Hełm Strażacki: Kompleksowa Ochrona Głowy i Karku

Hełm strażacki to jeden z kluczowych elementów ochrony indywidualnej strażaka. Zapewnia ochronę głowy przed urazami mechanicznymi, ekstremalnymi temperaturami oraz innymi zagrożeniami, które występują w trakcie akcji ratowniczych i gaśniczych. Jest to podstawowy element ochronny strażaka, na którym nie można oszczędzać. Wydawać by się mogło, że to drobny i niepozorny sprzęt, jednak może on uratować życie. Podstawowym zadaniem hełmu jest ochrona głowy przed wszelkimi urazami oraz wysoką temperaturą.

Dlatego tak ważna jest ochrona osobista, a w szczególności głowy, podczas wyjazdów do akcji. Ruiny budynków, spadające odłamki, gałęzie drzew grożące zawaleniem - to tylko kilka przykładów sytuacji, które mogą stanowić śmiertelne zagrożenie dla strażaka. Współczesne modele łączą w sobie wysoką jakość wykonania, odporność na różne zagrożenia, komfort noszenia oraz spełnianie rygorystycznych norm.

Podstawowe Funkcje i Wymagania Hełmów Strażackich

Podstawową funkcją hełmu jest ochrona głowy, oczu, karku i szyi przed różnorodnymi czynnikami. Produkt ten musi chronić przed urazami mechanicznymi, takimi jak spadające odłamki. Podstawowym zadaniem każdego hełmu strażackiego jest skuteczna ochrona głowy przed uderzeniami, spadającymi przedmiotami i działaniem wysokich temperatur. Kolejnym, równie ważnym zadaniem jest ochrona przed wysoką temperaturą, różnymi substancjami chemicznymi oraz zadymieniem. Strażacy nierzadko pracują w bezpośrednim sąsiedztwie źródeł intensywnego ciepła, dlatego odporność termiczna hełmu jest jednym z podstawowych wymagań. Hełmy strażackie muszą być wykonane z materiałów najwyższej jakości, które zapewniają ich długotrwałe użytkowanie, niezależnie od intensywności eksploatacji.

Co więcej, hełm strażacki towarzyszy strażakowi często przez kilka, a nawet kilkanaście godzin, dlatego musi być komfortowy, lekki i zapewniać pełen komfort noszenia.

Certyfikacja i Normy Bezpieczeństwa

Dobry hełm strażacki musi spełniać określone normy oraz posiadać stosowne certyfikaty potwierdzające jego jakość i skuteczność. W Polsce kluczowe znaczenie ma certyfikacja:

• Certyfikat CNBOP: Hełmy używane w akcjach gaśniczych przez jednostki Państwowej oraz Ochotniczej Straży Pożarnej muszą posiadać certyfikację CNBOP (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej).
• Hełmy stosowane w ratownictwie technicznym różnią się od tych zaprojektowanych do działań gaśniczych. Ze względu na ich różnorodne zastosowanie, nie jest wymagane posiadanie certyfikatu CNBOP.

Wymagania dla hełmów określają również normy europejskie:

• EN 443: Hełmy stosowane podczas walki z ogniem w budynkach i innych obiektach.
• EN 16471: Hełmy do gaszenia pożarów na terenach niezurbanizowanych (pożary lasów).
• EN 16473: Hełmy do ratownictwa technicznego.
• Niektóre hełmy mogą również spełniać normy takie jak EN 12492 (wspinaczka) czy EN 1385 (sporty wodne).

Podstawowe Elementy Konstrukcyjne Hełmu Strażackiego

Hełm strażacki to najbardziej rozpoznawalny element wyposażenia strażackiego. Składa się z kilku kluczowych elementów, które wspólnie zapewniają maksymalną ochronę i komfort.

• Skorupa Hełmu

  Skorupa odpowiedzialna jest za ochronę mechaniczną i cieplną. Aby zapewnić odpowiedni komfort noszenia oraz ochronę, najczęściej wykonana jest z duroplastów lub termoplastów, co pozwala także na uzyskanie nowoczesnych kształtów. W modelu MSA Gallet F1XF zastosowano specjalny wysokotemperaturowy termoplastyczny materiał (poliamid) formowany metodą wtryskową. Starsze modele (np. F1SF) często wykorzystywały kompozyty z włóknem szklanym i aramidowym. Skorupa jest gładka i zaokrąglona, aby odprowadzać spadające z góry przedmioty czy strumienie wody - płonące odłamki mają ześlizgiwać się, nie zatrzymując na powierzchni. Kolor skorupy jest trwały (np. czerwony, biały, żółty) i często pokryty powłoką odbijającą promieniowanie cieplne. Dostępne są także wersje skorupy fotoluminescencyjne (świecące w ciemności po naświetleniu) lub metalizowane (np. złote, co podnosi odbicie ciepła - popularne wśród strażaków jako tzw. „złoty hełm strażacki”). Skorupy MSA Gallet spełniają wymogi odporności na bardzo wysokie temperatury (nawet powyżej 250°C przez krótki czas) i ekstremalne zimno (-30°C), a także są odporne na działanie promieniowania UV, substancji chemicznych, a nawet promieniowania radioaktywnego.

• Więźba (System Wewnętrzny)

  Więźba, czyli wewnętrzny „stelaż”, na którym osadzona jest głowa strażaka. Jej zadaniem jest amortyzacja uderzeń i rozłożenie siły w taki sposób, aby nie doszło, w szczególności, do urazu kręgosłupa oraz wstrząśnienia mózgu. Więźby posiadają różne rodzaje regulacji obwodu głowy. Wewnątrz skorupy znajduje się system amortyzujący uderzenia oraz dopasowujący się do głowy strażaka. W hełmach Gallet stosuje się wkładki absorbujące wstrząsy wykonane z pianki poliuretanowej o wysokiej gęstości, często dodatkowo wzmacnianej aramidem (co zwiększa odporność termiczną).

• Wizjer / Przyłbica

  Wizjer/przyłbica jest to element odpowiedzialny za ochronę całej twarzy przed urazami mechanicznymi, ciepłem, ale także przed odpryskami i cieczami. Obecnie element ten jest chowany pod skorupę, co chroni go, gdy nie jest używany przy działaniach związanych z uszkodzeniami mechanicznymi i ciepłem. Dodatkowo zmniejsza powierzchnię hełmu.

• Osłona Karku i Szyi

  Ochrona karku zapewnia ochronę dla karku lub też, w zależności od zastosowanej wersji, ochronę dla całej szyi. Chroni przed płomieniem, ciepłem oraz ciekłymi materiałami. Może być wykonana ze skóry, materiałów aramidowych, PBI, aluminizowanych lub z wełny. W hełmach bojowych z tyłu mocowana jest osłona karku z tkaniny ognioodpornej.

Ewolucja Materiałów i Konstrukcji Hełmów Strażackich

Materiały stosowane do produkcji hełmów ochronnych zmieniały się na przestrzeni lat. Dawniej były to głównie metal i skóra, natomiast dzisiaj używane są lekkie i bardzo trwałe tworzywa sztuczne, odporne nie tylko na uderzenia, ale i na wysoką temperaturę.

Zewnętrzna część hełmu jest często wytwarzana metodą wtryskową z kompozytowego tworzywa. Wewnątrz hełmu coraz częściej znajduje się poliuretan, który chroni przed wysoką temperaturą i uszkodzeniami mechanicznymi. Doskonałym przykładem są nowoczesne hełmy, takie jak Rosenbauer Heros Titan. Obecnie stosuje się również włókno szklane i aramidowe, których zadaniem jest ochrona przed wysoką temperaturą.

Porównanie Odporności na Uderzenia: Hełmy Laminowane vs. Wtryskowe

Istnieją różne opinie dotyczące porównania odporności na uderzenie hełmów wykonanych różnymi metodami:

• Hełmy, które mają skorupy z laminatu (żywica i włókna szklane, aramidowe, np. Calisia Vulcan, Schubert) posiadają zazwyczaj większą zdolność tłumienia siły uderzenia w stosunku do hełmów, których skorupy wykonano metodą wtrysku (np. Gallet i chorwackie PAB FIRE). Wadą, a według niektórych zaletą hełmów z laminatu jest to, że po uderzeniu na skorupie pozostaje wyraźny ślad, który może być sygnałem, że dany hełm spełnił swoje zadanie i należy go wymienić na nowy, ponieważ następnym razem może już nie zadziałać.
• W przypadku hełmów ze skorupą wtryskową po uderzeniu często nie ma żadnego śladu, co wcale nie oznacza, że przy następnym uderzeniu amortyzacja będzie prawidłowa.

Należy podkreślić, że hełm to sprzęt OCHRONY OSOBISTEJ. Po każdym silnym uderzeniu, które mogło wpłynąć na integralność strukturalną hełmu, zaleca się jego wymianę, nawet jeśli nie widać widocznych uszkodzeń, gdyż zniszczeniu ulega wewnętrzny system amortyzacyjny, czego nie da się ocenić wzrokowo.

Rodzaje Hełmów Strażackich: Bojowe vs. Techniczne

Szeroka specyfika działań straży pożarnej wymusza stosowanie środków ochrony indywidualnej dedykowanych do miejsca działań i zagrożeń z nim związanych. Strażacy używają różnych hełmów w zależności od rodzaju akcji. Inny hełm sprawdzi się podczas gaszenia pożaru budynku, a inny podczas akcji ratunkowej na drodze czy w lesie.

Hełm Ratowniczo-Gaśniczy (Bojowy)

Jest to hełm przeznaczony do walki z pożarami wewnętrznymi i akcjami gaśniczymi w obiektach. Charakteryzuje się mocną, masywną konstrukcją, która chroni przed ekstremalnym gorącem, płomieniami, promieniowaniem cieplnym oraz uderzeniami ciężkich przedmiotów. Taki hełm posiada pełną skorupę typu B (zgodnie z EN 443), zakrywającą uszy i boki głowy strażaka. Zazwyczaj wyposażony jest w długi daszek z przodu i grzbiet z tyłu, osłaniający kark. Hełm bojowy zawsze ma osłonę twarzy (przyłbicę) odporną na wysoką temperaturę oraz zazwyczaj wewnętrzny wizjer (okulary ochronne). Z tyłu mocowana jest osłona karku z tkaniny ognioodpornej. Hełmy ratowniczo-gaśnicze są cięższe - ich masa waha się typowo od około 1,3 kg do 1,6 kg. Przykładami takich hełmów są MSA Gallet F1XF, Rosenbauer Heros Titan, Dräger HPS 7000 czy Calisia Vulcan.

Typy hełmów gaśniczych zgodnych z EN 443:

• Hełmy typu A - są to hełmy „krótkie” o tzw. pół skorupie, która nie zachodzi bezpośrednio na uszy strażaka. Ten typ hełmów nie jest certyfikowany w Polsce i nie są one dopuszczone do stosowania w środowisku pożaru wewnętrznego.
• Hełmy typu B - czyli hełmy o tzw. pełnej skorupie, gdzie skorupa zakrywa uszy strażaka. Jest to najpopularniejszy typ hełmu i jedyny dopuszczony do stosowania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce.

Hełm Techniczny

Jest to lżejszy kask przeznaczony do innych działań ratowniczych, gdzie strażak nie wchodzi do płonącego budynku, ale nadal potrzebuje ochrony głowy. Hełmy techniczne używa się przy wypadkach komunikacyjnych, katastrofach budowlanych, pracy na wysokości, akcjach poszukiwawczo-ratowniczych, a także w ratownictwie w terenie (pożary traw, lasów) czy działaniach specjalistycznych. Taki hełm jest bliższy konstrukcją kaskom przemysłowym lub wspinaczkowym - ma mniejszą wagę, wygodny system wentylacji (bo w tych akcjach strażak bardziej narażony jest na wysiłek fizyczny niż na płomienie) i nie musi zapewniać tak długiej ochrony w wysokiej temperaturze. Hełm techniczny nie posiada dużego daszka ani tak rozbudowanej osłony karku, choć często można dołączyć krótki daszek lub mały nakarcznik. Bardzo ważna jest wielofunkcyjność - możliwość zamocowania latarki, gogli, nauszników, kamery czy identyfikatora. Wiele hełmów technicznych (np. MSA Gallet F2XR) jest wentylowanych, co zapobiega przegrzaniu ratownika. Jednak z tego powodu hełm techniczny nie chroni tak dobrze przed ogniem i żarem jak hełm bojowy. Hełmy tego rodzaju spełniające normę EN 16473 można stosować w polskich jednostkach ochrony przeciwpożarowej, a generalnie są również zgodne z normą EN 16471.

Podsumowując: hełm ratowniczo-gaśniczy (bojowy) jest niezbędny podczas gaszenia pożarów i zawsze zapewnia maksimum ochrony kosztem większej masy, natomiast hełm techniczny to uzupełniający sprzęt do akcji niewymagających wchodzenia w ogień, oferujący lżejszą i bardziej przewiewną ochronę.

Marka MSA Gallet: Tradycja i Innowacja w Ochronie Głowy

Hełm strażacki MSA Gallet to podstawowy element ochrony osobistej każdego strażaka PSP i OSP, ceniony na całym świecie za jakość, nowatorskie rozwiązania i zgodność z rygorystycznymi normami. Marka Gallet ma ponad 150-letnią tradycję w produkcji ochronnych nakryć głowy. Firma powstała w 1864 roku we Francji jako warsztat wyrobów skórzanych. Na początku XX wieku (około 1909 roku) Adrien Gallet założył zakład w miejscowości Chatillon-sur-Chalaronne. Początkowo Gallet specjalizował się w hełmach skórzanych i stalowych dla wojska oraz służb.

Przełomowe Modele Hełmów Gallet

• Gallet F1 (lata 80. XX wieku)

  Przełomowym momentem było opracowanie w latach 80. XX wieku nowatorskiego hełmu strażackiego typu jet-style o opływowym kształcie. W 1985 roku Gallet, we współpracy z paryską strażą pożarną, stworzył model F1 - pierwszy tego rodzaju hełm ratowniczo-gaśniczy, który zapewniał pełną ochronę głowy, twarzy i szyi podczas działań gaśniczych w budynkach. Hełm Gallet F1 wyróżniał się nowoczesną konstrukcją z chowanym wizjerem i wkrótce stał się standardowym wyposażeniem straży pożarnych w wielu krajach Europy, w tym także w Polsce. Dla polskich strażaków zawodowych PSP hełm Gallet stał się synonimem nowoczesnego hełmu bojowego, zastępując starsze wzory z lat 70. XX wieku.

• Gallet F2 (od 1987 roku)

  W 1987 roku Gallet opracował również lżejszy hełm F2 - przeznaczony do działań ratownictwa technicznego i akcji w terenie (pożary lasów, akcje wysokościowe itp.). Pierwszy Gallet F2 zapoczątkował serię lekkich hełmów ratowniczych przeznaczonych do akcji innych niż typowe pożary wewnętrzne (np. wypadki drogowe, ratownictwo wysokościowe, pożary lasów). Hełm F2 miał odmienną konstrukcję, przypominającą kask techniczny lub wspinaczkowy, z krótszym daszkiem i systemem wentylacji.

MSA Gallet: Połączenie Tradycji i Globalnych Technologii

Wielkim krokiem milowym w historii marki było przejęcie firmy Gallet przez amerykański koncern MSA Safety w 2002 roku. MSA (Mine Safety Appliances) to globalny lider w dziedzinie sprzętu ochrony osobistej, założony w 1914 roku w USA. Od tego momentu hełmy są sprzedawane pod marką MSA Gallet, łącząc doświadczenie i tradycję Gallet z międzynarodowym zapleczem technologicznym MSA.

Generacje Hełmów MSA Gallet: Od F1 do F2XR

Przez dekady hełmy strażackie Gallet przechodziły liczne modernizacje, odpowiadając na rosnące wymagania służb ratowniczych.

• Pierwsza Generacja Hełmów Gallet F1 (lata 80. i 90. XX w.)

  Model F1 był pionierski. Późniejsze oznaczenia literowe odnosiły się głównie do rozmiaru i wersji:

  • F1S (Standard): wersja dla standardowego rozmiaru głowy (około 52-60 cm).
  • F1E (Extended): wariant dla większych głów (do około 64 cm).

  Oba warianty miały podobną konstrukcję, różniąc się wielkością skorupy. W hełmach tej generacji wprowadzono udoskonalenia: miękkie lub regulowane nagłowie, ulepszoną przyłbicę i wewnętrzne okulary chroniące oczy.

• Hełm Gallet F1SF (lata 2000.)

  To unowocześniona wersja hełmu F1, dostosowana do nowszych wymagań. Spełniał normę EN443:2008 i był wyposażony w dodatkowe usprawnienia poprawiające bezpieczeństwo i wygodę. F1SF łączył cechy F1S i F1E, występując nadal w dwóch rozmiarach (M i L). Był dostępny w wielu kolorach, także w wersjach fotoluminescencyjnych. Do hełmu oferowano różne osłony karku i akcesoria komunikacyjne.

• Hełm Gallet F2 (od 1987 r.) i F2 X-TREM

  W kolejnych latach Gallet ulepszał konstrukcję F2, czego efektem był model F2 X-TREM. Spełniał nowe normy: EN 16471 (hełmy do gaszenia pożarów lasów) oraz EN 16473 (hełmy do ratownictwa technicznego). Był to hełm potrójnie certyfikowany, bardzo uniwersalny. Można go było doposażyć w gogle ochronne, osłonę twarzy, nakarczniki, a nawet nauszniki chroniące słuch.

• Hełm MSA Gallet F1XF (od 2013 r.)

  Następca legendarnej serii F1. Litery XF oznaczają „Xtreme Fire” - hełm przeznaczony do najcięższych warunków pożarów wewnętrznych i działań ratowniczych. Model ten ustanawia nowy standard ochrony i integracji funkcji. W porównaniu do poprzedników, F1XF ma przeprojektowany kształt skorupy, zintegrowany moduł oświetleniowy, unikalny system rozprowadzania ciężaru oraz rozbudowane opcje personalizacji. Konstrukcja F1XF przewiduje dwa rozmiary skorupy (Medium 52-62 cm oraz Large 57-65 cm). Hełm ten kompleksowo chroni głowę strażaka: posiada podwójny system osłon (przyłbica zewnętrzna i wewnętrzna osłona oczu/okularów), opcjonalne zestawy komunikacyjne, różne rodzaje osłon karku oraz kompatybilność z szerokim asortymentem akcesoriów MSA.

• Hełm MSA Gallet F2XR (od 2021 r.)

  Najnowsza generacja hełmu technicznego, zastępująca model F2 X-TREM. MSA zaprojektowała F2XR jako multifunkcyjny hełm ratowniczy, który może być wykorzystywany w bardzo szerokim spektrum działań - od walki z pożarami lasów, przez ratownictwo techniczne, aż po akcje na wodzie. Konstrukcja F2XR jest modułowa - posiada wymienne komponenty i akcesoria. W standardzie F2XR ma wbudowane oświetlenie LED (z przodu dwufunkcyjna lampka, z tyłu czerwona lampka sygnalizacyjna), regulowany wizjer o zwiększonym zakresie, ulepszone mocowanie gogli i osłony twarzy. Komfort użytkowania podniesiono dzięki lekkości, dobremu wyważeniu i efektywnej wentylacji. F2XR posiada punkty montażowe np. na nauszniki czy dedykowane zestawy komunikacyjne.

Kluczowe Aspekty Wyboru Hełmu Strażackiego

Wybór odpowiedniego hełmu zależy od specyfiki działań. Niezależnie od przeznaczenia, kilka kluczowych cech decyduje o jego efektywności i komforcie:

• Masa Hełmu

  Pierwszą rzeczą, na jaką warto zwrócić uwagę, to masa hełmu. Powinien być on lekki i wygodny na długie noszenie podczas działań. Optymalna masa to około 1100-1200 gramów. Wyjątkowo lekki hełm znacząco zmniejsza zmęczenie, szczególnie podczas długich akcji.

• Regulacja i Dopasowanie

  Prawidłowe dopasowanie jest kluczowe w hełmie strażackim - nie tylko dla maksymalnej ochrony, ale także dla komfortu użytkownika przez długi czas. Możliwość łatwego i szybkiego regulowania obwodu więźby jest kluczowa. Najczęściej stosowanym systemem do szybkiej regulacji są różnego rodzaju pokrętła, łatwe w obsłudze nawet w rękawicach, które umożliwiają regulację ustawienia obwodu więźby w ciągu kilku sekund. Wyposażenie wewnętrzne pozwala w kilku prostych krokach uzyskać idealne dopasowanie. Opaska na głowę, część przednia, opaska na hełm i pasek podbródkowy, jak również adaptery opcjonalnego zestawu redukcyjnego, ułatwiają idealne dopasowanie hełmu do kształtu głowy użytkownika. Oprócz wymiarów wewnętrznych hełmu można również regulować środek ciężkości, jak i odległość od wizjera. Ustawienie środka ciężkości hełmu w osi podłużnej ciała pomaga zachować równowagę głowy.

• Łatwość Konserwacji

  Trzecią istotną rzeczą jest łatwość konserwacji, szczególnie pod kątem zabrudzeń i związków rakotwórczych. Elementy hełmu powinny być łatwe do czyszczenia i dezynfekcji.

• Widoczność i Bezpieczeństwo Dodatkowe

  Nowoczesne hełmy często posiadają dodatkowe funkcje zwiększające bezpieczeństwo. Przykładem jest tylne światło pozycjonujące LED, które sprawia, że strażacy stają się widoczni wszędzie, gdzie pasy odblaskowe nie są wystarczające, np. w warunkach słabego oświetlenia. Dioda LED jest często odporna na wybuchy i zasilana baterią AAA. Dodatkowo, hełmy mogą być wyposażone w adaptery do mocowania maski, mocne latarki nahełmowe lub kamery termowizyjne.

Hełmy Paradne: Historia i Znaczenie

Paradny hełm strażacki stanowi bardzo ważny element osobistego umundurowania strażaka ochotnika podczas różnych uroczystości kościelnych, państwowych i strażackich. W muzeach i kolekcjach prywatnych można oglądać piękne egzemplarze powstałe w początkach ochotniczego ruchu strażackiego.

Jedną z takich kolekcji dawnych i współczesnych paradnych hełmów strażackich jest kolekcja z Trześniowa. Jej początek sięga lat 80. XX wieku. Hełmy są odtwarzane z egzemplarzy wypożyczonych z muzeów i odkupionych - zazwyczaj zdewastowanych, nie nadających się do użytku. Na okolicznościowych wystawach odtwórcy prezentują od 50 do 70 typów hełmów. Ich prace znajdują się także w zarządach wojewódzkich i biurach terenowych OSP RP, muzeach i izbach pamięci.

Pan Edward Mróz z Trześniowa, przez blisko 40 lat, ręcznie wyrabiał hełmy paradne dla ochotniczych straży pożarnych. Stworzył kilka tysięcy efektownych nakryć głowy: czarnych, złotych, srebrnych, białych. Wiele z nich można podziwiać w jego domowym muzeum. Inspiracji do produkcji szukał w muzeach pożarnictwa, kupował i renowował stare hełmy. Praca nad hełmami wymagała cierpliwości i zręczności. Początkowo hełmy były klepane młotkiem w blasze na ołowiu z mosiądzu i chromu. Ozdoby wykonywano z chromu, mosiądzu lub brązu i lutowano z osobna. Z biegiem lat artysta zaczął wykonywać nakrycia głowy z żywic epoksydowych, przyuczając do pracy syna i wnuki.

tags: #helm #strazacki #oslona #karku