Kwestia górnego limitu wieku dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) oraz związanych z tym uprawnień i ograniczeń jest przedmiotem ciągłych dyskusji i regulacji prawnych. Niniejszy artykuł przedstawia aktualne przepisy, wyjątki oraz propozycje zmian dotyczące udziału starszych druhów w działaniach ratowniczych.
Rola i Struktura Ochotniczych Straży Pożarnych
Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, której głównym zadaniem jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce funkcjonuje ponad 16 tysięcy jednostek OSP, zrzeszających ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP działają jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną (PSP). Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Obecnie do KSRG włączonych jest ponad 4500 jednostek OSP, które muszą spełniać szereg wymagań sprzętowych i personalnych.
Obowiązujące Limity Wieku dla Strażaków Ratowników OSP
Ogólna zasada udziału w działaniach ratowniczych
Zgodnie z przepisami ustawy o ochronie przeciwpożarowej, bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie ochotniczych straży pożarnych, którzy ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65 lat. Warunkiem koniecznym jest również posiadanie aktualnych badań lekarskich dopuszczających do takich działań oraz odbycie odpowiedniego szkolenia pożarniczego. W artykule 8 ustawy wskazano obligatoryjne warunki, jakie musi spełniać strażak OSP, aby uzyskać status strażaka ratownika OSP, a katalog tych warunków ma charakter zamknięty. Pierwszym zasadniczym kryterium jest właśnie wiek: udział w działaniach ratowniczych możliwy jest po ukończeniu 18. roku życia i przed ukończeniem 65.
Wyjątek: Kierowcy pojazdów uprzywilejowanych po 65. roku życia
Istnieje jednak jedyny wyjątek opisany w art. 9 ust. 1 ustawy, który dopuszcza pełnienie funkcji kierowcy przez strażaków ratowników OSP po ukończeniu przez nich 65 lat. Warunkiem jest posiadanie aktualnych badań lekarskich dopuszczających do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych. Takie osoby, zgodnie z art. 9 ust. 1a, mogą brać bezpośredni udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych. Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach podkreśliła, że do pełnienia funkcji kierowcy pojazdu uprzywilejowanego może zostać dopuszczony wyłącznie strażak ratownik OSP, a nie ogólnie strażak OSP.
Ekwiwalent pieniężny dla strażaków-kierowców OSP powyżej 65 lat
Po spełnieniu określonych warunków strażakowi ratownikowi OSP pełniącemu funkcję kierowcy, który ukończył 65 lat, przysługuje ekwiwalent pieniężny za udział w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu. Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach potwierdziła to, wskazując, że obowiązujące przepisy ustawy z 17 grudnia 2021 r. to przewidują. Przykładem jest członek OSP w jednej ze świętokrzyskich gmin, który pomimo ukończenia 65 lat, w dalszym ciągu pełni służbę jako strażak z aktualnymi uprawnieniami do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych i posiada aktualne badania lekarskie. Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach, powołując się na zapis art. 9 ust. 1 ustawy, udzieliła opinii twierdzącej w sprawie przyznania mu ekwiwalentu.
Ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu lub gotowości do wyjazdu z jednostki OSP, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny. W przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP, ekwiwalent przysługuje za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia.
Kandydaci na Strażaków Ratowników OSP i Nowelizacja Ustawy
Doprecyzowano również, kim jest kandydat na strażaka ratownika OSP. Jest to osoba w wieku 18-65 lat będąca uczestnikiem szkolenia podstawowego. Dodatkowo, nowelizacja ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, która trafiła do Sejmu, uwzględnia także osoby w wieku 16-18 lat, które za zgodą rodziców/opiekunów są uczestnikami szkolenia podstawowego. Nowelizacja wprowadza również do ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym punkt, że członkowie młodzieżowych drużyn pożarniczych po ukończeniu 16 lat mogą przystąpić do kursu kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP).
Dyskusja na Temat Podniesienia Górnego Limitu Wieku
Propozycje poselskie i argumenty strażaków ochotników
Kwestia podniesienia górnego limitu wieku dla strażaków ochotników jest tematem interpelacji poselskich. Zmianę górnego limitu wieku z 65 na 70 lat zaproponował w interpelacji skierowanej do MSWiA poseł Filip Kaczyński (PiS). Interpelacja ta została złożona "na wniosek strażaków ochotników", którzy prosili o zainicjowanie zmiany ustawowej, a dokładnie zmiany art. 19 ust. 1b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
Według posła Kaczyńskiego, "w wielu jednostkach ochotniczych straży pożarnych w trakcie godzin pracy trudno jest zebrać kompletną załogę, by wyjechać do akcji". Strażacy ochotnicy wnioskowali o podniesienie wieku do 70 lat, w szczególności dla kierowców samochodów ratowniczo-gaśniczych, którzy posiadają aktualne badania lekarskie dopuszczające do udziału w działaniach ratowniczych oraz odbyli szkolenie pożarnicze. Zgodnie z tą propozycją, strażacy powyżej 65. roku życia mogliby być jedynie kierowcami i dowódcami akcji ratowniczo-gaśniczej.
Stanowisko Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji
MSWiA stoi jednak na stanowisku, że obecnie obowiązujące regulacje dotyczące wieku strażaków ochotników są właściwe. Wiceszef MSWiA, Maciej Wąsik, odpowiedzialny w resorcie za straż pożarną, tłumaczy, że "ustalenie powyższych granic wiekowych opiera się na obiektywnych wskaźnikach poziomu wydolności organizmu i sprawności psychomotorycznej oraz uwzględnia ryzyka związane z potencjalnym niedostosowaniem możliwości psychofizycznych osób po 65 roku życia do wymagań i obciążeń uwarunkowanych specyfiką działań ratowniczych".
Wąsik argumentuje, że wprowadzenie rozwiązania polegającego na podniesieniu górnej granicy wieku, nawet z zastrzeżeniem, że druhowie powyżej 65. roku życia mogliby być wyłącznie kierowcami i dowódcami akcji ratowniczo-gaśniczej, "zwiększyłoby ryzyko zagrożeń związane z osłabieniem potencjału ratowniczego zastępu". Stąd likwidacja kryterium wieku jest przez MSWiA uznawana za niezasadną.
Sesja plenarna B: Przywództwo oparte na nauce w ochronie zdrowia publicznego: decyzje pod presją | #ESCAIDE2025
Kontekst prawny i zasada równego traktowania
W kontekście dyskusji o limitach wieku warto zaznaczyć, że zgodnie z ustawą o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania, zakazane jest nierówne traktowanie osób fizycznych ze względu na wiek. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy takie kryterium jest obiektywnie uzasadnione słusznym celem, a środki służące jego realizacji są odpowiednie i konieczne. Argumenty MSWiA opierają się właśnie na obiektywnych wskaźnikach wydolności organizmu i sprawności psychomotorycznej, które są kluczowe w wymagającej i ryzykownej pracy strażaka-ratownika.