres dalszej służby (ponad 15 lat) oraz okresy sprzed służby - składkowe i nieskładkowe. Ustawa określa wymiar tego zaliczania: w wysokości 2,6% podstawy wymiaru za każdy rok służby i za okresy składkowe do 3 lat tych okresów, w wysokości 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok okresów składkowych ponad 3 lata tych okresów oraz w wysokości 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych.

Definicja okresów składkowych i nieskładkowych

Ustawa emerytalna [1] posługuje się określeniami: okresy składkowe i okresy nieskładkowe. Szczegółowe określenie tych pojęć zawarte jest w art. 6 i 7 ustawy o FUS [2]. Przykładowo: okresami składkowymi są okresy ubezpieczenia (zatrudnienia), natomiast okresami nieskładkowymi są np. okresy studiów (nauki w szkole wyższej), pobierania zasiłków z ubezpieczenia społecznego: chorobowego i opiekuńczego.

Specyfika strażaków przyjętych do służby po 1 stycznia 1999 r.

Przedstawione tu „zaliczanie” dotyczy strażaków przyjętych do służby przed 1 stycznia 1999 r. Strażakowi, który został przyjęty do służby po raz pierwszy po tej dacie, wysokość emerytury co do zasady wylicza się w nieco inny sposób (nie zalicza się okresów składkowych i nieskładkowych) - mówi o tym art. 15a ustawy emerytalnej.

Zaliczenia do pozostałych świadczeń i uprawnień

Wzrost uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat

Zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy o PSP [3] uposażenie zasadnicze wzrasta z tytułu wysługi lat w Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z art. 88 ust. 4 ustawy o PSP, do okresu służby, od którego zależy prawo do wzrostu uposażenia, zalicza się okresy służby w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Celnej, Służbie Celno-Skarbowej lub Służbie Więziennej. Zaliczeniu podlegają również okresy równorzędne ze służbą wymienione w art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej [1], okresy pracy oraz inne okresy wynikające z przepisów odrębnych, zwłaszcza okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 1990 r. [4]. Zaliczanie okresów do wysługi lat w PSP reguluje również rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 5 lutego 2020 r. w sprawie uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. poz. 222).

Nagroda jubileuszowa

Art. 96 ust. 1 ustawy o PSP [3] określa wysokość nagrody jubileuszowej w zależności od lat służby. Ust. 2 tego artykułu deleguje ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia okresów zaliczanych do okresu służby, od którego zależy nabycie prawa do tej nagrody. W związku z tym, sprawa ta została uregulowana w rozporządzeniu ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 5 sierpnia 1997 r. w sprawie okresów zaliczanych do okresu służby, od którego należy nabycie przez strażaka PSP prawa do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania (Dz.U. nr 101, poz. 637).

Zgodnie z § 1 tego rozporządzenia do okresu służby, od którego zależy nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, zalicza się okresy służby i pracy oraz inne okresy uwzględniane przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oraz okres studiów w szkole wyższej nie więcej niż 5 lat, pod warunkiem jej ukończenia.

Odprawa z tytułu zwolnienia ze służby

Wysokość odprawy, jako świadczenia przyznawanego w związku ze zwolnieniem ze służby, reguluje art. 99 ustawy o PSP [3]. Wysokość odprawy uzależniona jest od wysługi lat w służbie w PSP. Ust. 2 i 3 tego artykułu stanowią, że uwzględnia się tu również okres nieprzerwanej zawodowej służby wojskowej lub innej służby, gdzie przysługują takie świadczenia, pod warunkiem nieotrzymania odprawy z tytułu poprzednio pełnionej służby, a przerwa pomiędzy służbami wynosi nie więcej niż rok. Uregulowania w tym zakresie wskazują, że z założenia świadczenie to ma charakter jednorazowy. Jednak, zgodnie z orzecznictwem sądowym, w przypadku ponownego przyjęcia do służby w PSP przy ponownym zwolnieniu ze służby wypłaca się jedynie świadczenie wyrównawcze, uzupełniające.

Staż służby a stanowisko służbowe

Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy o PSP [3] mianowanie lub powołanie strażaka na określone stanowisko służbowe jest uzależnione m.in. od stażu służby albo pracy. W załącznikach do rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 20 maja 2016 r. w sprawie stanowisk służbowych w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. poz. 724) określone są m.in. dodatkowe wymagania kwalifikacyjne dla strażaków pełniących służbę na poszczególnych stanowiskach w jednostkach organizacyjnych, w tym staż służby. Przepis nie precyzuje, co należy rozumieć pod pojęciem „staż służby”.

Dodatkowy urlop wypoczynkowy

Zgodnie z art. 71a ust. 4 ustawy o PSP [3] strażakowi przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy z tytułu osiągnięcia określonego stażu służby: 5 dni w roku po 15 latach służby, 9 dni w roku po 20 latach służby i 13 dni w roku po 25 latach służby. Przepis nie precyzuje, co należy rozumieć pod pojęciem „staż służby”.

Świadczenie motywacyjne i świadczenie za długoletnią służbę

Zgodnie z art. 97e ust. 2 oraz art. 97f ust. 3 ustawy o PSP [3] strażakowi przyznaje się świadczenie motywacyjne i świadczenie za długoletnią służbę po osiągnięciu określonego stażu służby, do którego zalicza się, oprócz służby w PSP, służbę w innych formacjach mundurowych, a także okresy traktowane na równi ze służbą, określone w art. 13 ustawy emerytalnej [1].

Szczególne przypadki zaliczania okresów

Uprawnienia związane z rodzicielstwem i urlop wychowawczy

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy o PSP [3] strażakom przysługują uprawnienia związane z rodzicielstwem, określone w Kodeksie pracy: urlop macierzyński, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlop rodzicielski i urlop ojcowski, w trakcie których strażakowi/pracownikowi przysługuje zasiłek macierzyński. Okresy tych urlopów nie naruszają ciągłości służby, a jeśli były wykorzystywane w trakcie zatrudnienia przed podjęciem służby, nie naruszają ciągłości pracy.

Odmiennie uregulowana jest sprawa zaliczania okresu korzystania z urlopu wychowawczego - zgodnie z art. 186 Kodeksu pracy okres urlopu wychowawczego wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Ewentualne zaliczenie do celów emerytalnych urlopu wychowawczego wykorzystywanego w trakcie służby nie jest jednoznacznie określone w ustawie emerytalnej [1] ani w ustawie o PSP [3]. Jedyny przepis o tym mówiący jest zawarty w rozdziale opisującym emerytury dla funkcjonariusza przyjętego do służby po 31 grudnia 2012 r. - art. 18c ustawy emerytalnej stanowi, że do okresów służby, od których zależy nabycie prawa do emerytury lub jej wzrostu, zalicza się okres urlopu wychowawczego, udzielonego w trakcie służby, w łącznym wymiarze nie większym niż 3 lata. Nie ma w ustawie jednoznacznego uregulowania zaliczania urlopu wychowawczego do emerytury policyjnej dla funkcjonariuszy przyjętych do służby przed tą datą.

W myśl art. 31 ustawy o PSP [3] stosunek służbowy strażaka powstaje z dniem mianowania na stanowisko służbowe. Okres służby strażaka trwa od dnia mianowania na stanowisko do dnia zwolnienia ze służby, a żaden z przepisów ustawy nie wyłącza z okresu służby okresów urlopów wychowawczych, za które strażakowi nie przysługiwało uposażenie. Oznacza to, że okres urlopu wychowawczego udzielonego w trakcie służby zaliczany jest do wysługi emerytalnej w rozumieniu ustawy emerytalnej [1], jako okres służby. Dla porównania ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 289 ze zm.) w art. 7 ust. 2 pkt 7 jednoznacznie wskazuje urlop wychowawczy jako okres nieskładkowy, wliczany do wysługi emerytalnej.

Urlopy wypoczynkowe, okolicznościowe, szkoleniowe i zdrowotne

Urlop wypoczynkowy (w tym dodatkowy urlop wypoczynkowy), płatny urlop okolicznościowy, urlop szkoleniowy, płatny urlop zdrowotny nie naruszają ciągłości służby.

Urlop bezpłatny

Okres urlopu bezpłatnego, udzielonego zarówno w trakcie pracy (przed okresem służby), jak i w trakcie służby nie zalicza się natomiast do okresu służby w PSP - mówią o tym art. 174 § 2 Kodeksu pracy oraz art. 71g ust. 1 ustawy o PSP [3]. Zasada ta nie dotyczy strażaka, któremu udzielono urlopu bezpłatnego w trybie obligatoryjnym, w związku z wyjazdem z małżonkiem za granicę w trybie określonym w art. 71g ust. 2 ustawy o PSP [3] - urlop taki jest okresem nieskładkowym (art. 7 pkt 8 ustawy o FUS [2]). Urlop bezpłatny udzielony strażakowi pełniącemu funkcje w związkach zawodowych (art. 71g ust. 3 ustawy o PSP [3]) zalicza się natomiast do okresu pracy (służby), od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 263 ze zm.).

Okresy zatrudnienia przed utworzeniem PSP i w jednostkach ochrony przeciwpożarowej

Okresy zatrudnienia (służby) funkcjonariuszy pożarnictwa oraz nauki w szkołach pożarniczych w terminie do dnia 31 stycznia 1992 r. zalicza się jako okresy równorzędne ze służbą do przyznania emerytury policyjnej (do 15 lat służby) - art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej [1]. Zgodnie z art. 129 ustawy o PSP [3], okresy zatrudnienia (służby) w jednostkach ochrony przeciwpożarowej od dnia 1 lutego 1992 r. do maksymalnie 30 czerwca 1999 r. podlegają natomiast zaliczeniu na równi ze służbą, pod warunkiem złożenia do 31 stycznia 1991 r. (błąd w dacie w oryginale, prawdopodobnie chodzi o inną datę, np. 31 stycznia 1992 r. lub 30 czerwca 1999 r. w zależności od kontekstu) odpowiedniego oświadczenia i przekazania składek.

Okresy pracy w gospodarstwie rolnym

Pod pojęciem okresy pracy w gospodarstwie rolnym należy rozumieć okresy wymienione w art. 10 ustawy o FUS [2] - okresy ubezpieczenia społecznego rolników, okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16. roku życia przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. oraz okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. Okresy te nie są okresami składkowymi ani nieskładkowymi, dlatego nie podlegają zaliczeniu ani do prawa do emerytury policyjnej, ani do jej wysokości. Okresy pracy w gospodarstwie rolnym zalicza się do okresu służby, od którego zależą prawo do wzrostu uposażenia i jego wysokość - na podstawie art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy o PSP [3] ma zastosowanie ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. [4].

Służba kandydacka i nauka w szkołach pożarniczych

Okres służby kandydackiej jest okresem służby w PSP. Co istotne, zgodnie z art. 114d ust. 3 ustawy o PSP [3] zakończenie służby kandydackiej następuje nie z dniem zakończenia nauki w szkole, ale z dniem mianowania na stałe. Zatem „przerwę” pomiędzy zakończeniem szkoły a dniem mianowania na stałe (maksymalnie trzy miesiące) zalicza się do ciągłości służby.

Ponadto okres nauki w szkołach pożarniczych przed utworzeniem PSP wlicza się do okresu służby strażaka na równi ze służbą kandydacką, pod warunkiem, że okres przerwy pomiędzy zakończeniem nauki a podjęciem służby nie przekroczył trzech miesięcy (art. 114e ust. 2 ustawy o PSP [3]).

Okres zawieszenia w czynnościach i tymczasowego aresztowania

Art. 107 i 108 ustawy o PSP [3] określają zawieszenie części uposażenia strażakowi zawieszonemu w czynnościach służbowych i tymczasowo aresztowanemu. Nie zawierają jednak informacji, czy wymienione okresy wpływają na inne uprawnienia strażaka. Jedynie, co do zasady, okresy te są wyłączone z okresu służby uprawniającego do nabycia nagrody rocznej - art. 95 ust. 4a ustawy o PSP [3]. Ponadto, ustawa emerytalna [1] w art. 3 ust. 1 pkt 7 stanowi, że wysługa emerytalna jest okresem służby w PSP (i innej), łącznie z okresami równorzędnymi, z wyjątkiem okresów zawieszenia w czynnościach służbowych.

Wymienione w artykule informacje są jedynie ogólnymi wskazówkami. Przepisy prawne niekiedy przewidują pewne wyjątki lub ograniczenia, które zostały w artykule pominięte, by zwiększyć przejrzystość treści. Każdy faktyczny przypadek ewentualnego zaliczenia jakiegoś okresu do określonego celu należy rozpatrywać indywidualnie, zależnie od szczegółowych okoliczności i warunków danego przypadku, analizując szczegółowo przepisy prawne regulujące dane zagadnienie.

Przypisy

1. Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2022 r. poz. 1626 ze zm.), zwana dalej ustawą emerytalną.
2. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.).
3. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 1969 ze zm.), zwana dalej ustawą o PSP.
4. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54, poz. 310 ze zm.).

tags: #gdzie #jest #ubezpieczony #strazak #zawodowy