Hełm strażacki to kluczowy element wyposażenia każdego strażaka, mający na celu ochronę głowy przed różnymi zagrożeniami. Jest to najbardziej rozpoznawalny element wyposażenia strażackiego. Jego główną funkcją jest ochrona głowy strażaka przed urazami mechanicznymi, wysoką temperaturą, płomieniem oraz substancjami ciekłymi. Nie tylko powinien chronić głowę, ale również zapewniać komfort noszenia. Niektóre modele mogą posiadać również system komunikacji radiowej. Hełm strażacki to nie tylko element ochrony głowy, ale również element chroniący oczy i twarz. Różne modele mogą posiadać wyposażenie dodatkowe, takie jak na przykład latarka czy zestaw łączności podhełmowej. Ale przede wszystkim ma zapewniać bezpieczeństwo i ma być widoczny.
Podstawowe elementy hełmu strażackiego
Każdy hełm strażacki składa się z kilku kluczowych elementów, które wspólnie zapewniają kompleksową ochronę:
a) Skorupa
Skorupa jest odpowiedzialna za ochronę mechaniczną i cieplną. Aby zapewnić odpowiedni komfort noszenia oraz ochronę, najczęściej wykonana jest z duroplastów lub termoplastów. Wykonanie z tych materiałów pozwala także na uzyskanie nowoczesnych kształtów.
b) Więźba
Więźba to wewnętrzny "stelaż", na którym osadzona jest głowa strażaka. Jej zadaniem jest amortyzacja uderzeń i rozłożenie siły w taki sposób, aby nie doszło, w szczególności, do urazu kręgosłupa oraz wstrząśnienia mózgu. Więźby posiadają różne rodzaje regulacji obwodu głowy.
c) Wizjer/Przyłbica
Jest to element odpowiedzialny za ochronę całej twarzy przed urazami mechanicznymi, ciepłem, ale także przed odpryskami i cieczami. Obecnie element ten jest chowany pod skorupę, co chroni go, gdy nie jest używany przy działaniach związanych z uszkodzeniami mechanicznymi i ciepłem. Dodatkowo zmniejsza powierzchnię hełmu.
d) Ochrona "karku"
Zapewnia ochronę dla karku lub też, w zależności od zastosowanej wersji, ochronę dla całej szyi. Chroni przed płomieniem, ciepłem oraz ciekłymi materiałami. Może być wykonana ze skóry, materiałów aramidowych, PBI, aluminizowanych lub z wełny.
Rodzaje hełmów strażackich i ich zastosowanie
Szeroka specyfika działań straży pożarnej wymusza stosowanie środków ochrony indywidualnej dedykowanych do miejsca działań i zagrożeń z nim związanych. Dlatego też do konkretnej specyfiki działań przewidziano różne rodzaje hełmów.
Gaszenie pożarów w budynkach
Do tej specyfiki działań przewidziane są hełmy spełniające normę EN 443 (Hełmy stosowane podczas walki z ogniem w budynkach i innych obiektach). Hełmy według tej normy są w stanie ochronić (w sposób mechaniczny oraz termiczny) głowę strażaka w trudnym środowisku pożaru wewnętrznego. Norma ta również dzieli hełmy tego rodzaju na dwa typy:
- Hełmy typu A - są to hełmy "krótkie" o tzw. pół skorupie, która nie zachodzi bezpośrednio na uszy strażaka. Ten typ hełmów nie jest certyfikowany w Polsce i nie są one dopuszczone do stosowania w środowisku pożaru wewnętrznego.
- Hełmy typu B - czyli hełmy o tzw. pełnej skorupie, gdzie skorupa zakrywa uszy strażaka. Jest to najpopularniejszy typ hełmu i jedyny dopuszczony do stosowania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce.
Gaszenie pożarów roślinności
Specyfika terenów otwartych pokrytych roślinnością (wrzosowiska, tereny trawiaste, lasy) wymaga między innymi stosowania hełmów dedykowanych do tego rodzaju działań. Hełmy przeznaczone do tego rodzaju działań powinny spełniać wymagania normy EN 16471 (hełmów do gaszenia pożarów na terenach niezurbanizowanych). Charakterystyczną cechą tych hełmów jest skorupa. Jej kształt to tzw. półskorupa, najczęściej wykonana z lekkich tworzyw. W konstrukcji tej skorupy dopuszczane są również otwory wentylacyjne. Generalnie hełmy, które posiadają jedynie zgodność z normą EN 16471, nie są dopuszczone do stosowania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce.
Działania techniczne
Na drodze, w terenie miejskim lub na instalacjach technicznych; prowadzenie działań o charakterze technicznym wymusza także stosowanie odpowiednich hełmów. Do tego rodzaju działań przewidziane są hełmy zgodne z normą EN 16473 (hełmy do ratownictwa technicznego). Hełmy tego rodzaju są identyczne z hełmami do gaszenia roślinności na terenach otwartych. Mają tzw. półskorupę, są lekkie oraz nie utrudniają działań w ciasnych przestrzeniach. Hełmy tego rodzaju, spełniające normę EN 16473, można stosować w polskich jednostkach ochrony przeciwpożarowej. Generalnie hełmy tego rodzaju również są zgodne z normą EN 16471.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze hełmu strażackiego?
Wybór odpowiedniego hełmu strażackiego to proces, który wymaga uwzględnienia kilku kluczowych czynników, zapewniających zarówno bezpieczeństwo, jak i komfort użytkowania.
Masa i komfort noszenia
Pierwszą rzeczą, na jaką warto zwrócić uwagę, to masa hełmu. Powinien być on lekki i wygodny na długie noszenie podczas działań. Jego masa powinna wynosić około 1100-1200 gramów.
System regulacji więźby
Druga rzecz to możliwość łatwego i szybkiego regulowania obwodu więźby. Najczęściej stosowanym systemem do szybkiej regulacji są różnego rodzaju pokrętła.
Łatwość konserwacji
Trzecią istotną rzeczą jest łatwość konserwacji, szczególnie pod kątem zabrudzeń i związków rakotwórczych. Hełm służy do zabezpieczenia głowy strażaka przed uderzeniami. Ma zabezpieczać także przed spadającymi przedmiotami i płonącymi elementami konstrukcji budynków. Dlatego powinien być w sposób prawidłowy osadzony i zamocowany na głowie oraz spełniać odpowiednie wymagania techniczne.
Certyfikaty i normy
Podstawą jest sprawdzenie, czy hełm posiada odpowiednie certyfikaty, potwierdzające zgodność z obowiązującymi normami. Certyfikaty zgodne z obowiązującymi normami to na przykład EN 443 w Europie czy NFPA 1971 w Ameryce Północnej. Należy zwrócić uwagę na parametry techniczne, takie jak odporność na uderzenia (energia absorbowana podczas uderzenia), odporność termiczna (temperatura, w której materiał zachowuje swoje właściwości), odporność na płomienie i odpryski stopionych materiałów.
Dodatkowe wyposażenie i kompatybilność
Hełm powinien być również kompatybilny z pozostałym wyposażeniem, takim jak gogle, maska oddechowa, zestaw komunikacyjny. Zwróć uwagę na ergonomię: wagę, rozkład obciążenia i wentylację.
Przykładowe modele hełmów strażackich
Na rynku dostępne są różne modele hełmów strażackich, różniące się konstrukcją, materiałami i zastosowaniem.
Hełmy Kaliskich Zakładów Przemysłu Terenowego PH-5/Z-2000
Hełm strażacki PH-5/Z-2000 przeznaczony jest do ochrony głowy przed urazami w czasie ćwiczeń i akcji ratowniczo-pożarniczych. Wykonany jest na licencji Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w oparciu o PN-EN 443 "Hełmy strażackie". Skorupa hełmu wykonana jest z laminatu poliestrowo-szklanego. Do zapewnienia pewnego osadzenia na głowie stosowana jest więźba umożliwiająca regulację wysokości noszenia hełmu oraz obwodu głowy co 5 mm w zakresie 54-62 cm. Hełm wyposażony jest w uchylny wizjer z daszkiem. Każdy hełm wyposażony jest w przypinaną rozłącznie osłonę karku. Kształt hełmu umożliwia bliskie podejście do źródła ognia nawet w ciasnych pomieszczeniach. Hełm chroni przed: oddziaływaniem energii cieplnej, uderzeniami spadających lub przemieszczających się przedmiotów oraz uderzeniami głową w przeszkody, porażeniem prądem elektrycznym o wartości skutecznej napięcia do 440 V. Hełm może być stosowany przy niskich temperaturach. Hełm spełnia wymagania normy PN-EN 443 w zakresie podstawowym oraz w zakresie rozszerzonych właściwości elektrycznych (oznakowanie E2, E3) i w zakresie odporności na niskie temperatury -20 stopni Celsjusza (oznakowanie **). Masa hełmu nie przekracza 1400g. Hełm umożliwia współpracę z aparatami oddechowymi typ W-70 produkcji FASER i PA-80 produkcji DRAEGER z maską panoramiczną PANORAMA NOWA typ ZS, RA, P produkcji DRAEGER, FENZY, AUER.
Hełm strażacki PACIFIC F7 produkcji nowozelandzkiej
Hełm Pacifik F7 jest hełmem wykonanym z żywic syntetycznych zbrojonych kevlarem. Pokryty jest farbami fluorescencyjnymi odpornymi na działanie wybranych środków chemicznych i wysokiej temperatury. Producent zapewnia dożywotnią gwarancję. Czasza hełmu całkowicie chroni głowę użytkownika. Osłania całe uszy, zachowując odpowiedni prześwit, nie powodujący utrudnień w słyszalności. Skorupa posiada wyprofilowane zewnętrzne, podnoszące wytrzymałość mechaniczną hełmu. Więźba skórzana umożliwia płynną regulację obwodu przy pomocy specjalnego pokrętła od 54 do 64 cm. Osłona oczu i twarzy wykonana jest z poliwęglanu pokrytego powłokami krzemowymi, dając zwiększoną odporność na zadrapania i oddziaływanie wysokiej temperatury. Osłona ta chowana jest w całości do wnętrza hełmu i spełnia warunki normy EN 166. Kolorystyka hełmu jest dowolna, w zależności od zamówienia. Hełm F7 posiada certyfikat CIOP i CNBOP i nadaje się do współpracy z wszystkimi rodzajami radiotelefonów stosowanych na świecie. W użytkowanych hełmach zakupionych w wersji F7FK/2 zastosowano jako osłonę karku i szyi tkaninę nomex, która w naszej ocenie stanowi zdecydowanie najsłabszy punkt. Tkaninę tę można czyścić tylko chemicznie, co najwyżej 50 razy. Praca strażaka nie należy do najbardziej higienicznych, a jasne kolory osłony poważnie utrudniają utrzymanie ogólnej estetyki. W instrukcji producenta zaleca się po 50 "praniach" wymianę. Inne wersje osłony szyi (żarochronne) wykonane są z materiałów o dużo większej wytrzymałości i odporności na zabrudzenia.
Hełm strażacki PAB FIRE produkcji chorwackiej
Wykonany według normy EN 433/PN. Hełm wykonany jest z wysokiej jakości materiałów niepalnych (stalpron, PC ognioodporny). W tylnej części hełmu wyposażony jest z kołnierz chroniący kark, wykonany z naturalnej skóry. Mechaniczna ochrona jest realizowana poprzez amortyzację i rozkład sił dynamicznych całego hełmu. Twarz użytkownika jest chroniona za przeźroczystą osłoną.
Konserwacja i konserwacja hełmu strażackiego
Od materiałów, z których wykonany jest hełm, oraz sposobu jego pielęgnacji, zależy, jak długo zachowa on swoje właściwości ochronne. Materiały konstrukcyjne to między innymi kompozyty termoodporne, włókna wzmacniane i tworzywa z dodatkowymi powłokami.
Inspekcje okresowe
Regularnie sprawdzaj skorupę, wyściółkę, elementy mocujące i pasek podbródkowy pod kątem pęknięć, odkształceń, przetarć i korozji. Dokumentuj przeglądy i daty wymiany.
Wymiana komponentów
Ustal procedury wymiany zużytych elementów, takich jak wkładki, paski, szybki. Śledź wskaźniki trwałości: niektóre materiały tracą właściwości po ekspozycji na ciepło, światło lub chemikalia.
Proces zakupu hełmu strażackiego
Rezerwacja i negocjacje zakupu hełmów wymagają systematycznego przygotowania, jasnej specyfikacji oraz ustalenia kryteriów oceny ofert. Bez tego proces zakupu może się znacznie przedłużyć i być mniej korzystny finansowo.
Przygotowanie specyfikacji
Zanim skontaktujesz się z dostawcami, przygotuj kompletną specyfikację techniczną, określ potrzebne ilości, terminy dostaw oraz kryteria akceptacji jakości. Należy uwzględnić listę niezbędnych norm i certyfikatów (zgodność z obowiązującymi przepisami), materiały konstrukcyjne i maksymalną dopuszczalną wagę, kompatybilność z przyłbicami, maskami oraz systemami montażu akcesoriów, terminy realizacji zamówienia i tolerancje czasowe, a także warunki przechowywania i transportu w łańcuchu dostaw.
Porównanie ofert i negocjacje
Przed negocjacjami zbierz co najmniej trzy oferty pisemne i porównaj je według ustalonych kryteriów. Ustal kryteria oceny ofert, takie jak cena jednostkowa, koszty dostawy, gwarancja, serwis, dostępność części zamiennych oraz warunki reklamacji. Rozważ rabaty ilościowe i progowe oraz umowę z klauzulami dotyczącymi kar umownych za opóźnienia. Zabezpieczenia finansowe również mogą być istotne.