Hełm strażacki to najbardziej rozpoznawalny element wyposażenia strażackiego. Jego główną funkcją jest ochrona głowy strażaka przed urazami mechanicznymi, wysoką temperaturą, płomieniem oraz substancjami ciekłymi. Nie tylko powinien chronić głowę, ale również zapewniać komfort noszenia.
Podstawowe elementy hełmu strażackiego
Każdy hełm strażacki składa się z kilku kluczowych elementów, które wspólnie zapewniają kompleksową ochronę:Skorupa
Odpowiedzialna za ochronę mechaniczną i cieplną. Aby zapewnić odpowiedni komfort noszenia oraz ochronę, najczęściej wykonana jest z duroplastów lub termoplastów. Wykonanie z tych materiałów pozwala także na uzyskanie nowoczesnych kształtów.
Więźba
Czyli wewnętrzny „stelaż” na którym osadzona jest głowa strażaka. Jej zadaniem jest amortyzacja uderzeń i rozłożenie siły w taki sposób, aby nie doszło, w szczególności, do urazu kręgosłupa oraz wstrząśnienia mózgu. Więźby posiadają różne rodzaje regulacji obwodu głowy.
Wizjer/Przyłbica
Jest to element odpowiedzialny za ochronę całej twarzy przed urazami mechanicznymi, ciepłem, ale także przed odpryskami i cieczami. Obecnie element ten jest chowany pod skorupę, co chroni go, gdy nie jest używany przy działaniach związanych z uszkodzeniami mechanicznymi i ciepłem. Dodatkowo zmniejsza powierzchnię hełmu.
Ochrona karku
Zapewnia ochronę dla karku lub, w zależności od zastosowanej wersji, dla całej szyi. Chroni przed płomieniem, ciepłem oraz ciekłymi materiałami. Może być wykonana ze skóry, materiałów aramidowych, PBI, aluminizowanych lub z wełny.
Rodzaje hełmów strażackich
Szeroka specyfika działań straży pożarnej wymusza stosowanie środków ochrony indywidualnej dedykowanych do miejsca działań i zagrożeń z nimi związanych. Dlatego też do konkretnej specyfiki działań przewidziano różne rodzaje hełmów.Gaszenie pożarów w budynkach
Do tej specyfiki działań przewidziane są hełmy spełniające normę EN 443 (Hełmy stosowane podczas walki z ogniem w budynkach i innych obiektach). Hełmy według tej normy są w stanie ochronić (w sposób mechaniczny oraz termiczny) głowę strażaka w trudnym środowisku pożaru wewnętrznego. Norma ta również dzieli hełmy tego rodzaju na dwa typy:
- Typ A - są to hełmy „krótkie” o tzw. pół skorupie, która nie zachodzi bezpośrednio na uszy strażaka. Ten typ hełmów nie jest certyfikowany w Polsce i nie są one dopuszczone do stosowania w środowisku pożaru wewnętrznego.
- Typ B - czyli hełmy o tzw. pełnej skorupie, gdzie skorupa zakrywa uszy strażaka. Jest to najpopularniejszy typ hełmu i jedyny dopuszczony do stosowania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce.
Gaszenie pożarów roślinności
Specyfika terenów otwartych pokrytych roślinnością (wrzosowiska, tereny trawiaste, lasy) wymaga m.in. stosowania hełmów dedykowanych do tego rodzaju działań. Hełmy przeznaczone do tego rodzaju działań powinny spełniać wymagania normy EN 16471 (hełmów do gaszenia pożarów na terenach niezurbanizowanych). Charakterystyczną cechą tych hełmów jest skorupa. Jej kształt to tzw. półskorupa, najczęściej wykonana z lekkich tworzyw. W konstrukcji tej skorupy dopuszczane są również otwory wentylacyjne. Generalnie hełmy, które posiadają jedynie zgodność z normą EN 16471, nie są dopuszczone do stosowania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce.
Działania techniczne
Na drodze, w terenie miejskim lub na instalacjach technicznych; prowadzenie działań o charakterze technicznym wymusza także stosowanie odpowiednich hełmów. Do tego rodzaju działań przewidziane są hełmy zgodne z normą EN 16473 (hełmy do ratownictwa technicznego). Hełmy tego rodzaju są identyczne z hełmami do gaszenia roślinności na terenach otwartych. Mają tzw. półskorupę, są lekkie oraz nie utrudniają działań w ciasnych przestrzeniach. Hełmy tego rodzaju, spełniające normę EN 16473, można stosować w polskich jednostkach ochrony przeciwpożarowej. Generalnie hełmy tego rodzaju również są zgodne z normą EN 16471.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze hełmu?
Pierwszą rzeczą, na jaką warto zwrócić uwagę, to masa hełmu. Powinien być on lekki i wygodny do długiego noszenia podczas działań. Jego masa powinna wynosić około 1100-1200 gramów. Druga rzecz to możliwość łatwego i szybkiego regulowania obwodu więźby. Najczęściej stosowanym systemem do szybkiej regulacji są różnego rodzaju pokrętła. Natomiast trzecią istotną rzeczą jest łatwość konserwacji, szczególnie pod kątem zabrudzeń i związków rakotwórczych.
Historyczne hełmy strażackie i policyjne
Historia hełmów strażackich i policyjnych jest bogata i obejmuje wiele interesujących wzorów. Wzór hełmu został opracowany przez inżyniera Kossowskiego. Czerep hełmu jest identyczny ze wzorem „28”, który został zaprojektowany przez inżyniera J. Tuliszkowskiego. Jednoczęściowy hełm wykonano ze stali nierdzewnej, zwieńczonej grzebieniem o przekroju trójkątnym przyspawanym do czerepu punktowo. Hełm posiada podpinkę skórzaną i pasek skórzany pod brodę. Na hełmie znajduje się ozdobny emblemat, wprowadzony na podstawie zarządzenia Rady Naczelnej Głównego Związku Straży Pożarnych z dnia 26 kwietnia 1930 r. W centralnym polu czoła hełmu znajdowało się puste miejsce dla herbu danego województwa. W opisywanym egzemplarzu umieszczono herb ziemi sandomierskiej. Eksponat pochodzi przypuszczalnie ze straży pożarnej działającej w okresie międzywojennym na terenie Zagłębia Dąbrowskiego.
Hełm wz. 35 został opracowany przez inżyniera Kossowskiego na podstawie projektu z 1921 roku inżyniera Józefa Tuliszkowskiego, zgłoszonego na konkurs, który miał wyłonić nowy polski hełm. Dzwon hełmu wz. 35 został tym samym oparty na projekcie hełmu wz. 28 z krótkim nakarczkiem. Produkowano je ze stali nierdzewnej, wersja dla straży pożarnej była także niklowana. Dodatkowym elementem hełmu wz. 35 był grzebień o przekroju trójkątnym przyspawany punktowo do dzwonu. Same brzegi dzwonu zostały zawalcowane. Produkcją hełmów zajmowała się Huta „Ludwików”. Modele przedwojenne posiadały dodatkowo tabliczkę znamionową o wysokości 15 i szerokości 35 milimetrów, przytwierdzoną pod nakarczkiem w wewnętrznej części hełmu, z nazwą producenta (LUDWIKÓW KIELCE) i rokiem jego produkcji (1935-1939). Fasunek hełmu był skórzany, rzadziej brezentowy. Po zakończeniu II wojny światowej w Kielcach kontynuowano produkcję hełmów, korzystając z dzwonów oraz fasunków, które zostały wykonane przed wojną. Zapotrzebowanie na hełmy dla straży pożarnej okazało się jednak tak duże, że z czasem rozpoczęto produkcję nowych dzwonów oraz fasunków (jednak były to już fasunki jak w radzieckich hełmach SSz-40). Po wprowadzeniu do powszechnego użycia w latach 60. XX wieku hełmów bakelitowych, wzorowanych na hełmie wz. 35, hełmy zaczęły być wycofywane ze służby. Kres ich służbie położyło wprowadzenie w latach 80. o wiele lepszych i tańszych hełmów.
Polski hełm wz. 28 w wersji z cienkiej blachy nierdzewnej był używany przez straż pożarną i posiadał wewnątrz na nakarczku blaszkę z napisem Ludwików Kielce i datą wykonania. Wersje stalowe bez grzebienia (czasem z grzebieniem) były używane w Wojsku Polskim w niewielkich ilościach oraz przez jednostki obrony przeciwlotniczej i służby pomocnicze. Wzmiankowana wersja stalowa z grzebieniem (zdjęty) mogła być wersją wojskową, podczas gdy strażackie były w kolorze naturalnej blachy nierdzewnej lub malowane na jasnoszaro.
Zamysłem niniejszego tekstu było zebranie i podsumowanie dotychczasowych poszukiwań w zakresie tego, jakże pięknego przedmiotu, który jest charakterystyczny i mógłby zostać symbolem Policji. Z sylwetek policjantów oddziałów konnych w hełmie z czarnym grzebieniem emanuje duma i siła. W Biurze Historii i Tradycji Policji Komendy Głównej Policji rozpoczęto wstępne przygotowania do zgromadzenia dokumentacji koniecznej do wykonania kopii hełmu Policji Państwowej (PP) wz. 25. Ze względu na brak wystarczających opracowań i specyfikę przedmiotu, nie wyznaczono ostatecznego terminu realizacji projektu. Zgodnie z posiadanymi informacjami, nikt dotychczas nie zmierzył się z tematem na tyle, by efektem działań było wytworzenie kopii tego wyjątkowego i charakterystycznego hełmu. Żeby przystąpić do działania, należy bliżej przyjrzeć się samemu przedmiotowi.
Pierwszym dokumentem mówiącym o umundurowaniu i uzbrojeniu Policji Państwowej jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych w przedmiocie umundurowania i uzbrojenia policji państwowej, podpisane 20 marca 1920 r. Punkt e) Artykułu 2, odnoszący się do niższych funkcjonariuszy, mówi: „hełm przy pełnieniu służby z orłem dużego formatu z numerem osobistym policjanta”.
W roku 1920, kiedy wyczekiwane rozporządzenie rozpoczęło proces ujednolicania umundurowania i uzbrojenia Policjanta, w Gazecie Policji Państwowej - tygodniku będącym organem Komendy Głównej Policji Państwowej, czytanym przez policjantów w całym kraju, pojawiła się treść przywołanego zarządzenia wraz z załącznikami. Tablica nr 17 przedstawia rysunek hełmu. Właściwy dokument rozporządzenia nie zawiera tablicy o tym numerze; załączniki kończą się na tablicy nr 16. Można przypuszczać, że był to projekt - propozycja, która nie zyskała ostatecznej akceptacji i zakończyła żywot na etapie rysunku. O tajemniczym hełmie wz. 20 pisał Pan Michał Chlipała na portalu do broni w artykule pt. „Nieznany hełm Policji Państwowej wz. 1920”.
Wiemy, że w latach 30. w Komendzie Głównej Policji Państwowej (KGPP) prowadzono prace nad umundurowaniem, w tym nad wzorem hełmu dla Policjantów. Po pięciu latach od pierwszego rozporządzenia o umundurowaniu zostało wydane Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych z dn. 22 kwietnia 1925 r., uzupełniające rozporządzenie z dnia 2 marca 1920 r. Z Komendy Głównej: „Hełmy dla Policji”. Komenda Główna PP, opierając się na wzorach zagranicznych, powzięła w swoim czasie zamiar zamiany dotychczasowego ubioru głowy funkcjonariuszy służby zewnętrznej - na hełmy. Opracowane zostały wzory hełmów policyjnych, przy czym brano pod uwagę nie tylko względy praktyczne, lecz estetyczne oraz historyczne, opierając się na wzorach dawnych polskich nakryć głowy. Sprawa hełmów policyjnych została ostatecznie rozstrzygnięta rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych, który wzór hełmu zatwierdził w dn. 24 stycznia…
Hełm wytłoczony ze skóry z przyszytymi daszkami, przednim i tylnym, cały czarno lakierowany. Część sferyczna (od bocznego wycięcia do środka hełmu) o wysokości 180 mm, daszek przedni długości 50 mm, daszek tylny długości 80 mm; okucie z białego metalu na całym obwodzie hełmu; z wierzchu hełmu osadzony metalowy grzebień, kryjący prawie 3/5 hełmu i półokrągło zagięty ku tyłowi, wysokość grzebienia z przodu 55 mm, szerokość z przodu 30 mm. Grzebień stopniowo zmniejsza się ku tyłowi aż do zlania z brzegiem tylnego daszka. Grzebień ma na dolnym brzegu po obu stronach szereg otworów wentylacyjnych w kształcie czworokątnych gwiazdek i jeden większy otwór tegoż kształtu z przodu. Podpinka z białej łuski metalowej, umocowana białymi metalowymi guzami z boków, osadzona na dłuższych czarnych rzemieniach, zastosowana do zapinania nad przednim daszkiem na zatrzask lub pod brodą rzemieniami na sprzączkę. Z przodu hełmu, między grzebieniem a daszkiem, umocowany orzeł państwowy, wytłoczony z blachy białej. Dokument zawiera też zwymiarowane rysunki orła, ornamentacji na grzebień hełmu oraz guzów do podpinki.
Zachowane hełmy wz. 25. Do czasów dzisiejszych zachowały się nieliczne egzemplarze tego charakterystycznego dla przedwojennej Policji nakrycia głowy. Oryginalny hełm w wersji dla funkcjonariuszy korpusu wyższych oficerów znajduje się w Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Inny zachowany egzemplarz hełmu policyjnego wz. 25 znajduje się w zbiorach Muzeum Miejskiego we Wrocławiu. O innych zachowanych hełmach znajdujących się w rękach prywatnych dowiedzieliśmy się dzięki uprzejmości Panów Jarosława J. Rolewskiego i Krzysztofa P. Opracowaniem, w którym pojawia się wzmiankowany wzór hełmu 25, jest artykuł pana Tomasza Zawistowskiego „Orły na policyjnych hełmach wz 25”.
Hełmy PP wz. 25 budziły podziw i działały na wyobraźnię ówczesnych obywateli. Używano ich aż do 1939 roku. Były zauważane przez społeczeństwo, co znajduje wyraz we wspomnieniach np. Zygmunta Kalicińskiego: „Piękny koń, srebrna szabla i ten hełm! Hełm srebrny, błyszczący, miał z tyłu do samego szczytu szczotkę z czarnego włosia końskiego. Taki hełm widziałem na obrazach w kościołach, w takich hełmach przedstawiani byli rzymscy żołnierze”. Hełm wz. 25 przypomina kask kirasjera albo dragona. Wykonany ze skóry może kojarzyć się z austriacką pickelhaubą, przypomina też wczesny hełm strażacki.
Nowoczesne hełmy strażackie - przykłady
Hełmy Kaliskich Zakładów Przemysłu Terenowego PH-5/Z-2000
Hełm strażacki PH-5/Z-2000 przeznaczony jest do ochrony głowy przed urazami w czasie ćwiczeń i akcji ratowniczo-pożarniczych. Wykonany jest na licencji Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w oparciu o PN-EN 443 "Hełmy strażackie". Skorupa hełmu wykonana jest z laminatu poliestrowo-szklanego. Do zapewnienia pewnego osadzenia na głowie stosowana jest więźba umożliwiająca regulację wysokości noszenia hełmu oraz obwodu głowy co 5 mm w zakresie 54-62 cm. Hełm wyposażony jest w uchylny wizjer z daszkiem. Każdy hełm wyposażony jest w przypinaną rozłącznie osłonę karku. Kształt hełmu umożliwia bliskie podejście do źródła ognia nawet w ciasnych pomieszczeniach.
Hełm chroni przed:
- oddziaływaniem energii cieplnej,
- uderzeniami spadających lub przemieszczających się przedmiotów oraz uderzeniami głową w przeszkody,
- porażeniem prądem elektrycznym o wartości skutecznej napięcia do 440 V.
Hełm może być stosowany przy niskich temperaturach. Spełnia wymagania normy PN-EN 443 w zakresie podstawowym oraz w zakresie rozszerzonych właściwości elektrycznych (oznakowanie E2, E3) i w zakresie odporności na niskie temperatury -20 stopni Celsjusza (oznakowanie **). Masa hełmu nie przekracza 1400g. Hełm umożliwia współpracę z aparatami oddechowymi typ W-70 produkcji FASER i PA-80 produkcji DRAEGER z maską panoramiczną PANORAMA NOWA typ ZS, RA, P produkcji DRAEGER, FENZY, AUER.
Hełm strażacki PACIFIC F7
Hełm Pacifik F7 jest hełmem wykonanym z żywic syntetycznych zbrojonych kevlarem. Pokryty jest farbami fluorescencyjnymi odpornymi na działanie wybranych środków chemicznych i wysokiej temperatury. Producent zapewnia dożywotnią gwarancję. Czasza hełmu całkowicie chroni głowę użytkownika. Osłania całe uszy, zachowując odpowiedni prześwit niepowodujący utrudnień w słyszalności. Skorupa posiada wyprofilowanie zewnętrzne podnoszące wytrzymałość mechaniczną hełmu. Więźba skórzana umożliwia płynną regulację obwodu przy pomocy specjalnego pokrętła od 54 do 64 cm. Osłona oczu i twarzy wykonana jest z poliwęglanu pokrytego powłokami krzemowymi, dając zwiększoną odporność na zadrapania i oddziaływanie wysokiej temperatury. Osłona ta chowana jest w całości do wnętrza hełmu i spełnia warunki normy EN 166. Kolorystyka hełmu jest dowolna, w zależności od zamówienia. Hełm F7 posiada certyfikat CIOP i CNBOP i nadaje się do współpracy z wszystkimi rodzajami radiotelefonów stosowanych na świecie.
Hełmy te znajdują się w użytkowaniu polskich straży pożarnych od blisko roku. Doświadczeń zatem jest stosunkowo niewiele. Można jednak stwierdzić, że sztywność tego hełmu i rozwiązania techniczne osłony twarzy są konkurencyjne w stosunku do hełmów "kaliskich". Koncepcja chowanej do wewnątrz osłony twarzy powoduje znacznie mniejsze narażenie na ewentualne uszkodzenia. Zakupione hełmy fluorescencyjne w kolorze żółtym poprawiają znacznie widoczność ratownika. Nie można jednak jeszcze w pełni ocenić trwałości warstwy farby fluorescencyjnej, choć producent zapewnia 6-letnią jej gwarancję. W użytkowanych hełmach zakupionych w wersji F7FK/2 zastosowano jako osłonę karku i szyi tkaninę nomex, która w naszej ocenie stanowi zdecydowanie najsłabszy punkt. Tkaninę tę można czyścić chemicznie tylko około 50 razy. Praca strażaka nie należy do najbardziej higienicznych, a jasne kolory osłony poważnie utrudniają utrzymanie ogólnej estetyki. W instrukcji producenta zaleca się po 50 "praniach" wymianę. Inne wersje osłony szyi (żarochronne) wykonane są z materiałów o dużo większej wytrzymałości i odporności na zabrudzenia.
Hełm strażacki PAB FIRE
Wykonany według normy EN 433/PN. Hełm wykonany jest z wysokiej jakości materiałów niepalnych (stalpron, PC ognioodporny). W tylnej części hełmu wyposażony jest w kołnierz chroniący kark, wykonany z naturalnej skóry. Mechaniczna ochrona jest realizowana poprzez amortyzację i rozkład sił dynamicznych całego hełmu. Twarz użytkownika jest chroniona za przeźroczystą osłoną.
tags: #helm #strazacki #zgrzebieniem