Hełm strażacki to najbardziej rozpoznawalny element wyposażenia strażackiego i jeden z najważniejszych elementów Środków Ochrony Indywidualnej (ŚOI). Jego główną funkcją jest ochrona głowy strażaka przed urazami mechanicznymi, wysoką temperaturą, płomieniem oraz substancjami ciekłymi. Nie jest to jedynie nakrycie głowy, ale zaawansowana technologicznie tarcza, która chroni życie w warunkach ekstremalnych. Hełm strażacki to kluczowy element wyposażenia każdego strażaka, mający na celu ochronę głowy przed różnymi zagrożeniami. Nie tylko powinien chronić głowę, ale również zapewniać komfort noszenia. Hełmy strażackie są zazwyczaj wyposażone w dodatkowe elementy, takie jak osłona twarzy, osłona szyi oraz latarka. Różne modele mogą posiadać wyposażenie dodatkowe takie jak np. latarka czy zestaw łączności podhełmowej. Ale przede wszystkim ma zapewniać bezpieczeństwo i ma być widoczny.
Podstawowe elementy hełmu strażackiego
Skorupa
Skorupa jest odpowiedzialna za ochronę mechaniczną i cieplną głowy. Aby zapewnić odpowiedni komfort noszenia oraz ochronę, najczęściej wykonana jest z duroplastów lub termoplastów. Wykonanie z tych materiałów pozwala także na uzyskanie nowoczesnych kształtów.
Więźba
Więźba, czyli wewnętrzny „stelaż”, na którym osadzona jest głowa strażaka. Jej zadaniem jest amortyzacja uderzeń i rozłożenie siły w taki sposób, aby nie doszło, w szczególności, do urazu kręgosłupa oraz wstrząśnienia mózgu. Więźby posiadają różne rodzaje regulacji obwodu głowy.
Wizjer/przyłbica
Wizjer lub przyłbica to element odpowiedzialny za ochronę całej twarzy przed urazami mechanicznymi, ciepłem, ale także przed odpryskami i cieczami. Obecnie element ten jest chowany pod skorupę, co chroni go, gdy nie jest używany przy działaniach związanych z uszkodzeniami mechanicznymi i ciepłem. Dodatkowo zmniejsza to powierzchnię hełmu.
Ochrona karku/szyi
Element ten zapewnia ochronę dla karku lub, w zależności od zastosowanej wersji, ochronę dla całej szyi. Chroni przed płomieniem, ciepłem oraz ciekłymi materiałami. Może być wykonana ze:
- skóry,
- materiałów aramidowych,
- PBI,
- materiałów aluminizowanych,
- wełny.
Rodzaje hełmów strażackich a specyfika działań
Szeroka specyfika działań straży pożarnej wymusza stosowanie środków ochrony indywidualnej dedykowanych do miejsca działań i zagrożeń z nim związanych. Dlatego też do konkretnej specyfiki działań przewidziano różne rodzaje hełmów.
Gaszenie pożarów w budynkach
Do tej specyfiki działań przewidziane są hełmy spełniające normę EN 443 (Hełmy stosowane podczas walki z ogniem w budynkach i innych obiektach). Hełmy według tej normy są w stanie ochronić (w sposób mechaniczny oraz termiczny) głowę strażaka w trudnym środowisku pożaru wewnętrznego. Norma ta również dzieli hełmy tego rodzaju na dwa typy - typ A i typ B:
- Hełmy typu A - są to hełmy „krótkie” o tzw. półskorupie, która nie zachodzi bezpośrednio na uszy strażaka. Ten typ hełmów nie jest certyfikowany w Polsce i nie są one dopuszczone do stosowania w środowisku pożaru wewnętrznego.
- Hełmy typu B - czyli hełmy o tzw. pełnej skorupie, gdzie skorupa zakrywa uszy strażaka. Jest to najpopularniejszy typ hełmu i jedyny dopuszczony do stosowania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce.
Gaszenie pożarów roślinności
Specyfika terenów otwartych pokrytych roślinnością (wrzosowiska, tereny trawiaste, lasy) wymaga m.in. stosowania hełmów dedykowanych do tego rodzaju działań. Hełmy przeznaczone do tego rodzaju działań powinny spełniać wymagania normy EN 16471 (hełmów do gaszenia pożarów na terenach niezurbanizowanych).
Charakterystyczną cechą tych hełmów jest skorupa. Jej kształt to tzw. półskorupa, najczęściej wykonana z lekkich tworzyw. W konstrukcji tej skorupy dopuszczane są również otwory wentylacyjne. Generalnie hełmy, które posiadając jedynie zgodność z normą EN 16471, nie są dopuszczone do stosowania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce.
Działania techniczne
Prowadzenie działań o charakterze technicznym (na drodze, w terenie miejskim lub na instalacjach technicznych) wymusza także stosowanie odpowiednich hełmów. Do tego rodzaju działań przewidziane są hełmy zgodne z normą EN 16473 (hełmy do ratownictwa technicznego). Hełmy tego rodzaju są identyczne z hełmami do gaszenia roślinności w terenach otwartych. Mają tzw. półskorupę, są lekkie oraz nie utrudniają działań w ciasnych przestrzeniach. Hełmy tego rodzaju spełniające normę EN 16473 można stosować w polskich jednostkach ochrony przeciwpożarowej. Generalnie hełmy tego rodzaju również są zgodne z normą EN 16471.
Materiały konstrukcyjne hełmów strażackich
Wybór odpowiedniego hełmu strażackiego OSP jest decyzją krytyczną, a rynek oferuje wiele modeli wykonanych z różnych materiałów. Norma EN 443 to podstawowy wymóg dla hełmów strażackich używanych do gaszenia pożarów w budynkach i innych akcjach ratowniczych. Oznacza to, że kask przeszedł testy odporności na uderzenia, przebicia, działanie chemikaliów oraz wysokie i niskie temperatury.
- Kompozyt: Hełmy kompozytowe są lekkie, oferują doskonałą wytrzymałość na wysoką temperaturę i są wyjątkowo sztywne. Ich wada to zwykle wyższa cena.
- Termoplast: Hełmy termoplastyczne są zazwyczaj tańsze i łatwiejsze w produkcji. Oferują dobrą ochronę, ale mogą być cięższe i są bardziej podatne na uszkodzenia chemiczne.
Niektóre hełmy spełniają dodatkowe normy dotyczące odporności na płynne chemikalia.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze hełmu strażackiego?
Wybór hełmu to decyzja na lata. Zawsze stawiaj na certyfikowane modele (EN 443) i wybierz ten, który najlepiej leży na głowie i pasuje do Twojego Munduru Koszarowego OSP. Potrzebujesz przymierzyć?
Hełm służy do zabezpieczenia głowy strażaka przed uderzeniami, spadającymi przedmiotami i płonącymi elementami konstrukcji budynków. Dlatego powinien być w sposób prawidłowy osadzony i zamocowany na głowie oraz spełniać odpowiednie wymagania techniczne.
Pierwszą rzeczą, na jaką warto zwrócić uwagę, jest masa hełmu. Powinien być on lekki i wygodny na długie noszenie podczas działań. Jego masa powinna mieć około 1100-1200 gramów. Drugą rzeczą jest możliwość łatwego i szybkiego regulowania obwodu więźby. Najczęściej stosowanym systemem do szybkiej regulacji są różnego rodzaju pokrętła. Natomiast trzecią istotną rzeczą jest łatwość konserwacji, szczególnie pod kątem zabrudzeń i związków rakotwórczych.
Profesjonalny hełm z serii Gallet F1 od MSA to produkt przystosowany do pracy w najcięższych warunkach, a Hełm strażacki VULCAN NEO 0 to najnowszy model hełmu firmy Brandbull.
Dodatkowo, hełmy strażackie mogą posiadać:
- Okulary ochronne: Mniejsze, wewnętrzne, do szybkiej ochrony oczu.
- Latarka do hełmu: Przykładowo, latarka do hełmu DRAGON HT05 jest odporna na uderzenia, wodę, pył i ogień.
- Zestaw łączności podhełmowej: Umożliwia komunikację radiową.
Przegląd wybranych modeli hełmów strażackich
Hełm strażacki PH-5/Z-2000 (Kaliskie Zakłady Przemysłu Terenowego)
Hełm strażacki PH-5/Z-2000 przeznaczony jest do ochrony głowy przed urazami w czasie ćwiczeń i akcji ratowniczo-pożarniczych. Wykonany jest na licencji Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w oparciu o PN-EN 443 "Hełmy strażackie". Skorupa hełmu wykonana jest z laminatu poliestrowo-szklanego. Do zapewnienia pewnego osadzenia na głowie jest stosowana więźba umożliwiająca regulację wysokości noszenia hełmu oraz obwodu głowy co 5 mm w zakresie 54-62 cm. Hełm wyposażony jest w uchylny wizjer z daszkiem. Każdy hełm wyposażony jest w przypinaną rozłącznie osłonę karku. Kształt hełmu umożliwia bliskie podejście do źródła ognia nawet w ciasnych pomieszczeniach.
Hełm chroni przed:
- oddziaływaniem energii cieplnej,
- uderzeniami spadających lub przemieszczających się przedmiotów oraz uderzeniami głową w przeszkody,
- porażeniem prądem elektrycznym o wartości skutecznej napięcia do 440 V.
Hełm może być stosowany przy niskich temperaturach. Hełm spełnia wymagania normy PN-EN 443 w zakresie podstawowym oraz w zakresie rozszerzonych właściwości elektrycznych (oznakowanie E2, E3) i w zakresie odporności na niskie temperatury -20 stopni Celsjusza (oznakowanie **). Masa hełmu nie przekracza 1400g. Hełm umożliwia współpracę z aparatami oddechowymi typ W-70 produkcji FASER i PA-80 produkcji DRAEGER z maską panoramiczną PANORAMA NOWA typ ZS, RA, P produkcji DRAEGER, FENZY, AUER.
Hełm strażacki PACIFIC F7 (produkcji nowozelandzkiej)
Hełm Pacifik F7 jest hełmem wykonanym z żywic syntetycznych zbrojonych kevlarem. Pokryty jest farbami fluorescencyjnymi odpornymi na działanie wybranych środków chemicznych i wysokiej temperatury. Producent zapewnia dożywotnią gwarancję. Czasza hełmu całkowicie chroni głowę użytkownika. Osłania całe uszy zachowując odpowiedni prześwit nie powodujący utrudnień w słyszalności. Skorupa posiada wyprofilowane zewnętrzne podnoszące wytrzymałość mechaniczną hełmu. Więźba skórzana umożliwia płynną regulację obwodu przy pomocy specjalnego pokrętła od 54 do 64 cm. Osłona oczu i twarzy wykonana jest z poliwęglanu pokrytego powłokami krzemowymi dając zwiększoną odporność na zadrapania i oddziaływanie wysokiej temperatury. Osłona ta chowana jest w całości do wnętrza hełmu i spełnia warunki normy EN 166. Kolorystyka hełmu jest dowolna w zależności od zamówienia. Hełm F7 posiada certyfikat CIOP i CNBOP i nadaje się do współpracy z wszystkimi rodzajami radiotelefonów stosowanych na świecie.
Hełmy te znajdują się w użytkowaniu polskich straży pożarnych od blisko roku. Doświadczeń zatem jest stosunkowo niewiele. Można jednak stwierdzić, że sztywność tego hełmu i rozwiązania techniczne osłony twarzy są konkurencyjne w stosunku do hełmów "kaliskich". Koncepcja chowanej do wewnątrz osłony twarzy powoduje znacznie mniejsze narażenie na ewentualne uszkodzenia. Zakupione hełmy fluorescencyjne w kolorze żółtym poprawiają znacznie widoczność ratownika. Nie można jednak jeszcze w pełni ocenić trwałości warstwy farby fluorescencyjnej, choć producent zapewnia 6-letnią jej gwarancję.
W użytkowanych hełmach zakupionych w wersji F7FK/2 zastosowano jako osłonę karku i szyi tkaninę nomex, która w naszej ocenie stanowi zdecydowanie najsłabszy punkt. Tkaninę tą można czyścić tylko chemicznie, co najwyżej 50 razy. Praca strażaka nie należy do najbardziej higienicznych, a jasne kolory osłony poważnie utrudniają utrzymanie ogólnej estetyki. W instrukcji producenta zaleca się po 50 "praniach" wymianę. Inne wersje osłony szyi (żarochronne) wykonane są z materiałów o dużo większej wytrzymałości i odporności na zabrudzenia.
Hełm strażacki PAB FIRE (produkcji chorwackiej)
Hełm wykonany według normy EN 433/PN. Hełm wykonany jest z wysokiej jakości materiałów niepalnych (stalpron, PC ognioodporny). W tylnej części hełmu wyposażony jest w kołnierz chroniący kark wykonany z naturalnej skóry. Mechaniczna ochrona jest realizowana poprzez amortyzację i rozkład sił dynamicznych całego hełmu. Twarz użytkownika jest chroniona za przeźroczystą osłoną.
Oznakowanie hełmów strażackich
Na hełmach strażaków PSP i OSP można często zauważyć różne oznaczenia. Część z tych oznaczeń wynika z regulacji prawnych, a inna z chęci wyróżnienia się.
Oznakowanie hełmów strażaków PSP
Dokument, w którym znajdziemy szczegóły dotyczące oznaczeń dopuszczalnych dla strażaków w PSP, to ZARZĄDZENIE NR 9 KOMENDANTA GŁÓWNEGO PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ z dnia 5 lutego 2007 r. w sprawie wzorców oraz szczegółowych wymagań, cech technicznych i jakościowych przedmiotów umundurowania, odzieży specjalnej i środków ochrony indywidualnej użytkowanych w Państwowej Straży Pożarnej.
Według tego dokumentu na hełmie może znajdować się numer jednostki. Cyfry oznaczające numer jednostki PSP muszą być w kolorze białym, a dla dowódcy JRG w kolorze brązowym.
Dodatkowo, oznaczenia mogą wskazywać na funkcję, np.:
- Komendant Główny PSP,
- Komendanci wojewódzcy PSP,
- Komendant SGSP oraz komendanci szkół aspirantów PSP,
- dowódcy wojewódzkich brygad odwodów operacyjnych PSP,
- dowódca centralnego odwodu operacyjnego.
Oznakowanie hełmów strażaków OSP
Obecnie nie ma żadnych regulacji prawnych, które opisywałyby, jak mają być oznakowane hełmy strażaków OSP lub kierujących działaniem ratowniczym z ramienia OSP. Dlatego też najczęstszym sposobem oznakowania na hełmach strażaków OSP jest naklejka umieszczona z przodu hełmu zawierająca logo jednostki. Popularne są również naklejki z grafikami strażackimi.
Ważne wskazówki dla użytkowników
Bez względu na to, czy hełm jest stosowany przez strażaka PSP czy OSP, należy zapoznać się z instrukcją obsługi hełmu. W instrukcji może być opisane, że zastosowanie jakichkolwiek naklejanych oznaczeń niededykowanych przez producenta może oznaczać m.in. utratę właściwości ochronnych lub gwarancji.
tags: #helm #pozarniczy #osp