Hełm strażacki to nieodzowny element wyposażenia każdego strażaka, którego głównym zadaniem jest ochrona głowy przed różnorodnymi zagrożeniami występującymi podczas akcji ratowniczo-gaśniczych. Obejmuje to nie tylko bezpośrednie działanie ognia, ale także ryzyko uderzenia przez spadające elementy konstrukcji, takie jak belki, cegły czy fragmenty stropów.
Geneza i wczesne formy hełmów
Historia hełmów strażackich sięga przełomu XVII i XVIII wieku. Od tego czasu ich kształt, kolorystyka i materiały konstrukcyjne ewoluowały, odzwierciedlając postęp technologiczny i zmieniające się potrzeby. Klasyczny kształt, który znamy dzisiaj, wywodzi się z początku XIX wieku, kiedy to hełmy były wykonywane głównie ze skóry i metalu. Szerokie rondo miało za zadanie chronić strażaka przed spadającymi odłamkami, wodą oraz żarem.
Najstarszą formą hełmów strażackich była konstrukcja przypominająca wyglądem cylinder, często określana jako „rura od pieca”. Jej wartość ochronna była jednak ograniczona. Przełomem w projektowaniu okazał się rok 1740, kiedy to nowojorczyk Jacobus Turck został uznany za wynalazcę pierwszej „czapki strażackiej”. Jego projekt charakteryzował się okrągłą konstrukcją z wysoką czaszą i węższą krawędzią. Projekt ten został następnie udoskonalony przez Matthew Dubois, który dodał wszyty rdzeń z żelaznego drutu pod krawędzią ronda, zwiększając tym samym wytrzymałość hełmu i nadając mu bardziej stabilny kształt.
Kolejnym ważnym etapem w rozwoju był projekt Henry'ego T. Gratacapa, producenta bagażu i ochotniczego strażaka z Nowego Jorku. Zainspirowany trwałością i odpornością na wilgoć materiałów używanych do produkcji wytrzymałego bagażu, Gratacap zaprojektował czaszę hełmu z twardej skóry, złożoną z ośmiu segmentów. Nadało to konstrukcji niezwykłą moc i trwałość, co pozwoliło nazwać prototyp „The New Yorker”. Hełm ten był zaprojektowany tak, by wytrzymać uderzenie spadającego gruzu lub elementów konstrukcji.
Ewolucja materiałów i technologii w XX wieku
Wiek XX przyniósł ze sobą rewolucję w dziedzinie materiałów, z których zaczęto produkować hełmy strażackie. Wprowadzenie aluminium, włókna szklanego oraz różnorodnych tworzyw sztucznych pozwoliło na znaczące zwiększenie trwałości i funkcjonalności hełmów. Pomimo dostępności nowych, lżejszych i bardziej wytrzymałych materiałów, strażacy przez długi czas opierali się zmianom, preferując tradycyjne skórzane nakrycia głowy.
Producenci znaleźli jednak sposób na pogodzenie tradycji z nowoczesnością. Zaczęto tworzyć hełmy z nowych materiałów, wykorzystując nowoczesne technologie produkcji, ale zachowując klasyczne kształty i elementy dekoracyjne, w tym zewnętrzne skórzane pokrycie. To pozwoliło na stopniowe wdrażanie nowych rozwiązań bez drastycznego odchodzenia od utrwalonych wzorców.
Nowy trend w kolorystyce hełmów nie jest jedynie kwestią estetyki. Intensywne, jaskrawe kolory, takie jak żółty czy pomarańczowy, są dobierane ze względu na ich wysoką widoczność w trudnych warunkach akcji. Kolory te są łatwo dostrzegane przez ludzkie oko, co zwiększa bezpieczeństwo strażaków poprzez lepszą identyfikację w zadymionym środowisku.
Różnice konstrukcyjne: hełm vs. kask strażacki
Warto zaznaczyć, że terminologia dotycząca ochrony głowy strażaka nie jest jednolita. W przypadku hełmu strażackiego mówimy o kompleksowej ochronie, która obejmuje nie tylko głowę, ale również oczy i twarz. Hełmy mogą być wyposażone w dodatkowe elementy, takie jak latarka zamontowana na części czołowej, co znacząco poprawia widoczność, oraz osłona karku.
Z kolei kaski strażackie są częściej wykorzystywane w specjalistycznych działaniach, takich jak ratownictwo wodne czy wysokościowe, a ich głównym celem jest zabezpieczenie samej głowy.
Polskie tradycje w produkcji hełmów strażackich
W Polsce tradycje związane z produkcją hełmów strażackich sięgają lat 70. XX wieku, kiedy to Kaliskie Zakłady Przemysłu Terenowego rozpoczęły projektowanie i produkcję hełmów dla pożarnictwa. Pierwszym polskim hełmem strażackim wykonanym metodą wtrysku był model Vulcan CV102.
Hełm wz. 35 - ikona polskiego wzornictwa
Szczególne miejsce w historii polskiego pożarnictwa zajmuje hełm wz. 35. Został on opracowany przez inżyniera Kossowskiego na podstawie projektu z 1921 roku inżyniera Józefa Tuliszkowskiego, który zwyciężył w konkursie na nowy polski hełm. Konstrukcja dzwonu hełmu wz. 35 bazowała na projekcie hełmu wz. 28 z krótkim nakarczkiem.
Hełmy te były produkowane ze stali nierdzewnej, a wersje przeznaczone dla straży pożarnej były dodatkowo niklowane. Charakterystycznym elementem hełmu wz. 35 był przyspawany punktowo do dzwonu grzebień o przekroju trójkątnym. Brzegi dzwonu zostały zawalcowane. Produkcją zajmowała się Huta „Ludwików” w Kielcach.
Modele przedwojenne posiadały unikalną tabliczkę znamionową o wymiarach 15x35 mm, umieszczoną pod nakarczkiem wewnątrz hełmu. Zawierała ona nazwę producenta (LUDWIKÓW KIELCE) oraz rok produkcji (1935-1939).
Fasunek hełmu był zazwyczaj skórzany, rzadziej wykonany z brezentu. Po zakończeniu II wojny światowej w Kielcach kontynuowano produkcję, wykorzystując przedwojenne dzwony i fasunki. Ze względu na wysokie zapotrzebowanie, z czasem rozpoczęto produkcję nowych dzwonów oraz fasunków, które były wzorowane na radzieckich hełmach SSz-40.
W latach 60. XX wieku do powszechnego użycia weszły hełmy bakelitowe, wzorowane na hełmie wz. 35. Jednak hełmy te zaczęły być stopniowo wycofywane ze służby wraz z wprowadzeniem w latach 80. znacznie lepszych i tańszych alternatyw.
Współczesne standardy i trendy
Po drugiej wojnie światowej uznano, że sprzęt ochronny dla strażaków musi być produkowany zgodnie z określonymi, wysokimi standardami bezpieczeństwa. Współczesne europejskie hełmy strażackie znacząco różnią się od swoich amerykańskich odpowiedników. Często opisywane są jako posiadające design w stylu „Gwiezdnych Wojen”, przypominający nieco kaski motocyklowe. Jednocześnie podkreśla się, że są one znacznie wygodniejsze w noszeniu i zdecydowanie bardziej praktyczne, spełniając jednocześnie restrykcyjne normy bezpieczeństwa.
Najlepsze hełmy strażackie
tags: #helm #strazacki #przedwojenny