Geneza i powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej
Po serii wielkich pożarów, które nawiedziły Mazowsze, władze carskie, dotąd niechętne wszelkim przejawom aktywności obywatelskiej, zezwoliły na zakładanie ochotniczych straży ogniowych. Początkowo organizacje strażackie powstawały w większych miastach, następnie w miastach powiatowych, a później w mniejszych osadach.
W Płońsku w XIX wieku miały miejsce dwa katastrofalne pożary, które stały się kluczowym impulsem do zorganizowania towarzystwa straży ochotniczej ogniowej. Pierwszy, w 1826 roku, zniszczył ponad 100 różnych zabudowań, a 300 rodzin straciło swój dobytek. Kolejny, w 1875 roku, był jeszcze bardziej niszczycielski - spłonęło wówczas 129 budynków mieszkalnych i 158 gospodarczych, co łącznie strawiło blisko 300 budynków.
Nieformalnie Ochotnicza Straż Pożarna w Płońsku powstała już w 1876 roku. Jednakże minęło kilka lat, zanim jej działalność została zalegalizowana. Pierwsze formalne zebranie organizacyjne odbyło się 6 sierpnia 1880 roku, a statut został zatwierdzony 2 października tego samego roku. Płońska OSP była jedną z pierwszych tego typu organizacji w okolicy.
Według różnych, choć sprzecznych ze sobą informacji, na początkach działalności strażą kierowali kolejno: prezes i naczelnik Antoni Kalinowski i Stanisław Lenczewski lub Bolesław Młyński i Stanisław Budzyński. W roku założenia straż liczyła 120 członków czynnych i 80 popierających. Skład pierwszego zarządu OSP w Płońsku, obok Antoniego Kalinowskiego (prezes) i Stanisława Lenczewskiego (naczelnik), tworzyli: Wacław Szymankiewicz, Jan Kowalski, ks. Wiktor Mieczkowski, Marian Śliwicki i burmistrz, płk Aleksander Zacharow. Taki stan liczebny utrzymywał się do rozpoczęcia I wojny światowej.
W pierwszych latach istnienia płońska straż nie tylko aktywnie gasiła pożary, ale również prowadziła szeroką działalność kulturalno-oświatową. Organizowała amatorskie przedstawienia teatralne oraz odczyty naukowe. Przykładem jest akcja gaśnicza 17 lipca 1882 roku, kiedy straż gasiła magazynek z drewnem opałowym oraz piętrową oficynę. 13 sierpnia tego samego roku, w budynku straży odbył się odczyt doktora Jędrzejewicza „O kometach”. W 1885 roku wystawiano amatorskie przedstawienia, w których grała miejscowa młodzież. Jednym z inicjatorów powstania straży i jej czynnym członkiem był doktor Leon Rutkowski, który piastował również stanowisko naczelnika.
Płońscy strażacy brali udział w wielu znaczących akcjach ratunkowych. W dniach 30 i 31 sierpnia 1895 roku w Płońsku wybuchły dwa groźne pożary. Drugi z nich zagrażał całemu miasteczku, gdyż zapaliły się składy smoły, terpentyny i innych materiałów palnych, mieszczące się w drewnianych budynkach w środku miasta. Z narażeniem życia strażacy usunęli kilkadziesiąt beczek i koszów z materiałami palnymi, co znacznie zmniejszyło niebezpieczeństwo i pozwoliło opanować ogień, ratując inne budynki otaczające składowisko. Na szczególną uwagę zasługuje również akcja ratunkowa podczas powodzi, która nawiedziła Płońsk w 1888 roku, gdzie uratowano kilka osób. Dawny budynek straży, który obecnie już nie istnieje, znajdował się przy ulicy Płockiej.
Rozwój w Okresie Międzywojennym i Czas I Wojny Światowej
Okres pierwszej wojny światowej, a szczególnie okupacji niemieckiej, zahamował rozwój płońskiej straży pożarnej. Szykanowano wszelkie przejawy jej działalności, a liczba członków znacznie się zmniejszyła.
Dopiero od roku 1921 Straż Płońska zaczęła się pomyślniej rozwijać, a liczba członków z roku na rok wzrastać. Dziewięć lat później, w 1930 roku, straż liczyła 59 członków czynnych i 86 popierających. W latach 1925-1929 płońska straż zakupiła samochód pożarniczy. W 1930 roku dysponowała już samochodem pożarniczym, jedną sikawką motorową, trzema sikawkami przenośnymi, dwoma sikawkami kołowymi, jednym wozem pogotowia i wozem rekwizytowym, sześcioma beczkowozami oraz szeregiem innych narzędzi pomocniczych. W okresie tym długoletnim naczelnikiem straży był Leon Palanowski.
W okresie międzywojennym płońska straż, oprócz działalności statutowej, pełniła również ważne funkcje kulturalne, oświatowe i patriotyczne. W sali teatralnej mieszczącej się w dawnym budynku straży przy ulicy Płockiej w Płońsku grywano przedstawienia teatralne, a za zebrane w ten sposób pieniądze kupowano umundurowanie, sprzęt pożarniczy oraz przyrządy do ćwiczeń. Działała tu orkiestra strażacka oraz chór „Lutnia” z sekcjami: rzemieślniczą, robotniczą i młodzieżową. Przez długie lata orkiestrę i chór prowadził Józef Czajkowski. Strażacy prowadzili również dochodowe kino, w którym przez 6 dni w tygodniu wyświetlano filmy.
Okres II Wojny Światowej i Powojenna Reaktywacja
Działalność płońskiej straży została przerwana przez okupację hitlerowską w 1939 roku. Płońska jednostka brała czynny udział w obronie Warszawy. Druga wojna światowa spowodowała ogromne straty dla ochotniczych straży pożarnych, w tym dla OSP w Płońsku.
W okresie okupacji uległa zagładzie prawie cała ludność żydowska zamieszkująca miasto i powiat płoński, co stanowiło tragiczne tło dla losów społeczności lokalnej. Okupant niemiecki zdekompletował dotychczas eksploatowany samochód, rekwirując z niego silnik, oraz dokonał wyburzenia strażnicy znajdującej się przy ulicy Płockiej. Władze niemieckie utworzyły przymusowy polski oddział strażacki, do którego wcielono około 20 dotychczasowych członków OSP, a także drugi oddział, składający się wyłącznie z Niemców. Mimo to, strażakom udało się przechować przez całą wojnę sztandar jednostki oraz instrumenty muzyczne orkiestry.
Po zakończeniu drugiej wojny światowej, w 1945 roku, przystąpiono do reaktywowania działalności straży i kształtowania organizacyjnych struktur ochrony przeciwpożarowej. Ochotnicza Straż Pożarna w Płońsku pełniła wówczas bardzo ważną rolę, będąc najbardziej mobilną i najlepiej wyposażoną jednostką na terenie powiatu płońskiego. Jej siedzibą stał się barak wybudowany dla straży niemieckiej, znajdujący się przy ulicy Rutkowskiego. W latach 50. i 60. członkowie jednostki aktywnie pozyskiwali sprzęt pożarniczy niezbędny do prowadzenia działań gaśniczych. W roku 1962 została oddana do użytku murowana strażnica, użytkowana do 2019 roku, która była również siedzibą powiatowej komendy straży pożarnych oraz punktu alarmowego. W latach 1950-1979 jednostka otrzymała do eksploatacji łącznie 14 samochodów pożarniczych. W latach 70. ponownie utworzono orkiestrę dętą, która w 2005 roku została przekazana w strukturę Miejskiego Centrum Kultury w Płońsku.
Przekształcenia: Od OSP do Państwowej Straży Pożarnej
Ważnym momentem w historii płońskiej straży pożarnej było utworzenie w 1978 roku, na bazie lokalowej i sprzętowej OSP w Płońsku, Zawodowej Straży Pożarnej. Z chwilą jej powstania działalność Ochotniczej Straży Pożarnej w Płońsku ograniczyła się do zadań organizacyjnych, pełniąc funkcje prewencyjno-kulturalne aż do 2004 roku.
Z chwilą utworzenia powiatu płońskiego - 1 stycznia 1999 roku - powstała Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej (KP PSP), przekształcona z Komendy Rejonowej, która swoją siedzibę miała przy ulicy Leona Rutkowskiego w Płońsku. W komendzie pełniło wówczas służbę 57 strażaków, w tym 45 w systemie zmianowym i 12 w systemie ośmiogodzinnym. Na czele Komendy Powiatowej stał Komendant Powiatowy mł. bryg. Antoni Czapski, kierujący komendą od 1984 roku, jego zastępcą był st. kpt. Paweł Jakubowski. Największą część stanowiła Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza (JRG), w skład której wchodziło 42 strażaków, podzielonych na 3 zmiany służbowe, pełniących 24-godzinne służby. Dowódcą JRG został kpt. Grzegorz Domański.
Działalność Komendy Powiatowej PSP w Płońsku (1999-2020)
W okresie od 1999 do 2020 roku w KP PSP w Płońsku zmieniała się struktura organizacyjna, wyposażenie w sprzęt oraz zakres zadań wykonywanych przez strażaków. W tym czasie strażacy KP PSP interweniowali ponad 16 tysięcy razy, w tym gasili prawie 6 tysięcy pożarów i ponad 10 tysięcy razy usuwali skutki miejscowych zagrożeń, udzielając skutecznej pomocy ponad 2,5 tysiącom osób.
Charakterystyczne Zdarzenia i Działania
Do najbardziej charakterystycznych zdarzeń, które miały miejsce w tym okresie, należy zaliczyć:
- Pożar budynku mieszkalnego w miejscowości Kiniki (gm. Raciąż) w 2006 roku, w wyniku którego zmarło 6 dzieci.
- Pożar hali w zakładzie produkcji smarów w Płońsku w 2006 roku, gdzie straty liczono w setkach tysięcy złotych, a powstały dym rozpościerał się nad całym miastem i był widoczny z kilkudziesięciu kilometrów.
Na długo w pamięci strażaków pozostaną również akcje związane z:
- Zabezpieczeniem wału przeciwpowodziowego na terenie gminy Czerwińsk nad Wisłą, w miejscowościach Wychódźc i Wilkówiec, w 2010 roku.
- Likwidowaniem skutków huraganowych wiatrów w styczniu 2007 roku i czerwcu 2016 roku.
Oprócz interwencji na terenie powiatu płońskiego, strażacy KP PSP Płońsk prowadzili również działania poza jego granicami. Do najbardziej charakterystycznych zaliczyć należy działania przeciwpowodziowe oraz usuwanie skutków powodzi na terenie powiatów: płockiego, nowodworskiego i piaseczyńskiego w 2010 roku, likwidację ognisk ptasiej grypy na terenie powiatu żuromińskiego w 2007 roku oraz pożar lasu w Cieksynie na terenie powiatu nowodworskiego w 2019 roku.
Osiągnięcia i Rozwój
W ostatnim 20-leciu KP PSP w Płońsku odnosiła również znaczące sukcesy w sporcie pożarniczym, plasując się niemal co roku w czołówce najlepszych drużyn w województwie. Jednostka zdobyła mistrzostwo województwa mazowieckiego w 2016 i 2019 roku, a w 2018 roku zajęła 3. miejsce.
W latach 2014-2019 Komendantem Powiatowym PSP był st. bryg. Paweł Jakubowski, jego zastępcą st. bryg. Dariusz Brzeziński, a dowódcą JRG był brygadier. 13 kwietnia 2019 roku nastąpiło uroczyste otwarcie nowego obiektu. W uroczystości wzięli udział m.in. parlamentarzyści: Wicemarszałek Senatu RP Adam Bielan, Posłanka na Sejm RP Anna Cicholska, Poseł do Parlamentu Europejskiego Zbigniew Kuźmiuk oraz Komendant Główny PSP generał brygadier. Największym wydarzeniem w historii Komendy Powiatowej PSP w Płońsku była wizyta Prezydenta RP 20 maja 2020 roku w siedzibie komendy.
Od 2019 roku Komendantem Powiatowym PSP był st. bryg. Dariusz Brzeziński, a jego zastępcą st. bryg. Janusz Majewski. Na koniec 2020 roku w komendzie służbę pełniło 54 strażaków, w tym 12 oficerów, 10 aspirantów, 23 podoficerów i 9 szeregowców, a także pracowały 3 osoby cywilne. Komenda wyposażona była w 10 samochodów, w tym 4 ratowniczo-gaśnicze, 1 podnośnik hydrauliczny, 1 mikrobus, 3 samochody operacyjne i 1 kwatermistrzowski. Każdy samochód ratowniczo-gaśniczy wyposażony był w sprzęt ratownictwa technicznego oraz medycznego, umożliwiający m.in. działania ratownicze na drogach i udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy wszystkim potrzebującym.
Współczesna Ochotnicza Straż Pożarna w Płońsku
Strażacy z Ochotniczej Straży Pożarnej w Płońsku - jednej z najstarszych jednostek na Mazowszu - świętują w tym roku 145-lecie działalności. Od 2023 roku płońska OSP działa w ramach krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, wyjeżdżając do około 100 akcji rocznie. W 2004 roku zapadła decyzja o reorganizacji jednostki i powołaniu sekcji ratownictwa wodnego. Aktualnie OSP Płońsk liczy 52 członków czynnych, z czego 21 członków stanowi sekcję ratownictwa wodnego, drużynę płetwonurków. Posiada także sekcje ratownictwa wysokościowego oraz 13-osobową Młodzieżową Drużynę Pożarniczą. Jednostka dysponuje niezbędnym sprzętem, w tym samochodem ratownictwa wodnego, i aktywnie uczestniczy w akcjach ratowniczych oraz zawodach, osiągając wysokie wyniki. W XXI wieku OSP w Płońsku to profesjonalnie wyposażona jednostka zdolna do walki z pożarami i udziału w akcjach ratowniczych, nie tylko na lądzie, ale również w wodzie, upowszechniająca kulturę fizyczną i działania z zakresu ochrony przyrody. Jest to również organizacja, która pamięta o swojej przeszłości i współpracuje z lokalnymi stowarzyszeniami oraz samorządem.
Jubileusze i Uroczystości
W sobotę, 1 października, Ochotnicza Straż Pożarna w Płońsku świętowała jubileusz 135-lecia swojej działalności. Z tej okazji ufundowany został nowy sztandar, wręczono także odznaczenia. Jubileuszowa uroczystość odbyła się w hali MCSiR i została poprzedzona uroczystą mszą, przy czym obchody 135-lecia jednostki przeniesiono z ubiegłego roku.
Burmistrz Płońska, Andrzej Pietrasik, podkreślał, że OSP jest bardzo potrzebną organizacją, również w wymiarze lokalnym, i przypomniał o działalności kulturalnej płońskich strażaków w okresie międzywojennym, w tym o dochodowym kinie. Jak mówił burmistrz, strażacy sprawdzili się w czasach próby - wojny i potem, będąc nośnikiem tradycji. Zapewnił również o wsparciu jednostki przez płoński samorząd, wyrażając nadzieję na jej dalszy rozwój. Wójt gminy Płońsk, Aleksander Jarosławski, żartobliwie zauważył, że „jak na 135 lat, OSP młodo wygląda”.
Z okazji jubileuszu, z datków sponsorów, ufundowano nowy sztandar jednostki, który został poświęcony przez kapelana strażaków, ks. Jana Piotrowskiego. Podczas uroczystości wręczono również strażackie odznaczenia. Obchodom towarzyszyła wystawa zdjęć, dokumentujących historię płońskiej straży, oraz występ płońskiej orkiestry dętej.
„Nasza straż pożarna na stałe wrosła w życie lokalnej społeczności, a jej zasługi trudno wymienić i ocenić” - mówił wieloletni prezes płońskiej OSP Marek Szydłowski. „Druhowie, to dla naszych zmarłych poprzedników i was, obecnych członków oraz przyszłych pokoleń, dla uczczenia poniesionego trudu i społecznego, bezinteresownego zaangażowania, obchodzimy dzisiejszą uroczystość. Bez was i waszego zaangażowania istnienie naszej OSP byłoby niemożliwe.” Za szczególne zasługi na rzecz jednostki OSP Płońsk oraz jej wspieranie, zarząd przyznał pamiątkowe monety.