Województwo lubelskie dynamicznie rozwija swoje zdolności w zakresie poszukiwań i ratownictwa, co obejmuje zarówno kwestie finansowania i statusu prawnego jednostek, jak i operacyjne aspekty działalności specjalistycznych grup. Poniższa analiza przedstawia aktualne informacje dotyczące funkcjonowania i wsparcia grup poszukiwawczo-ratowniczych, w tym stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej w Lublinie, powstanie Specjalistycznej Grupy Poszukiwawczo-Ratowniczej w Chełmie oraz inicjatywy w zakresie współpracy międzynarodowej i wykorzystania nowoczesnych technologii.
Status prawny i finansowanie grup poszukiwawczo-ratowniczych
Stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej w Lublinie
Regionalna Izba Obrachunkowa w Lublinie, odpowiadając 15 października 2025 r. na wniosek złożony przez wójta gminy Wyryki Bernarda Błaszczuka, zajęła stanowisko w sprawie zasad finansowania i rozliczania udziału członków grup poszukiwawczo-ratowniczych w działaniach prowadzonych na terenie gminy. Lubelska RIO jednoznacznie stwierdziła, że brak jest podstaw prawnych do stosowania wobec grup poszukiwawczo-ratowniczych zasad obowiązujących dla Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). Nawet jeśli dane stowarzyszenie zostanie uznane za podmiot ochrony ludności i obrony cywilnej na podstawie ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r., Izba uznała, że gminy nie mogą finansować ani rozliczać działalności tych grup na zasadach przewidzianych dla OSP.
Izba wskazała, że działalność ochotniczych straży pożarnych jest ściśle uregulowana w przepisach ustawy o OSP z 17 grudnia 2021 r. oraz ustawy o ochronie przeciwpożarowej z 24 sierpnia 1991 r. Akty te określają m.in. zasady finansowania jednostek, refundacji kosztów udziału w akcjach, szkoleń i ubezpieczeń, a także możliwość udzielania im wsparcia z budżetu gminy.
Możliwe formy wsparcia gminnego
Regionalna Izba Obrachunkowa wskazała jednak, że gmina może wspierać działalność grup poszukiwawczo-ratowniczych w inny sposób. Zgodnie z art. 221 ustawy o finansach publicznych, samorząd może przekazywać dotacje celowe na realizację zadań publicznych, a ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie daje możliwość zawierania umów z organizacjami pozarządowymi w zakresie zadań związanych z bezpieczeństwem i ochroną ludności.
W ramach takiego wsparcia gmina może przekazywać środki na realizację konkretnych zadań publicznych, takich jak:
- szkolenia,
- utrzymanie sprzętu,
- badania psów ratowniczych,
- ubezpieczenia,
- zwrot kosztów dojazdu.
Regionalna Izba Obrachunkowa w Lublinie w podsumowaniu stwierdziła, że rozliczanie działalności grup poszukiwawczo-ratowniczych na zasadach obowiązujących w Ochotniczych Strażach Pożarnych jest niedopuszczalne. Możliwe jest natomiast udzielanie im wsparcia finansowego poprzez dotacje, porozumienia i inne formy współpracy wynikające z przepisów o finansach publicznych oraz działalności pożytku publicznego.
Specjalistyczna Grupa Poszukiwawczo-Ratownicza w Chełmie
Utworzenie i skład grupy
31 grudnia 2017 roku w Komendzie Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Chełmie (woj. lubelskie) została utworzona Specjalistyczna Grupa Poszukiwawczo-Ratownicza (SGRP) w standardzie gotowości operacyjnej A. Jest to jedyna taka grupa w województwie lubelskim. Tworzą ją strażacy z bardzo dużym doświadczeniem.
Grupa składa się z piętnastu funkcjonariuszy z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej nr 1 w Chełmie. Będą oni nieść pomoc osobom zaginionym, jak też poszkodowanym np. w katastrofach budowlanych.
Szkolenia i specjalizacje
Zanim strażacy weszli w skład grupy, musieli przejść odpowiednie szkolenie. Odbyło się ono w Wydziale Szkolenia Specjalistycznych Grup Ratowniczych w Szkole Aspirantów PSP w Krakowie z siedzibą w Nowym Sączu. Strażacy doskonalili swoje umiejętności z zakresu organizacji działań poszukiwawczo-ratowniczych i technik ratowniczych, jak również obsługi elektronicznych urządzeń do lokalizacji osób zasypanych. Tematy szkolenia to:
- „Szkolenie specjalistyczne z zakresu organizacji działań poszukiwawczo-ratowniczych i technik ratowniczych”
- „Szkolenie specjalistyczne z zakresu obsługi elektronicznych urządzeń do lokalizacji osób zasypanych”
Ponadto, czterech ratowników ukończyło szkolenie z zakresu topografii i systemu globalnej lokalizacji satelitarnej GPS, a jeden, szkolenie z zakresu stabilizacji naruszonych konstrukcji.
Wyposażenie i rozwój
Utworzenie grupy wiązało się z wyposażeniem jej w nowoczesny i specjalistyczny sprzęt, zgodny z wytycznymi opracowanymi przez Komendę Główną PSP. Aby go zakupić, udało się wygospodarować środki z Komendy Wojewódzkiej PSP w Lublinie i Komendy Miejskiej PSP w Chełmie.
Strażacy posiadają szeroki zakres specjalistycznego sprzętu, w tym:
- geofon - urządzenie nasłuchowe, przeznaczone specjalnie do poszukiwania ludzi uwięzionych pod zawalonymi konstrukcjami w wyniku katastrof budowlanych, trzęsień ziemi, wybuchów, osunięć ziemi, zawałów w kopalniach lub w wykopach,
- wiertnicę rdzeniową do wiercenia otworów w zbrojonym betonie (otwory te umożliwiają wprowadzenie do pomieszczeń kamery wziernikowej),
- agregat prądotwórczy,
- pilarkę do betonu i stali,
- wykrywacz metali i wykrywacz przewodów pod napięciem,
- zestaw ratownictwa medycznego PSP R1,
- specjalistyczne kombinezony, obuwie, środki ochrony głowy i oczu, latarki i rękawice.
Chełmska Straż Pożarna informuje, że Specjalistyczna Grupa Poszukiwawczo-Ratownicza będzie się rozwijała. Na bieżący rok zaplanowano przeszkolenie kilkunastu ratowników w zakresie umożliwiającym włączenie ich do grupy, aby mogli dalej doskonalić swoje umiejętności. Planowane jest również doposażenie grupy w odpowiedni sprzęt, dzięki któremu strażacy jeszcze skuteczniej i szybciej będą mogli nieść pomoc osobom jej potrzebującym.
Zasięg działania
Grupa z Chełma zabezpieczy potrzeby całego województwa lubelskiego. Dzięki temu nie będzie konieczne wzywanie na pomoc strażaków np. z Łodzi, jak to miało miejsce w przypadku zawalenia się kamienicy przy ul. Lubartowskiej.
Współpraca i innowacje w działaniach poszukiwawczo-ratowniczych na Lubelszczyźnie
Międzynarodowa konferencja we Włodawie
W Urzędzie Miejskim we Włodawie odbyła się konferencja pt. "Bezpieczeństwo w sytuacjach kryzysowych: innowacje i współpraca w działaniach poszukiwawczo-ratowniczych", będąca częścią I Manewrów Poszukiwawczo-Ratowniczych na Lubelszczyźnie. Konferencja z 20 czerwca miała charakter międzynarodowy. Przybyli goście z Ukrainy, reprezentujący Poleski Uniwersytet Narodowy z Żytomierza, Żytomierski Oddział Regionalny Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Związek Kynologiczny Ukrainy” oraz przedstawiciele Fundacji Impuls DSNS. Dzięki obecności zagranicznych ekspertów wydarzenie nabrało szerszego wymiaru, umożliwiając wymianę doświadczeń i wiedzy pomiędzy różnymi krajami. Tematy poruszane podczas konferencji miały na celu nie tylko edukację, ale również wzmocnienie współpracy międzynarodowej w zakresie działań ratowniczych.
Rola Poleskich Psów Ratowniczych
Wójt gminy Włodawa Dariusz Semeniuk podkreślił strategiczne znaczenie współpracy z organizacjami ratowniczymi, szczególnie w regionie o specyficznych warunkach geograficznych. Gmina Włodawa graniczy z Ukrainą i Białorusią, a niemal 50% jej powierzchni stanowią lasy i tereny podmokłe. Właśnie dlatego współpraca z grupami takimi jak Poleskie Psy Ratownicze jest niezwykle ważna. Warto wspomnieć, że stowarzyszenie Poleskie Psy Ratownicze jako pierwsze w historii Lubelszczyzny od 2021 roku aktywnie wspiera służby mundurowe w poszukiwaniach osób zaginionych. Działalność stowarzyszenia skupia się na szkoleniu psów ratowniczych oraz ich przewodników, aby skutecznie wspierać służby ratunkowe w różnych akcjach.
Wśród prelegentów konferencji znalazła się również prof. Aleksandra Wentkowska z Uniwersytetu Śląskiego, Pełnomocnik Terenowy Rzecznika Praw Obywatelskich w Katowicach, która przybyła ze swoim psem Herosem. Profesor Wentkowska, aktywnie działająca w Grupie Poszukiwawczo-Ratowniczej przy OSP oraz w Sekcji Psów Ratowniczych WOPR, opowiedziała o nieocenionej roli psów ratowniczych w poszukiwaniach. Psy ratownicze, jak podkreślała, są nie tylko pomocnikami w akcjach poszukiwawczych, ale także pełnoprawnymi członkami zespołów ratowniczych, których obecność znacząco zwiększa szanse na sukces misji.
Nowoczesne technologie i współpraca
Kluczowym punktem programu konferencji były prezentacje dotyczące poszukiwania osób zaginionych oraz koordynacji działań różnych formacji ratowniczych. Szczególną uwagę poświęcono wykorzystaniu nowoczesnych technologii, takich jak aplikacja SIRON oraz urządzenia GPS, które znacząco usprawniają akcje poszukiwawcze.
Praktyczne manewry terenowe
Drugi dzień wydarzenia był poświęcony praktycznym działaniom w terenie. Uczestnicy, w tym ratownicy, strażacy i wolontariusze mieli okazję sprawdzić swoje umiejętności w różnorodnych scenariuszach poszukiwawczych. Ćwiczenia obejmowały poszukiwanie zaginionych osób w trudnodostępnym terenie, koordynację działań między różnymi służbami oraz wykorzystanie nowoczesnych technologii, takich jak system GPS. Scenariusze zostały zaprojektowane tak, aby jak najlepiej odzwierciedlać realistyczne sytuacje kryzysowe, z którymi ratownicy mogą się spotkać w swojej pracy.
tags: #grupy #poszukiwawczo #ratownicze #osp #w #wojewodztwie