Hełm strażacki to kluczowy element wyposażenia każdego strażaka, mający na celu ochronę głowy przed różnymi zagrożeniami. W dzisiejszej zajawce kilka zdań na temat polskiego hełmu bojowego używanego w strażach pożarnych.
Kluczowy Element Ochrony Strażaka
Hełm strażacki to nie tylko element ochrony głowy, ale również element chroniący oczy i twarz. Ma przede wszystkim zapewniać bezpieczeństwo i być widoczny. Hełmy strażackie są zazwyczaj wyposażone w dodatkowe elementy, takie jak osłona twarzy, osłona szyi oraz latarka. Różne modele mogą posiadać wyposażenie dodatkowe takie jak np. latarka czy zestaw łączności podhełmowej. Niektóre modele mogą posiadać również system komunikacji radiowej.
Historia Polskich Hełmów Strażackich: Od Mitu do Rzeczywistości
W literaturze fachowej i w języku potocznym niestety po dzień dzisiejszy funkcjonuje pod nazwą hełmu bakelitowego. Nawet wśród strażaków, którzy je niegdyś używali podczas swojej pracy, utarło się takie przekonanie. Tymczasem w latach 50. i 60. XX wieku tworzywem sztucznym do ich wyrobu nie była tkanina bakelizowana, lecz tzw. tekstolit. Przez krótki okres czasu ich producentem były Zakłady Tworzyw Sztucznych ERG z Bierunia Starego.
Współczesne Technologie i Modele Hełmów
Współczesne hełmy pożarnicze spełniają najwyższe wymagania odnośnie wytrzymałości, chroniąc głowę przed urazami w czasie akcji i ćwiczeń ratowniczo-pożarniczych.
Hełm strażacki VULCAN NEO 0
VULCAN NEO 0 to najnowszy model hełmu firmy Brandbull.
Hełm z serii Gallet F1 od MSA
Profesjonalny hełm z serii Gallet F1 od MSA to produkt przystosowany do pracy w najcięższych warunkach. W oparciu o oryginalny Hełm F1, MSA GALLET opracowało nowy F1 SF - nowy hełm specjalnie dla Straży Pożarnej na całym świecie. F1 SF posiada zintegrowane uchwyty na lampy po obu stronach. KITFIX adapteru maski można regulować w kilku punktach dla większej wygody podczas noszenia maski. Zakres stosowania w temperaturach: od -40 do 140 st. C. Odporność na promieniowanie cieplne: 14 kW/m kw. Klasyfikacja właściwości elektrycznych wg E3 (najwyższa). Klasyfikacja odporności na niskie temperatury **** (najwyższa). Materiał: skorupa wykonana z tworzywa PA/ABS. Wielkość: regulowana pokrętłem umożliwiającym łatwą regulację obwodu głowy bez zdejmowania hełmu. Waga: 1,35 kg. Kolory hełmów: czerwony, biały. Przyłbice standardowo pokrywane są lakierem antymgielnym oraz powłoką przeciw zarysowaniom.
Hełmy strażackie CALISIA
Hełm strażacki CALISIA typ AK-06/2009 jest skonstruowany i produkowany zgodnie z wymogami dyrektywy 89/686/EWG i normy PN-EN 443:2008. Hełm uzyskał certyfikat oceny typu WE nr WE/S/933/2007 wydany przez CIOP jednostkę notyfikowaną nr1437 oraz Świadectwo Dopuszczenia nr 0004/2007 wydane przez CNBOP w Józefowie. Charakterystyka wyrobu: konstrukcja hełmu i użyte materiały gwarantują maksymalną ochronę głowy użytkownika, skorupa hełmu jest wykonana z kompozytu kewlarowo-szklanego. Wizjer wsuwany do wnętrza hełmu, wykonany jest z tworzywa o podwyższonych parametrach termicznych, odpornego na działanie wysokiej temperatury, płomienia, chemikaliów oraz na zarysowania.
Hełm strażacki CALISIA typ AK/10 jest skonstruowany i produkowany zgodnie z wymogami dyrektywy 89/686/EWG i normy EN 443:2008. Przeznaczony do ochrony głowy i twarzy podczas czynności wykonywanych przez strażaków. Chroni przed oddziaływaniem energii cieplnej oraz przed porażeniem prądem elektrycznym o wartości skutecznej napięcia do 440 V. Hełm może być stosowany w zakresie temperatur powyżej -20°C. Skorupa hełmu wykonana z tworzywa sztucznego posiada wewnętrzną wykładzinę ochronną ze sztywnej pianki. System Rachet umożliwia szybkie dopasowanie i pewne umocowanie hełmu na głowie. Może być dopasowany do obwodu głowy użytkownika w zakresie od 58 do 64 cm. Wizjer wykonany z bezbarwnego poliwęglanu o grubości nominalnej 2,5 mm, posiada obustronnie napyloną powłokę z metalu w kolorze złocistym. Wyposażony dodatkowo w google stanowiące integralną część hełmu. Aluminiowana osłona karku. Hełm dostosowany do współpracy z wyposażeniem radiokomunikacyjnym oraz maskami do aparatów powietrznych (maski mogą być wykonane w wersji z adapterami przyłączeniowymi lub paskami nagłownymi). Możliwość zamocowania latarki.
Hełm strażacki PACIFIC F7F
Hełm strażacki PACIFIC F7F stanowi podstawowy atrybut strażaka i zapewnia ochronę głowy i karku. Wykonany jest w technologii kompozytowej. Głównym składnikiem jest KEVLAR, włókno o niezwykłych właściwościach wytrzymałościowych. Chowająca się w skorupie hełmu osłona twarzy wykonana jest z poliwęglanu. Przeznaczony do stosowania w ochronie przeciwpożarowej i ratownictwie technicznym. Hełm chroni przed: oddziaływaniem energii cieplnej, urazami mechanicznymi, porażeniem prądem elektrycznym o napięciu do 440V. Konstrukcja zapewnia wysoką ergonomię noszenia i użytkowania, konfekcja uszyta jest z miękkiej skóry nie powodującej otarć głowy. Wizjer umieszczony na zewnątrz, chroni oczy przed rozbłyskami, oślepieniem, wysoką temperaturą i bliskim kontaktem z ogniem. Zamontowano system płynnej regulacji obwodu głowy w zakresie 54-62 cm. Może być stosowany w niskich temperaturach. Posiada zaczepy do współpracy z aparatami oddechowymi. Posiada przypinany rozłącznie kołnierz ze skóry. Istnieje możliwość montażu latarki. Umożliwia współpracę z nowoczesnymi aparatami łączności. Kolory hełmów: czerwony, biały.
Hełm ten jest przeznaczony do ochrony głowy przed urazami w czasie ćwiczeń i akcji ratowniczo-gaśniczych. Posiada odpowiednią sztywność, amortyzację w przypadku nagłego uderzenia spadającego przedmiotu. Hełm odporny na działania płomienia, a także na przebicie prądu do 440V. Może być stosowany w niskich temperaturach. Konstrukcja zapewnia wysoką ergonomię noszenia i użytkowania, konfekcja uszyta jest z miękkiej skóry nie powodującej otarć głowy. Chowany do wnętrza wizjer, w kolorze bezbarwnym lub przydymionym, chroni oczy przed rozbłyskami, oślepieniem, wysoką temperaturą i bliskim kontaktem z ogniem. Zamontowano system płynnej regulacji obwodu głowy w zakresie 54-62 cm. Posiada przypinany rozłącznie kołnierz: tkanina metalizowana/biała skóra. Umożliwia współpracę z aparatami oddechowymi typ W-70 produkcji FASER i PA-80 produkcji DRAGER z maską panoramiczną PANORAMA NOWA typ ZS, RA produkcji DRAGER, AUER. Istnieje możliwość montażu latarki. Umożliwia współpracę z nowoczesnymi aparatami łączności. Kolory hełmów: czerwony, biały. Okres użytkowania hełmu do technicznego zużycia.
Dodatkowym elementem może być latarka do hełmu DRAGON HT05, odporna na uderzenia, wodę, pył i ogień.
Regulacje dotyczące Jazdy w Hełmie Strażackim
W Polsce od wielu lat istniał obowiązek jazdy samochodem strażackim w hełmie na głowie. Można się domyślać, że autorzy tych zapisów postawili sobie za cel bezpieczeństwo strażaka podczas ewentualnego zdarzenia drogowego. Nie jest to jednak prawda, a hełm taki może stanowić jeszcze większe zagrożenie!
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2008 r., w czasie jego obowiązywania, czyli od 2008 do 2021 roku, każdy strażak z wyjątkiem kierowcy musiał jechać w hełmie na głowie. Nie tylko do akcji, ale również w czasie powrotu, jadąc na ćwiczenia, czy w celach gospodarczych. Nawet Komendant Powiatowy jadący na odprawę do Komendy Wojewódzkiej.
W 2021 roku pojawiło się nowe rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 sierpnia 2021 r., które opisało obowiązek jazdy w hełmie bardziej szczegółowo. Kierujący pojazdem pożarniczym może prowadzić pojazd bez zakładania hełmu. Zgodnie z § 61, podtrzymano obowiązek jazdy w hełmie, dodając do tego możliwość jazdy w kasku np. do ratownictwa wysokościowego.
Istnieją jednak wyjątki. Według § 62, załoga pojazdu przemieszcza się pojazdem pożarniczym w hełmach oraz ubraniu specjalnym z wyjątkiem:
- jazdy alarmowej grupy operacyjnej lub innych osób funkcyjnych w ramach prowadzonej akcji ratowniczej na szczeblu taktycznym i strategicznym;
- jazdy niealarmowej, związanej z powrotem z akcji ratowniczej, dojazdem do miejsca ćwiczeń, szkolenia lub wykonywania czynności służbowych i powrotem z niego.
Mamy więc taką samą sytuację, w której doszło do pożaru hali produkcyjnej. Miejscowe zastępy udają się do tego zdarzenia jadąc w hełmach na głowach. Strażacy, którzy udają się na miejsce jako posiłki ściągnięte z sąsiedniego powiatu, już takiego obowiązku nie mają. Pomimo tego, że jadą do tej samej akcji, często tą samą drogą, również jadą alarmowo, tylko zostali zadysponowani na innych zasadach. Mamy więc takie samo ryzyko wypadku w drodze do akcji, jednak inne podejście do jazdy w hełmach. Zapewne całkiem słusznie kierowano się tym, żeby strażacy, którzy mają dłuższy dojazd, nie musieli podróżować cały czas w hełmie na głowie. Jednak osoba, która udaje się na miejsce przejąć dowodzenie, takiego obowiązku już nie ma. A przecież w obu przypadkach prawdopodobieństwo wypadku drogowego jest takie samo.
Analiza wypadków spadochronowych USPA 2025. Dwa problemy sprzętowe. Jeden bardzo ważny.
Ryzyko związane z Jazdą w Hełmie: Kontekst Wypadku Drogowego
Wydaje się, że hełm strażacki w razie wypadku ochroni głowę przed skutkami uderzenia np. w szybę, czy inne elementy w kabinie. Jest to jednak złudne poczucie bezpieczeństwa. Hełm strażacki został stworzony do innych celów. Ma chronić między innymi przed uderzeniem z góry i oczywiście przed wysoką temperaturą oraz płomieniem. Nie spełnia on tych samych zadań co kask przeznaczony do sportów samochodowych. W kasku dla kierowcy rajdowego nie będziemy wchodzić do budynku objętego pożarem.
Skutki jazdy w hełmie strażackim na głowie mogą być odwrotne do zamierzonych. Hełm taki może stanowić dla strażaka większe zagrożenie niż ochronę. W przypadku zderzenia lub nawet gwałtownego hamowania głowa człowieka porusza się bezwładnie. Dochodzi wtedy do urazów kręgosłupa wywołanych tzw. „efektem smagnięcia biczem”. Skutkuje to obrażeniami kręgosłupa w odcinku szyjnym.
Hełm z latarką waży około 1,5 kg. Jego waga potęguje siłę, z którą podczas wypadku porusza się głowa, zwiększając ryzyko urazu kręgosłupa. Ważną rolę w zapobieganiu takim urazom spełniają zagłówki foteli. Jednak ich konstrukcja zakłada, że opiera się o nie sama głowa, a nie głowa w hełmie.
Kask rajdowy ma inną konstrukcję i chroni przed innymi zagrożeniami. Nie jest on jedynym urządzeniem chroniącym kierowcę. W motorsporcie stosuje się inne fotele. Bezwładne ruchy głowy w czasie wypadku ograniczają też akcesoria przypominające kołnierze, do których przypina się kask. Urządzenia takie mogą mieć również formę uprzęży zakładanych na klatkę piersiową.
Są miejsca na świecie, w których zamiast nakazu jazdy w hełmie na głowie jest zakaz. Czyli strażakom nie wolno jechać w hełmach na głowach. Przykładem takiego kraju jest USA. Tam w 2009 roku wprowadzono normę NFPA 1901, opisującą wymagania dla samochodów strażackich. W instrukcji obsługi samochodu należy umieścić zapis: „Osobom poruszającym się w zamkniętej kabinie pojazdu nie wolno trzymać na głowie hełmów. Hełmy strażackie nie są przeznaczone do ochrony w razie wypadku i będą zakłócać ochronę zapewnioną przez zagłówki.” Minimalne wartości wysokości zagłówka siedzenia określone w tej normie zakładają, że pasażerowie nie noszą hełmów.
Priorytet Bezpieczeństwa: Pasy zamiast Hełmu w Pojeździe
W Polsce istnieje nakaz jazdy alarmowej w hełmie na głowie (z małymi wyjątkami). Naszym zdaniem przepis jest bardzo kontrowersyjny. Hełm strażacki ze względu na swoją konstrukcję i wagę nie chroni użytkownika przed skutkami wypadku. Wręcz przeciwnie, gdyż przez swoją wagę naraża jego kręgosłup szyjny na dodatkowe obrażenia. Hełm strażacki nie jest tym samym co kask przeznaczony do sportów motorowych. Kaski dla kierowców rajdowych mają inną konstrukcję i stosuje się je razem z fotelami o innych zagłówkach oraz kołnierzami lub uprzężami, które ograniczają ruchy głowy. Co ważne, kierowcy rajdowi zawsze używają pasów bezpieczeństwa! Należy pilnie rozważyć zmianę zapisów rozporządzenia na temat bezpieczeństwa i higieny służby strażaków. Pamiętaj! To nie hełm strażacki uratuje Cię w razie wypadku. To pasy bezpieczeństwa zminimalizują obrażenia. Zapinaj pasy zawsze.
Źródła:
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2008 r.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 sierpnia 2021 r.