Artykuł przedstawia szeroki zakres działań Stowarzyszenia Przyjaciół Międzyrzecza oraz relację z tegorocznych Dożynek i Święta Miodu w Wiśle, łącząc w sobie elementy lokalnej tradycji, kultury i zaangażowania społecznego.
Stowarzyszenie Przyjaciół Międzyrzecza: Historia i Cele
Początki i Rejestracja
Początki działalności Stowarzyszenia Przyjaciół Międzyrzecza sięgają roku 2006, początkowo jako Lokalna Grupa Działania z Międzyrzecza. Grupa ta została laureatem konkursu „Rzeczpospolita Internetowa” organizowanego przez fundację grupy Telekomunikacja Polska oraz ONZ-owską agendę.
W dniu 18 czerwca 2008 roku Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej dokonał rejestracji Stowarzyszenia. Zostało ono wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000308327.
Program „Rzeczpospolita Internetowa”
Program „Rzeczpospolita Internetowa” to ogólnopolski program grantowy dla społeczności lokalnej z gmin wiejskich, którego celem jest budowanie społeczeństwa informacyjnego poprzez nowoczesną edukację oraz aktywizację mieszkańców polskiej wsi. Przygotowany w Międzyrzeczu projekt pn. „Popularyzacja wartości regionalnych i kulturowych oraz tradycji i gwary Śląska Cieszyńskiego z wykorzystaniem zbiorów Izby Regionalnej w Międzyrzeczu Górnym” miał na celu przeprowadzenie warsztatów dla dzieci i młodzieży, stworzenie serwisu internetowego oraz publikacji o Międzyrzeczu, a także wykonanie nowej ekspozycji Izby Regionalnej w budowanej Chacie Ośrodka Kultury Regionalnej.
Międzyrzecki projekt został bardzo wysoko oceniony. W konkursie ogólnopolskim na 644 złożone wnioski znalazł się wśród 70 laureatów (w tej grupie było tylko 5 laureatów z całego województwa śląskiego). Otrzymał maksymalną kwotę dofinansowania - 50 000 zł i znalazł się w grupie 12 projektów w Polsce, które otrzymały tak duże środki. Efektem jej pracy było m.in. Postanowiono, że wspólna działalność będzie prowadzona nadal już w ramach Stowarzyszenia Przyjaciół Międzyrzecza.
Misja i Pozyskiwanie Funduszy
Głównym celem Stowarzyszenia jest wykorzystanie społecznej energii mieszkańców do wszechstronnego rozwoju Międzyrzecza. Aby tę energię wspierać, starają się pozyskiwać fundusze z różnych źródeł, m.in. z realizacji grantów unijnych, projektów gminnych i powiatowych. Dotychczas zrealizowali 40 grantów unijnych, gminnych i powiatowych oraz z Unijnego Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki na łączną kwotę ok. 670 tysięcy złotych.
Członkowie Założyciele
Wśród członków założycieli Stowarzyszenia Przyjaciół Międzyrzecza znaleźli się m.in.: Krzysztof Wieczerzak, Leszek Mroczko, Tomasz Osuch, Władysława Fedyczkowska, Genowefa Kopeć, Maria Iskrzycka, Grażyna Biernot, Małgorzata Drzewicka, ks. Witold Grzomba, ks. Andrzej Dyczek, Otton Wiśniański, Henryk Kozik, Henryk Francuz, Janusz Pierzyna, ks. Jan Lech Klima.
Działalność Stowarzyszenia Przyjaciół Międzyrzecza
Publikacje i Wydawnictwa
Efektem pracy Stowarzyszenia jest wydanie 9 publikacji książkowych, w tym książka „Międzyrzecze”, dwa albumy o Międzyrzeczu będące zwieńczeniem przeprowadzonych przez SPM konkursów fotograficznych, dwa tomy literatury poety ludowego Walentego Krząszcza, folder „Izby Regionalne w powiecie bielskim”, „Inwentarz oraz Kronika Parafii i Kościoła pw. św. Marcina w Międzyrzeczu 1522-1939”. Stowarzyszenie uczestniczyło również w opracowaniu i wydaniu książki „Zabytki Międzyrzecza i Ligoty”.
- 2010 rok: Walenty Krząszcz
- 2011 rok: Walenty Krząszcz
- 2012 rok: Inwentarz oraz kronika parafii i kościoła pw. św. Marcina
- Maria Nowrotek, Jerzy Polak: "Międzyrzecze i Ligota ujęte w rysie historycznym oraz archiwalnych i współczesnych fotografiach", źródło wiedzy o historii Parafii w Ligocie, Parafii Ewangelicko-Augsburskiej oraz Parafii Katolickiej w Międzyrzeczu, ze szczególnym uwzględnieniem spalonego zabytkowego drewnianego kościoła św. Marcina.
- 2018 rok: "10 lat Stowarzyszenia Przyjaciół Międzyrzecza 2008-2018", 978-83-931276-6-5, Stowarzyszenie Przyjaciół Międzyrzecza; praca zbiorowa, Historia działalności SPM, Kronika historii SPM wzbogacona o liczne zdjęcia.
Dla mieszkańców Stowarzyszenie pozostawia szereg publikacji książkowych, które mogą być dla nich źródłem wiedzy historycznej i obecnej o miejscu, w którym żyją.
Działalność Edukacyjna i Ekologiczna
Stowarzyszenie prowadzi działalność edukacyjną dla mieszkańców, zorganizowało bezpłatne szkolenia oraz kurs języka angielskiego, obsługi komputera i internetu, prowadzenia własnej działalności gospodarczej oraz obsługi pojazdów i maszyn.
Projekt monitoringu wpisuje się w działalność proekologiczną; oprócz niego przeprowadzano nasadzanie drzewostanu i krzewów, edukację dendrologiczną dzieci oraz wieszanie budek lęgowych dla ptaków.
W Chacie Międzyrzecze organizowane są warsztaty tematyczne (m.in. ceramiczne, bibułkarskie, pieczenia chleba, wypieku kołaczy i mioduli).
Współpraca i Wydarzenia
Dobra współpraca łączy Stowarzyszenie ze Starostwem Powiatowym wraz ze starostą Andrzejem Płonką, Lokalną Grupą Działania Ziemia Bielska, Gminą Jasienica z Wójtem Januszem Pierzyną i Gminnym Ośrodkiem Kultury, Zespołem Szkolno-Przedszkolnym, Parafiami Katolicką i Ewangelicko-Augsburską wraz z Chórem Parafialnym, Zespołem „Andromeda” Małgorzaty i Józefa Jęczko, Zespołami Międzyrzeczanie, Dudoski, Blachkapela jak również międzyrzeckimi przedsiębiorcami.
Wspólnymi siłami zorganizowano w Międzyrzeczu wiele ciekawych wydarzeń:
- 2012 r.: „Historia haftem malowana” na 120 lat OSP Międzyrzecze Górne, w ramach której prezentowana była w naturalnej wielkości haftowana replika obrazu Jana Matejki „Bitwa pod Grunwaldem” oraz inne hafty. Wystawę zwiedziło ponad 15 000 osób i odbiła się ona szerokim echem w całym regionie, uzyskując bardzo wysokie oceny zwiedzających oraz mediów regionalnych i lokalnych.
- Od 2013 roku trzykrotnie współorganizowano na Starej Prochowni imprezę plenerową „Przystanek ProchOFFnia”. Każdorazowo mieszkańcy mogli podziwiać paradę motocyklową i starych samochodów oraz uczestniczyć w cyklu koncertów rockowych.
- Impreza „Powrót do Przeszłości”, współrealizowana przez Stowarzyszenie, GOK, Zespół Szkolno-Przedszkolny i organizacje społeczne Międzyrzecza oraz LGD Ziemia Bielska. Zaproponowano publiczności przeniesienie w dawne czasy i zapoznanie się z życiem na naszym terenie w przeszłości. Były więc walki rycerskie, zabawy plebejskie oraz średniowieczne tańce. Była sztuka rzemiosła garncarskiego, łuczniczego i kowalskiego a nawet walka zbójnicka. Były zawody OSP w stylu retro, konkurs klepania kosy i młócenia zboża cepami, konkurs na najsmaczniejszą dawną potrawę, była wystawa starych narzędzi rolniczych.
- Tradycją Stowarzyszenia stało się organizowanie Rodzinnych Rajdów Rowerowych urokliwymi trasami Międzyrzecza.
- W Chacie w roku 2010 odbyło się spotkanie obecnych i byłych Międzyrzeczan.
- Tradycją są też spotkania z ciekawymi ludźmi: podróżnikami, artystami, historykami, poetami oraz politykami. Gościli tu m.in.: dr Małgorzata Kiereś, dr Jerzy Polak, mgr Halina Szotek, Marian Dembiniok, prof. Jerzy Buzek, Rafał Muchacki, Jan Olbrycht, podróżnicy Wojciech Ilkiewicz i Wioletta Hutnik, misjonarz z Boliwii o. Jan Szydełko.
Działania Patriotyczne i Charytatywne
Stowarzyszenie stara się zaszczepiać wśród mieszkańców uczucia patriotyczne. Jako Stowarzyszenie brali też udział w ekumenicznym nabożeństwie dla uczczenia ofiar katastrofy Smoleńskiej.
Stowarzyszenie było inicjatorem i fundatorem odtworzenia tablic upamiętniających poległych w czasie I Wojny Światowej międzyrzeczan. Podobne tablice umieszczone były w nieistniejącym już drewnianym kościele św. Marcina, a odtworzone zostały z okazji przypadającej setnej rocznicy wybuchu I Wojny Światowej i poświęcone 11 listopada 2014r podczas obchodów Święta Niepodległości przez ks. Bp. Romana Pindla.
Stowarzyszenie podejmowało również działania charytatywne. W roku 2017 wspólnie z parafią katolicką przeprowadzono w Międzyrzeczu zbiórkę darów dla poszkodowanych w nawałnicy mieszkańców sołectwa Dziedno w północnej Polsce.
Wyróżnienia
W 2010 roku prowadzony przez Stowarzyszenie serwis internetowy został laureatem konkursu „Piękna Wieś Województwa Śląskiego” w kategorii "Najlepszy serwis internetowy sołectwa", prowadzony przez śp. Henryka Kołocza.
Dożynki i Święto Miodu w Wiśle
Dożynkowy korowód w Wiśle
Patronat i Goście
Patronat Honorowy nad Cieślarami objął Burmistrz Wisły Pan Tomasz Bujok, który zaszczycił swoją obecnością w towarzystwie rodziny oraz wiślańskich radnych. Na Święcie Plonów nie zabrakło gości, swoją obecnością zaszczycili m.in.: Wicemarszałek Województwa Śląskiego Joanna Bojczuk, Radny Wojewódzki Marcin Szarek, Starosta Cieszyńska Janina Żagan, Dyrektor Biura Posła Mirosława Suchonia Iwona Kalita. Obecna była również reprezentacja Radnych Miasta Wisła wraz z przewodniczącym Januszem Podżorskim. Wszystkim gościom, którzy odpowiedzieli na zaproszenie i byli z nami serdecznie podziękowano.
Program Dożynek
Tegoroczne Święto Miodu i Dożynki w Wiśle rozpoczęły się w Parku Kopczyńskiego, gdzie czekały liczne atrakcje. Zwiedzający mogli podziwiać wystawę starych maszyn rolniczych, spróbować sił w ubijaniu masła, zajrzeć do „kolyby” pełnej owiec i regionalnych specjałów, a także odwiedzić stoisko pszczelarzy i spróbować świeżego miodu. Nie zabrakło również pokazów strażackich, warsztatów oraz stoiska Nadleśnictwa Wisła, które przygotowało edukacyjne atrakcje dla najmłodszych.
Korowód Dożynkowy
Najbarwniejszym momentem świętowania był korowód dożynkowy, który o godz. 14:00 wyruszył z ul. Marii Konopnickiej i przeszedł ulicami miasta w stronę amfiteatru im. Stanisława Hadyny. Konferansjerami korowodu byli: Maria Czyż i Zbigniew Czyż.
Uczestnicy Korowodu
W korowodzie udział wzięli:
- Bandera konna: Gabrysia Gomola, Emilia Brodacka, Ewa Brodacka, Jurek Cieślar, Wiktor Soból, Piotr Gazurek, Aleksandra Cieślar, Janusz Pilch, Przemek Pilch, Natalia Więzik, Tomasz Samiec, Wiktoria Dachowska, Adam Raszka, Mateusz Wisełka, Jurek Raszka, Michał Raszka.
- Bryczka: Jacek Podżorski - gazdowie Andrzej i Anna Cieślar, Bryczka Marek Bujok - Burmistrz z żoną + Przewodniczący z żoną.
- Chłopi z taczkami, Trómbiciorze - Stanisław Cieślar, Roman Raszka.
- Orkiestra Dęta Henryka Itnera, Radni Miasta Wisła wraz z mieszkańcami.
- Zespół Mała Wisła, Regionalny Zespół Pieśni i Tańca „Wisła”, Zespół Regionalny Wisła, Stowarzyszenie „Grupa Twórców Wiślanie”, Wiślańskie Stowarzyszenie Sportowe.
- Chłop z grabiami - Tadeusz Tokarski, Wiślańskie koło cyklistów „Góral”.
- Wozy z podziałem na pory roku:
- Wiosna: Okręgowy Związek Hodowców Drobnego Inwentarza - sekcja króliki, Firma Usługowa Jerzy Raszka traktor z kosiarką, Firma Usługowa Jerzy Raszka Traktor z HDS, Krowa „Milka” - Paweł Szarzec, Darek Wisełka z Jarzębatej - para koni z wozem, Krzysztof Pilch - klepanie kosy, Marek Czyż - traktor z beczką, Marek Czyż - traktor z kosą bijakową, Adam Śliwka - kosiarka do siana, Paweł Podżorski - kultywator, Jan Kędzior - gospodarstwo owczarskie, Paweł Brągiel - Wiślańskie Przewozy Turystyczna, A Wiślanka - Daniel Czyż.
- Lato: Agroturystyka Irena - traktor z jałówką lub owcami, Drobisz Andrzej - traktor z przyczepą i łorstwiami, Traktor z zarządem osiedla z Jawornika - Andrzej Pilch kierowca, Damian Pilch - zagrabiarka, Piotr Krzok - prasa do balotów, Firma Krzok - utrzymanie zieleni w mieście - kosiarka bijakowa, Firma Krzok - kosiarka samojezdna, Michał Pacura - przyczepa z sianem, Michał Pilch - traktor z kosiarką, Dariusz Cieślar - traktor z kosiarką czołową, Grupa śpiewacza „Wańcy”, Mateusz Cieślar - traktor z kosiarką bijakową.
- Jesień: Związek Pszczelarzy w Wiśle - prezes Monika Lipińska wraz z pszczółkami i ulem, Jarek Śliwka - młócenia zboża, Janek Pilch - włóka, Koło Gospodyń Wiejskich „Głębce”, Andrzej Raszka - traktor z glebogryzarką, Jan Cieślar - traktor ze zgrabiarką, Sylwester Senger - żarna i klepanie kosy, Krzysztof Pilch i Jan Cieślar - klepanie kosy, Kowalstwo Raszka, Browar Wisła - Marek Bujok, Pod Piramidą - Marek Bujok, Koło łowieckie Głuszec.
- Zima: Zibi jeepy, Piotr Drobisz + kuligi Anielskie, Wyciąg Skolnity, Placki „u Fojta”, Rafał Krzok - firma odśnieżająca - pług do odśnieżania, Piotr Madzi - tartak Malinka - ładowarka teleskopowa, Tim De Mülder - Firma Demat - budowlana, Valtra - Jerzy Raszka - usługi leśne, Ciuchcia Martusia - Tomasz Gaczkowski.
- Motor medyczny Paramedix - transport medyczny, Pogotowie Ratunkowe, Ski forest - zamiatarka.
- Przedstawiciele Ochotniczych Straży Pożarnych: OSP Centrum, OSP Malinka, OSP Jawornik, OSP Czarne.
Wystawa starych maszyn rolniczych
Wystawa starych maszyn rolniczych odbyła się dzięki wsparciu: Mirosława Szarca, Danuty Sikory, Andrzeja Branca, Pawła Raszki, Małgorzaty Ćwiertni.
Uroczystości w Amfiteatrze
Od godz. 16:00 w wiślańskim amfiteatrze rozpoczęły się uroczystości dożynkowe, które poprowadzili: Zastępczyni Burmistrza Miasta Wisła Katarzyna Czyż Kaźmierczak i Tadeusz Papierzyński. Tradycyjnie uroczystość rozpoczęła się sygnałem trombit oraz wspólnym odśpiewaniem hymnu górali beskidzkich "Szumi jawor, szumi."
W kolejnej części głos zabrał Burmistrz Wisły Tomasz Bujok, który podziękował mieszkańcom Wisły, rolnikom, przedstawicielom branży turystycznej, pszczelarzom za ich ciężką pracę. Włodarz miasta przedstawił także tegorocznych Gazdów Dożynkowych, którymi zostali Anna i Andrzej Cieślar.
Tradycyjnie odbyła się modlitwa ekumeniczna, którą poprowadzili Ksiądz Radca Waldemar Szajthauer Proboszcz Parafii Ewangelicko - Augsburskiej Ap. Piotra i Pawła oraz Ksiądz Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej Stanisław Filapek. Księża pobłogosławili chleby, które po wspólnym odśpiewaniu "Ojcowskiego domu" Zespół Regionalny "Wisła" przekazał na ręce Gazdów, Burmistrza, Księży, Pani Marszałek, Starosty Cieszyńskiego, Nadleśniczego i Wiceprzewodniczącego Rady Miasta Wisła.
Następnie Zespół Regionalny "Wisła" poprowadził obrzęd dożynkowy, w czasie którego Gazda Andrzej Cieślar wygłosił przemówienie. W trakcie występu zespołu "Wisła" Gazdowie wraz z gospodarzem miasta częstowali zebranych gości i publiczność chlebem z miodem, kołoczami i miodulą.
Gwiazdy Wieczoru i Jarmark Artystyczny
Po zakończeniu części oficjalnej publiczność miała okazję posłuchać znakomitych koncertów - na scenie wystąpili AnTosia Kraszewska, energetyczny zespół Wytrawni Band, a gwiazdą wieczoru był Michał Szpak, który porwał publiczność swoim niezwykłym głosem i charyzmą.
Przez cały weekend towarzyszył wydarzeniu Jarmark Artystyczny na Placu Hoffa i w Parku Kopczyńskiego, gdzie można było nabyć lokalne rękodzieło, miody, nalewki i tradycyjne smakołyki.
Tradycje i Znaczenie Dożynek w Wiśle
Dożynki to jedno z najważniejszych i najpiękniejszych świąt w polskiej tradycji ludowej, od wieków związane z rytmem prac rolnych. Były uroczystym zakończeniem żniw i czasem podziękowania za zebrane plony - zarówno Bogu, jak i ludziom, którzy przez całe lato ciężko pracowali na polach. W centrum obrzędów znajdował się wieniec dożynkowy, upleciony z kłosów zbóż, kwiatów, ziół i owoców, symbolizujący urodzaj, dostatek i ciągłość życia. Dożynki miały także wymiar wspólnotowy - jednoczyły gospodarzy, żniwiarzy i całą wiejską społeczność we wspólnej zabawie, tańcu i śpiewie po trudach pracy. Zwyczaj ten przetrwał do dziś, a współczesne dożynki, choć często odbywają się w nowoczesnej formie, wciąż są okazją do wyrażenia wdzięczności, pielęgnowania tradycji oraz radości ze wspólnego świętowania.
Dożynki w Wiśle nawiązują także do lokalnych tradycji pasterskich i sałasznictwa, które przez wieki odgrywało bardzo ważną rolę w życiu mieszkańców. Sałasznictwo, czyli sezonowy wypas owiec i bydła na halach górskich, wiązało się z własnym cyklem prac i obrzędów - od wiosennego wyjścia na redyk, po jesienne zejście stad z gór. Podobnie jak żniwa w dolinach, tak i pasterskie zbiory - serów, wełny czy mleka - wymagały podsumowania i wdzięczności za urodzaj. Dlatego w wiślańskich dożynkach obok wieńców żniwnych pojawia się także „kolyba” z owcami i regionalnymi specjałami, a całe święto zyskuje wyjątkowy, beskidzki koloryt. Tradycje pasterskie Wisły reprezentowali Barbara i Jan Kędzior.
Dożynki to również Święto Miodu. Pszczelarskie tradycje i dorobek wiślańskich pszczelarzy można było podziwiać dzięki obecności Związku Pszczelarzy w Wiśle wraz z Prezes stowarzyszenia Moniką Lipińską. W ten sposób dożynki w Wiśle łączą światy - tradycję rolniczą, pszczelarską i pasterską.
W Wiśle, gdzie turystyka jest największą gałęzią lokalnej gospodarki, dożynki nabierają dodatkowego, symbolicznego wymiaru. Święto plonów to nie tylko podziękowanie za owoce ziemi i trud rolników, ale również swoiste zakończenie intensywnego sezonu letniego w branży turystycznej. Tak jak pola wydają swoje plony, tak miasto zbiera owoce letniej pracy hoteli, pensjonatów, restauracji i instytucji kultury, które przez wakacyjne miesiące gościły tysiące turystów. Dożynki stają się więc wspólnym świętem mieszkańców i przedsiębiorców, którzy - podobnie jak rolnicy - zamykają ważny etap roku, dziękując za gości i udany sezon, a jednocześnie przygotowując się na kolejne wyzwania.
Podziękowania i Sponsorzy
Serdeczne podziękowania złożono sponsorom uroczystości, którymi byli: Związek Pszczelarzy w Wiśle, Piekarnia Wiślanka, Cukiernia u Janeczki, Krzysztof Polit, Browar Wisła, Dana, Pizzeria Tutto, Pizzeria Belweder, Firma Bomex, Mundivie, Piekarnia Rodzinna Ewa Lazar, Grupa Twórców WIŚLANIE. Podziękowano również wszystkim, którzy poprzez swoją pracą oraz wsparcie finansowe pomagali i pomagają w prowadzeniu tak bogatej i różnorodnej działalności, wszystkim organizacją społecznym Międzyrzecza, dobrodziejom i sponsorom za każdą pomoc przekazaną na rzecz Stowarzyszenia i Międzyrzecza, księdzu Witoldowi Grzombie oraz księżom parafii katolickiej i ewangelickiej z Międzyrzecza za wsparcie duchowe i integracyjne w działaniach na rzecz Stowarzyszenia, dr Jerzemu Polakowi za pomoc w opracowaniu publikacji. W szczególności wspominano śp. Henryka Kołocza. Dożynki w Wiśle po raz kolejny udowodniły, że jest nie tylko pięknym podsumowaniem pracy rolników i pszczelarzy, ale także wyjątkowym spotkaniem kultury, tradycji i dobrej zabawy.
Niech słowa „wiara, tradycja i patriotyzm” wypisane na sztandarze Stowarzyszenia Przyjaciół Międzyrzecza, ufundowanym w 2018 r., prowadzą dalsze działania na rzecz rozwoju Międzyrzecza, pielęgnowania tradycji i historii miejscowości, popularyzacji wartości regionalnych i kulturowych oraz tradycji i gwary Śląska Cieszyńskiego.