Katedra pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gorzowie Wielkopolskim, będąca jednym z symboli miasta i najcenniejszym zabytkiem, stała się sceną dramatycznych wydarzeń w lipcu 2017 roku. Pożar, który strawił część wieży, zapoczątkował długotrwały proces odbudowy, w trakcie którego doszło do niezwykłych odkryć archeologicznych.
Pożar Katedry - Przebieg i Skutki
Do pożaru w gorzowskiej katedrze doszło 1 lipca 2017 roku, w czasie obchodzonych w mieście Dni Gorzowa. O godzinie 18:28 dyżurny straży pożarnej odebrał pierwsze zgłoszenie o dymie wydobywającym się z katedralnej wieży. W momencie wybuchu ognia w kościele odbywała się wieczorna msza święta.
Z ogniem, który objął XIII-wieczny kościół, walczyło przez kilkanaście godzin około czterystu strażaków, przybyłych w kilkudziesięciu zastępach. Akcja gaśnicza trwała ponad 30 godzin, a opanowanie żywiołu nastąpiło dopiero następnego dnia. Dzięki heroicznym wysiłkom strażaków świątynię udało się uratować, a pożar nie doprowadził do zawalenia się wieży, co było pierwszym takim sukcesem w Polsce od 20 lat.
Mimo sukcesu w opanowaniu ognia, wieżę katedralną dosięgły ogromne zniszczenia, głównie wewnątrz. Ogień strawił kilka kondygnacji, a część wieży, pochodząca z XVII wieku, uległa poważnym uszkodzeniom. Do wymiany jest cała konstrukcja drewniana podtrzymująca hełm i mur pruski oraz kopuła. Szacuje się, że koszt całego remontu może sięgnąć około 10 milionów złotych.
Ustalenie Przyczyn i Postępowanie Sądowe
W październiku 2017 roku Prokuratura Okręgowa w Gorzowie Wielkopolskim poinformowała, że przyczyną pożaru było zwarcie instalacji elektrycznej w wieży gorzowskiej katedry. Ekspertyza biegłych wykazała, że zwarcie miało charakter pierwotny, czyli zainicjowało powstanie ognia. Co było przyczyną samego zwarcia, pozostawało początkowo niewiadomą.
Ustalono, że problemy z rzutnikiem wyświetlającym teksty pieśni kościelnych zaczęły się już kilka dni przed 1 lipca, co sugeruje, że ogień mógł tlić się już od czwartku 29 czerwca. Dokładnego czasu wybuchu pożaru nie udało się ustalić, a godzina 18:28 to jedynie moment zgłoszenia. Po trwającym blisko dwa lata śledztwie prokuratorzy postawili zarzuty dwóm proboszczom - byłemu i obecnemu.
Wyroki Sądowe
- Były proboszcz, ksiądz Zbigniew S., przyznał się do winy i dobrowolnie poddał się karze. Został skazany na rok więzienia w zawieszeniu na dwa lata oraz musiał zapłacić 7 tys. zł.
- Obecny proboszcz, ksiądz Zbigniew K., nie przyznał się do winy. Sąd uznał go winnym i wymierzył mu karę jednego roku pozbawienia wolności w zawieszeniu na dwa lata. Ponadto sędzia Łukasz Gawdziński orzekł grzywnę w wysokości 14 tys. zł oraz zobowiązał Zbigniewa K. do wpłacenia 10 tys. zł na rzecz funduszu osób pokrzywdzonych. Ks. Zbigniew K. przed sądem oświadczył, że nie przyczynił się do pożaru, nie stwarzał zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi i przeżywa traumę związaną z postawionymi zarzutami, czując się pokrzywdzony.
Pożar Katedry w Gorzowie 02.07.2017
Renowacja i Odbudowa Katedry
Remont katedry rozpoczął się już w październiku 2017 roku, kilka miesięcy po pożarze. Mimo że wierni powrócili do świątyni 1 lutego 2021 roku, prace renowacyjne nie zostały jeszcze zakończone. Wewnątrz wieży, która została oczyszczona, a drewniane elementy ścian wymienione, planowane jest m.in. stworzenie platformy widokowej. Katedra, która potrzebowała remontu jeszcze przed pożarem, dzisiaj z wielkim trudem odbudowuje wieżę i remontuje całą świątynię.
Tajemnicze Odkrycia Archeologiczne podczas Remontu
W trakcie intensywnych prac remontowych w gorzowskiej katedrze, doszło do znaczącego odkrycia. Pod prezbiterium świątyni archeolodzy natknęli się na szczątki ludzkie oraz przedmioty związane z obrzędami pogrzebowymi. Ich pochodzenie może sięgać nawet średniowiecza.
Na miejscu trwają szczegółowe prace archeologiczne. Ziemia jest skrupulatnie przesiewana i badana, a wszystkie znaleziska są dokładnie fotografowane. Obecny proboszcz Parafii Katedralnej w Gorzowie, Zbigniew Kobus, oraz archeolodzy na razie nie udzielają więcej konkretnych informacji, jednak na miejscu widać małą koparkę i około dwumetrowe wykopaliska pod podłogą prezbiterium.
Odkrycia te rzucają nowe światło na historię katedry i miasta. Przez kilkaset lat utrzymywał się zwyczaj chowania zasłużonych dla miasta obywateli, takich jak rajcy, duchowni czy burmistrzowie, pod posadzką kościelną. Znalezione szczątki i przedmioty są więc świadectwem dawnych praktyk pogrzebowych i życia społecznego Gorzowa Wielkopolskiego.
Historia i Znaczenie Katedry
Gorzowska Katedra pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny została wybudowana pod koniec XIII wieku i jest uznawana za najcenniejszy zabytek oraz ważny symbol Gorzowa Wielkopolskiego. Świątynia znajduje się w samym centrum miasta i stanowi kluczowe miejsce dla wiernych diecezji. Rangę kościoła katedralnego zyskała w 1946 roku i obecnie jest głównym kościołem diecezji zielonogórsko-gorzowskiej.