Ratownictwo wodne to zespół czynności podejmowanych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej na powierzchni wody oraz pod wodą. Polega ono na ratowaniu życia, zdrowia oraz mienia. Do zadań statutowych wykonywanych przez Państwową Straż Pożarną w ramach ratownictwa wodnego należy również wydobywanie ludzi, zwierząt oraz wszelkiego rodzaju obiektów, takich jak pojazdy czy jednostki pływające. Działania te obejmują także zabezpieczanie i wydobywanie substancji niebezpiecznych oraz zagrażających środowisku, a także ograniczanie bądź usuwanie awarii instalacji, urządzeń i budowli hydrotechnicznych znajdujących się na wodach śródlądowych.
Organizacja i Działalność Specjalistycznych Grup Ratownictwa Wodno-Nurkowego (SGRW-N)
Działania prowadzone przez specjalistyczne grupy wodno-nurkowe są realizowane za pomocą specjalistycznego sprzętu w systemie całodobowym i całorocznym. Grupy te prowadzą również działania o charakterze humanitarnym, polegające między innymi na poszukiwaniu i wydobywaniu zwłok.
SGRW-N w Województwie Śląskim
Na terenie województwa śląskiego funkcjonuje jedna specjalistyczna grupa ratownictwa wodno-nurkowego, utworzona w 2000 roku na bazie JRG Bytom. Jest to SGRW-N „BYTOM”, posiadająca poziomy gotowości operacyjnej „A”, „B” i „C”. Grupa ta bierze czynny udział w licznych ćwiczeniach oraz manewrach ratowniczych wspólnie z innymi służbami, a także jednostkami z terenu kraju i Unii Europejskiej. SGRW-N „BYTOM” prowadzi również szkolenia innych JRG z zakresu ratownictwa wodnego w ramach doskonalenia zawodowego.
SGRW-N w Województwie Małopolskim
Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Wodno-Nurkowego "Kraków" została utworzona na bazie dwóch Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych w Małopolsce i działa na poziomach gotowości operacyjnej A oraz B. Początki organizacji specjalistycznej grupy ratownictwa wodnego w Krakowie sięgają 1994 roku, kiedy na kurs płetwonurkowania oddelegowano dwóch strażaków z Komendy Rejonowej Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie: asp. Frankiewicza Tomasza i str. Bednarza Bogdana. Misję tworzenia grupy otrzymał asp. Frankiewicz. Jednak ze względu na brak specjalistycznego sprzętu niezbędnego do ratownictwa wodnego oraz kolejnych kandydatów do szkolenia, SRW JRG nr 4 nie rozpoczęła działalności. W lipcu 1995 roku na szkolenie płetwonurkowe zostali oddelegowani kolejni kandydaci: mł.kpt. Dyba Paweł, asp. Klonowski Dariusz i str. Wincencik Adam. Wszystkie te osoby bardzo aktywnie uczestniczyły w organizacji grupy nurkowej. Pierwsze efekty działalności sekcji zaobserwowano z początkiem 1996 roku.
Dalszym etapem rozwoju grupy była Decyzja nr 5/97 Komendanta Wojewódzkiego PSP w Krakowie z 6 lutego 1997 roku w sprawie prowadzenia działań w zakresie ratownictwa wodnego. Decyzja ta powierzyła JRG nr 4 PSP w Krakowie działalność z zakresu ratownictwa wodnego w ramach specjalizacji działań ratowniczo-gaśniczych w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym. W chwili obecnej trzon Specjalistycznej Grupy Ratownictwa Wodno-Nurkowego "Małopolska" tworzą wykwalifikowani nurkowie i ratownicy stermotorzyści. Utrzymywane są także kontakty z innymi podmiotami ratowniczymi i organizacjami w zakresie współpracy w dziedzinie ratownictwa wodnego i podwodnego.
Zagrożenia wodne w Małopolsce
Spośród wszystkich niebezpieczeństw występujących na terenie województwa małopolskiego, istotną rolę odgrywają zagrożenia związane z obecnością cieków wodnych, zbiorników wody stojącej oraz budowli hydrotechnicznych. Mogą one być wielorakiego rodzaju, począwszy od akcji przeciwpowodziowych, poprzez awarie związane z pracami na terenach obiektów hydrotechnicznych, aż po ratownictwo chemiczne i ekologiczne na akwenach.
- Rzeki: Największą rzeką przepływającą przez województwo małopolskie jest Wisła (na odcinku około 140 km), a także Dunajec, Raba, Skawa, Dłubnia, Klimkówka, Białucha, Rudawa, Wilga oraz liczne potoki.
- Zbiorniki wodne: Największe zbiorniki wodne to Zalewy: Rożnowski, Czorsztyn, Dobczyce, Kryspinów, Bagry, Płaszów, Przylasek Rusiecki, Zabierzów Bocheński, Zakrzówek.
- Budowle hydrotechniczne: Ważniejsze budowle to zapory w Czorsztynie i na Klimkówce, a także stopnie wodne na rzece Wiśle: Borek Szlachecki, Kościuszko, Dąbie, Przewóz.
Pod względem żeglugi rzecznej wykorzystywany jest jedynie niewielki odcinek rzeki Wisły (około 20 km), z portem przeładunkowym Kraków-Zabłocie. Elementem stwarzającym zagrożenie jest duża ilość TSP (substancji transportowanych drogami) przewożona drogami i koleją poprzez mosty nad akwenami, jak również w ich bezpośredniej bliskości (np. droga "Zakopianka"), a także rurociągi i instalacje przebiegające nad ciekami wodnymi. Wszelkie formy turystyki i wypoczynku nad wodą na terenie województwa w większości realizowane są na wodach stojących, tj. na wymienionych wcześniej zalewach, z wyjątkiem zbiorników wody pitnej.
SGRW-N w Województwie Łódzkim
Specjalistyczna grupa ratownictwa wodno-nurkowego zorganizowana jest na bazie Komendy Miejskiej PSP w Łodzi i Komendy Powiatowej PSP w Sieradzu. Łącznie do składu grupy powołanych zostało 26 nurków, którzy biorą udział w akcjach ratowniczych oraz zawodach wojewódzkich i krajowych.
SGRW-N w OSP Koło nad Wartą
W Komendzie Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Kole odbyło się oficjalne przekazanie płaskodennej, aluminiowej łodzi motorowodnej z silnikiem zaburtowym i przyczepą. Kluczyki odebrano z rąk Komendanta Powiatowego PSP w Kole. Okolice Koła oraz przylegające do niego gminy nazywane są Wenecją Wschodniej Wielkopolski. Przepływająca przez miasto rzeka Warta, choć piękna, wielokrotnie powoduje zagrożenie powodziowe. Rozwijająca się prężnie turystyka wodna przy przystani wodnej w Kole to czynniki, które zadecydowały o podjęciu przez Zarząd OSP Koło nad Wartą decyzji o rozwoju jednostki w kierunku utworzenia specjalistycznej grupy ratownictwa wodno-nurkowego.
SGRW-N w Województwie Podkarpackim (KM PSP Rzeszów)
W chwili obecnej SGRWN przy KM PSP Rzeszów tworzy czterech funkcjonariuszy, wyposażonych w sprzęt do prowadzenia działań ratowniczo-poszukiwawczych na i pod powierzchnią wody. Grupa ta cyklicznie zabezpiecza zbiornik wodny Solina w okresie wakacyjnym, co jest prowadzone wraz z pozostałymi Specjalistycznymi Grupami Ratownictwa Wodno-Nurkowego z obszaru województwa.
Zagrożenia wodne na Podkarpaciu
Spośród niebezpieczeństw występujących na terenie województwa podkarpackiego istotną rolę stanowią zagrożenia związane z występowaniem cieków wodnych, zbiorników wody stojącej oraz budowli hydrotechnicznych. Zagrożenia te mogą być wielorakiego rodzaju, począwszy od akcji przeciwpowodziowych, poprzez awarie związane z pracami na obiektach hydrotechnicznych, aż po ratownictwo chemiczno-ekologiczne na akwenach.
- Główne rzeki: Wisła (stanowiąca naturalną granicę), San (na którym znajduje się największy sztuczny zbiornik w Polsce - Jezioro Solińskie).
- Jezioro Solińskie: powierzchnia 2200 ha, maksymalna głębokość 60 m, zapora wodna o wysokości 82 m i szerokości 664 m.
- Akweny w Rzeszowie: Zalew na Wisłoku (powierzchnia 68 ha, średnia głębokość 10 m, usytuowany w biegu rzeki Wisłok, która dzieli miasto na część wschodnią i zachodnią) oraz żwirownia (powierzchnia 3,5 ha, kąpielisko miejskie, średnia głębokość 4 m).
Aby sprostać zadaniom, które niesie za sobą tak rozległy obszar działania i różnorodność akwenów, grupa uczestniczy w ciągu całego roku w szeregu ćwiczeń oraz warsztatów. Współpracuje przy tym z pozostałymi Grupami Ratownictwa Wodno-Nurkowego operującymi na terenie województwa, Specjalistyczną Grupą Ratownictwa Chemiczno-Ekologicznego, Specjalistyczną Grupą Ratownictwa Wysokościowego, a także z podmiotami współpracującymi, takimi jak Policja, Pogotowie Ratunkowe, Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe, a nawet Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Grupa Bieszczadzka.
Budowa Zapory, tamy wodnej w Solinie - FILM FULL COLOR
Wyposażenie Specjalistycznych Grup Ratownictwa Wodno-Nurkowego
Na wyposażeniu tych grup znajdują się m.in. łodzie, pontony, tratwy ratownicze, kamery podwodne, echosondy, skafandry suche i mokre, agregaty prądotwórcze ze sprzętem oświetleniowym, sprężarki powietrzne, zestawy nurkowe oraz sprzęt medyczny.
Wymagania Kwalifikacyjne dla Nurków w OSP
W kontekście tworzenia grup ratownictwa wodnego w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) pojawia się często pytanie o niezbędne uprawnienia dla płetwonurków. Aby brać udział w akcjach ratowniczych, takich jak poszukiwanie topielców, konieczne jest posiadanie kursu podstawowego strażackiego, organizowanego przez PSP w danym regionie. Umożliwia to strażakowi ochotnikowi czynny udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
Odnośnie uprawnień nurkowych, aby brać udział w akcjach ratowniczych pod wodą, nie wystarczą jedynie podstawowe uprawnienia rekreacyjne, np. OWD (Open Water Diver) z organizacji nurkowej. Wymagane są uprawnienia zawodowe nurka MSWiA (Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji) lub inne równoważne kwalifikacje nurka zawodowego. Informacje te, choć w niektórych przypadkach mogą być orientacyjne i wymagać potwierdzenia w PSP, wskazują na potrzebę posiadania specjalistycznych, wyższych kwalifikacji do prowadzenia działań ratowniczych pod wodą w ramach służb.