Strażacy ochotnicy gotowi są nieść pomoc o każdej porze dnia i nocy. Na dźwięk syreny lub innego powiadomienia zostawiają bieżące obowiązki i udają się do remizy. Po przybyciu do garażu przebierają się w ubrania specjalne, wsiadają do wozu i wyjeżdżają do zdarzenia. Jak to się dzieje, że jednostki OSP są w stałej gotowości do działania? W celu zachowania pełnej gotowości do działania należy zwrócić uwagę na szereg kluczowych obszarów.
Czym jest gotowość operacyjna OSP?
Zapewnienie gotowości operacyjnej to najważniejsze zadania każdej jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Na realizację tego zadania składa się wiele czynników:
- Gotowość ratowników: Oznacza dostępność przynajmniej jednego dowódcy, jednego kierowcy oraz co najmniej dwóch strażaków o każdej porze.
- Gotowość bazy technicznej: Polega na sprawności pojazdów oraz sprzętu niezbędnego do skutecznego podjęcia działań ratowniczo - gaśniczych.
- Sprawny system alarmowania: Jest kluczowy, gdyż bez niego jednostka nie będzie w stanie wyjechać w ciągu 15 minut od zgłoszenia zdarzenia.
Inspekcja Gotowości Operacyjnej (IGO)
Jednostki OSP poddawane są regularnym inspekcjom gotowości operacyjnej (IGO). Celem inspekcji jest sprawdzenie rzeczywistej gotowości do podjęcia działań ratowniczo - gaśniczych. Z tego powodu inspekcje są niezapowiedziane i mogą mieć miejsce o różnej porze. Analizując stan gotowości operacyjnej swojej jednostki, pomocne będzie zarządzenie Komendanta Głównego PSP dotyczące przeprowadzania inspekcji. Najczęściej inspekcja zaczyna się od włączenia systemu alarmowego przez zespół inspekcyjny. Poniżej omówimy etapy inspekcji określone w ZARZĄDZENIU Nr 10 KOMENDANTA GŁÓWNEGO PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ z dnia 28 grudnia 2017 r.
Alarmowanie i czas wyjazdu
Pierwszym etapem inspekcji jest alarmowanie. Po dotarciu zespołu inspekcyjnego do remizy uruchamiany jest system alarmowania strażaków. W momencie uruchomienia systemu rozpoczyna się pomiar czasu, który zostanie zatrzymany po wyjechaniu zastępu przed garaż. Według wytycznych, brak możliwości wyjazdu zastępu w czasie 15 minut skutkuje wystawieniem oceny niedostatecznej z całej inspekcji. Ocena tego etapu realizowana jest w oparciu o czas oraz o prawidłowość wykonania powyższych wymagań. W artykule nie będziemy przedstawiać przyjętej punktacji. W celu otrzymania punktów na tym etapie zastęp musi składać się z przynajmniej 4 strażaków, w tym kierowcy i dowódcy. Jeżeli na alarm przybędzie tylko kierowca, dowódca i jeden strażak, jednostka nie otrzyma żadnego punktu.
Weryfikacja bazy technicznej i dokumentacji
Zespół inspekcyjny przegląda cały sprzęt oraz samochód dosyć szczegółowo. Sprawdzają wszystko, od czasu wyjazdu do uprawnień strażaków, całej dokumentacji, badań i atestów na sprzęt. Jeżeli jakiś pojazd lub sprzęt jest obecnie wycofany z podziału bojowego, zespół inspekcyjny ocenia wpływ tego wycofania na możliwość skutecznego podejmowania działań. Brak przeglądu lub odpowiedniej dokumentacji powoduje wycofanie sprzętu z podziału bojowego, nawet jeśli jest nowy i nieużywany.
Sprawdzian wiedzy teoretycznej
Weryfikacja posiadanej wiedzy odbywa się na podstawie pisemnego sprawdzianu. Praktycznie jest to test wiedzy złożony z 10 pytań zamkniętych z jedną prawidłową odpowiedzią. Test realizowany jest z podziałem na trzy grupy: dowódcy, kierowcy, ratownicy. Do sprawdzianu wiedzy teoretycznej wykorzystywane są pytania, których bazę udostępnia Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej (KG PSP). Materiał obejmuje kluczowe zagadnienia z zakresu taktyki działań gaśniczych, ratownictwa technicznego, chemicznego, medycznego (KPP) oraz zasad bezpieczeństwa pożarowego budynków. Jest to etap, za który można uzyskać najwięcej punktów, bo aż 50. Baza pytań dostępna jest również w aplikacji Strażak.Online, która może pomóc zarówno egzaminowanym strażakom, jak i zespołom inspekcyjnym przygotowującym test.
Kurs podstawowy strażaków OSP Egzamin 4.06.2023
Ocena infrastruktury
Ten etap nie jest oceniany w skali punktowej. Zespół inspekcyjny sporządza opis, który uwzględnia, czy stan infrastruktury ma wpływ na obniżenie gotowości operacyjnej.
Po zakończonej kontroli następuje przedstawienie końcowej oceny.
Wyzwania w utrzymaniu gotowości bojowej
Czy nasza jednostka ma problem z zapewnieniem gotowości bojowej? To pytanie, które należy sobie regularnie zadawać. Na bazie wielu rozmów ze strażakami można stwierdzić, że największym wyzwaniem nie jest brak sprzętu czy awarie pojazdów, lecz problemy z obsadą. Dla strażaka nie ma nic gorszego od braku możliwości wyjechania do zdarzenia.
Problemy z obsadą kierowców
Obecnie nie ma rozwiązań prawnych pozwalających na finansowanie kursu prawa jazdy na kategorie przydatne do prowadzenia pojazdów pożarniczych. Kierowcami w OSP są zazwyczaj kierowcy zawodowi albo strażacy, którzy z własnej inicjatywy zdobyli odpowiednie uprawnienia. Dużo mówi się o tym w kontekście ustawy o OSP. Tymczasem warto spróbować wypracować porozumienie z urzędem gminy na dofinansowanie kursu prawa jazdy. Jeżeli w szeregach jednostki znajduje się strażak, który chciałby zrobić odpowiednie uprawnienia, bardzo ważne będzie wspieranie go przez doświadczonych kierowców. Warto również rozejrzeć się za nowymi strażakami, którzy mogliby wnieść kompetencje kierowcy do jednostki.
Zapewnienie odpowiedniej liczby dowódców
Wszystkie szkolenia niezbędne do bycia dowódcą realizowane są przez Państwową Straż Pożarną. Jednostki, które regularnie szkolą swoich strażaków, nie będą miały problemu z dobrymi dowódcami. Aby zostać dowódcą, należy ukończyć kurs kierujących działaniem ratowniczym. Jeżeli w jednostce brakuje dowódcy, powinno się rozejrzeć za odpowiednimi osobami i skierować je na kurs.
Pozyskiwanie i motywowanie strażaków
Powinniśmy stale troszczyć się o pozyskiwanie nowych strażaków oraz motywować obecnych. Pomysłów na zwiększenie zaangażowania strażaków jest wiele. Podstawą jest dobrze funkcjonujący zarząd.
Narzędzia wspierające gotowość operacyjną
Jeżeli mamy wystarczającą liczbę strażaków, a zdarzają się problemy z zapewnieniem gotowości, warto wdrożyć monitorowanie gotowości bojowej. Monitorowanie bieżącej gotowości często odbywa się bez udziału żadnych systemów, niejako oddolnie, poprzez dogadywanie się między strażakami co do ich dostępności.
W odpowiedzi na sygnały o potrzebie narzędzia pomagającego monitorować dostępność strażaków w danej chwili, wprowadzono takie rozwiązanie w aplikacji Strażak.Online. Każda jednostka bez dodatkowych opłat otrzymuje dostęp do tablicy gotowości bojowej. Strażacy, którzy dołączą do jednostki, mogą z każdego miejsca w aplikacji dwoma kliknięciami określić swój stan gotowości.
Finansowanie i regulacje prawne
Źródła finansowania wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej Ochotniczej Straży Pożarnej są różnorodne. OSP może być finansowane zgodnie z Art. 32 ust. 2-3 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Dodatkowo pokrywane są koszty ubezpieczenia w instytucji ubezpieczeniowej członków ochotniczej straży pożarnej i młodzieżowej drużyny pożarniczej (przy czym ubezpieczenie może być imienne lub zbiorowe nieimienne) oraz koszty okresowych badań lekarskich, o których mowa w art. 28 ust. 1.
Ważnym zapisem, odnoszącym się do sytuacji OSP, jest możliwość finansowania ich działalności w zakresie wykraczającym poza unormowanie zawarte w art. 32 ust. 2-3 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Art. 32 ust. 3b stanowi, że jednostki samorządu terytorialnego mogą przekazywać ochotniczym strażom pożarnym środki pieniężne w formie dotacji. Sam tytuł ustawy o ochronie przeciwpożarowej przesądza, na jakie zadania ochotnicza straż pożarna może otrzymać dotacje na podstawie jej przepisów (clara non sunt interpretanda). Przeznaczeniem dotacji z art. 32 ust. 3b ustawy o ochronie przeciwpożarowej jest finansowanie poszczególnych składników kosztów z ust. 2 i 3 art. 32 tej ustawy. Potwierdza to m.in. uchwała Regionalnej Izby Obrachunkowej w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2009 r. oraz stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w wyroku z dnia 4 października 2018 r.
