Godło to symbol wyróżniający lub zastępujący coś, pełniący rolę emblematu oraz znaku rozpoznawczego przynależności osoby bądź przedmiotu do szerszej grupy. Pochodzenie godeł, szczególnie herbów i godeł heraldycznych, jest bardzo złożone.
Historia i Ewolucja Godeł
Już we wczesnych formach cywilizacji społeczności ludzkie przyjmowały pewne znaki rozpoznawcze przynależności rodowej, klanowej lub statusu społecznego. Przykładem mogą być umowne znaki pasterskie czy kupieckie, używane w starożytności i wczesnym średniowieczu.
Budowa Godeł Heraldycznych
Godło herbowe może mieć postać powstałych w wyniku podziału geometrycznego tarczy figur heraldycznych (zaszczytnych lub uszczerbionych) lub postaci ludzkich, zwierząt, ciał niebieskich, potworów legendarnych, przedmiotów itp. (tzw. godła heraldyczne właściwe, czyli mobilia herbowe).
Użycie Historyczne
W okresie średniowiecza i czasów nowożytnych herby, jako znaki rodowe, były noszone w szczególności przez osoby fizyczne należące do wyższych sfer feudalnych, rycerstwa i szlachty. Wiele osób prawnych, takich jak jednostki terytorialne, miasta, uniwersytety, zakony czy stowarzyszenia, również używało i nadal używa godeł w postaci heraldicznej, zasługujących w pełni na nazwę herbu.
Specyficzne Formy Godeł Bez Tarczy Heraldycznej
Specyficzna forma samoistnych godeł, określanych w języku angielskim jako Badges, istnieje w Wielkiej Brytanii. Są to godła heraldyczne, bądź „wyjęte” z tarczy herbowej, bądź zupełnie z herbem niezwiązane, funkcjonujące samoistnie, bez tarczy herbowej i pozostałych elementów herbu. Stanowią one zastępujący herb, skrótowy identyfikator heraldyczny, swego rodzaju logo.
Podobnie jak pozostałe insygnia heraldiczne - herb i proporzec - Badges nie są już dziś przyjmowane samorzutnie, ale tworzone, nadawane i nadzorowane przez królewskich heroldów. Przykładowo, godłem księcia Walii są trzy strusie pióra w koronie, godłem Yorków była biała róża, a Lancasterów - czerwona. Pewną analogią są używane w Szkocji godła klanów (ang. clan badges, clan crests).
Szkockie Godła Klanowe
Godło klanowe wywodzi się z heraldyki i zwykle jest związane z herbem rodowym naczelnika klanu. Zazwyczaj przedstawia sam herbowy klejnot otoczony pasem wzorowanym na Orderze Podwiązki, z wypisaną dewizą klanu (nie zawołaniem bojowym!). Noszone przy berecie, bywa ozdabiane orlimi lub kogucimi piórami, których rodzaj i ilość określają pozycję w klanowej hierarchii - naczelnikowi przysługują trzy pióra. Niektóre szkockie klany posiadają także prastare godła z okresu przedheraldycznego, tak zwane Plantbadges, czyli godła roślinne.
Godła Państwowe
Godła państwowe są - przynajmniej na terenie Europy - często pochodne od godła lub herbu aktualnych lub historycznych władców. Ich opis jest prawnie zdefiniowany i prawnie chroniony. Godła te są umieszczane m.in. na sztandarach, flagach, monetach i pieczęciach, i są uważane za jeden z najważniejszych znaków suwerenności danego podmiotu politycznego. Większość godeł państwowych w Europie, i wiele na innych kontynentach, to ściśle biorąc herby państwowe.
Historia klasa 5 [Lekcja 19 - Nowe państwa w Europie]
Rozróżnienie "Godło" a "Herb" w Kontekście Państwowym
Zgodnie z właściwą heraldyce nomenklaturą, godło jest tylko elementem herbu, np. orzeł w herbie Polski. Zastępowanie słowa "herb" słowem "godło" jest prawdopodobnie pozostałością po PRL, gdzie heraldyka i herby jako pozostałości poprzednich systemów były traktowane przez władze niechętnie. Stąd zresztą wiele godeł państw socjalistycznych nie jest herbami, lecz właśnie jedynie godłami. Stosowanie słowa "godło" zamiast "herb" weszło już do języka potocznego tak powszechnie, że występuje nawet w oficjalnych dokumentach. Heraldyczny herb państwa określany jest mianem „godła” także w najważniejszym państwowym akcie prawnym - w konstytucji.
Aktualnie obowiązująca Konstytucja z 1997 r. stanowi, iż: godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego w koronie w czerwonym polu (art. 28, pkt 1). Termin „godło” używany jest często na określenie symbolu odpowiadającego heraldycznemu herbowi, jeżeli herb ten związany jest z jednostką terytorialną o charakterze politycznym lub polityczno-administracyjnym - państwem niepodległym (stąd np. godło Rumunii, godło Węgier), terytorium zależnym (np. godło Falklandów, godło Wysp Owczych) albo prowincją o szerokiej autonomii. Godło państwowe często funkcjonuje też samoistnie, bez tarczy herbowej i innych heraldycznych elementów. W wielu krajach funkcjonują także godła państwowe niemające często związku z herbem państwa, a będące rodzajem logo.
Godła Organizacji i Stowarzyszeń - Koncepcja "Bez Tła"
Współczesne organizacje, w tym Ochotnicze Straże Pożarne (OSP), często wykorzystują godła jako swój znak rozpoznawczy. Wiele z tych godeł, podobnie do brytyjskich Badges, jest projektowanych w taki sposób, aby funkcjonować bez tradycyjnego heraldycznego tła (tarczy herbowej). Takie "godło bez tła" staje się wówczas samodzielnym, elastycznym identyfikatorem wizualnym, działającym jako logo, które można łatwo adaptować do różnych nośników - od sztandarów, przez mundury, po media cyfrowe. Pozwala to na większą swobodę w projektowaniu i skuteczniejsze komunikowanie tożsamości organizacji, skupiając uwagę na samym symbolu, a nie na jego formalnym heraldycznym osadzeniu.