Sieć wodociągowa przeciwpożarowa stanowi jeden z podstawowych elementów chroniących nas przed skutkami pożarów. Zapewniając szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i w każdym czasie, odgrywa kluczową rolę w działaniach ratowniczych. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tej sieci są hydranty zewnętrzne - zarówno nadziemne, jak i podziemne, po których często bezwiednie przechodzimy, spacerując ulicami miast.
Podstawa prawna i wymagania dla hydrantów zewnętrznych
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). Akt ten zawiera szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi, w tym wytyczne dotyczące ich średnic nominalnych, lokalizacji i oznaczania, w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu, w którym będą zainstalowane.
Przepisy dotyczące sieci hydrantowych stanowią uszczegółowienie regulacji zawartych w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Dokumentacja techniczna hydrantów
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny, niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy nadziemny, musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale również posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z tych dokumentów uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Obszary i obiekty wymagające hydrantów zewnętrznych
Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny (podziemny lub nadziemny) powinien być zainstalowany. Hydranty muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach budynki użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego, obiekty produkcyjne i magazynowe. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m². Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacji gazu płynnego.
Lokalizacja hydrantów zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne, niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy nadziemny, muszą znajdować się w odpowiednich odległościach - tak od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich, hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów.
Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy.
Hydrant zewnętrzny podziemny: budowa i funkcjonowanie
Hydrant podziemny to kolumna, umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego. Stojak ten jednocześnie pozwala na otwieranie i zamykanie hydrantu poprzez ruch obrotowy. Cała konstrukcja hydrantu podziemnego jest umieszczona pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp, przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą W. Aby skorzystać z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Oznakowanie hydrantu podziemnego - piktogramy i tablice orientacyjne
Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i sprawne ugaszenie pożaru. Zgodnie z Polskimi Normami, w tym PN-EN 14339 dla hydrantów pożarowych zewnętrznych podziemnych, oznakowanie hydrantów powinno być jednolite i informatywne.
Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną. Jest to tablica z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Do oznakowania hydrantów zewnętrznych, w tym podziemnych, stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle, choć specyficzny piktogram dla hydrantu podziemnego na czerwonej tablicy jest bardziej szczegółowy.
Warto zaznaczyć, że do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się inne znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej, dla których obowiązuje norma PN-EN ISO 7010 lub wycofana już norma PN-92/N-01256/01. Informacje na temat instalacji wodociągowych i hydrantów zewnętrznych umieszcza się na tabliczkach orientacyjnych: na czerwonych dotyczących hydrantu zewnętrznego, a na białych - pozostałych elementów sieci.
Hydrant zewnętrzny nadziemny: krótka charakterystyka i oznakowanie
Dla kontrastu, hydranty zewnętrzne nadziemne są łatwe do zauważenia. Hydrant ten to kolumna, obustronnie zakończona nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony, choć spotyka się również hydranty w kolorze czarnym lub szarym, co wyróżnia je z otoczenia. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą H w środku, po obu stronach której umieszczone są dwa czerwone prostokąty. Może być umieszczony bezpośrednio na hydrancie lub na wysięgniku, co zdecydowanie zwiększa jego widoczność, zwłaszcza w terenach zielonych czy zagłębieniach terenu.
Wybór między hydrantem podziemnym a nadziemnym
Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane to hydranty o średnicach 80 mm (DN80) i 100 mm (DN100). Rzadziej spotyka się hydranty nadziemne o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować: PN 10 (ciśnienie nominalne 10 bar/1 MPa) lub PN 16 (ciśnienie nominalne 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami mogą charakteryzować się zarówno hydranty nadziemne, jak i podziemne.
Co do zasady, zalecanym jest instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania i do skorzystania z nich nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu, co zapewnia szybszy dostęp do zasobów wody.
Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. w ruchu drogowym, pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane. Przykładem mogą być obiekty budowlane produkcyjne i magazynowe, gdzie instalacja hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudniona.
Normy i regulacje dotyczące hydrantów
Hydranty wewnętrzne i zewnętrzne, jako wyroby budowlane trwale wbudowane w obiekt budowlany lub jego część, podlegają ocenie technicznej przeprowadzanej przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP-PIB). Dopuszczone są do zastosowania po uzyskaniu aprobaty technicznej CNBOP, która potwierdza ich przydatność techniczną.
Prawidłowe projektowanie, lokalizacja i oznakowanie hydrantów regulowane są szeregiem aktów prawnych i Polskich Norm, mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ludzi i mienia. Do najważniejszych dokumentów należą:
- Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych.
Polskie Normy określają wymagania i metody badań dotyczące budowy, parametrów użytkowych oraz prawidłowego oznakowania hydrantów. Dla hydrantów podziemnych kluczowa jest norma:
- PN-EN 14339 Hydranty przeciwpożarowe podziemne.
Inne istotne normy to:
- PN-EN 671-1 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Hydranty wewnętrzne z wężem półsztywnym
- PN-EN 671-2 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Hydranty wewnętrzne z wężem płasko składanym
- PN-EN 671-3 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Konserwacja hydrantów wewnętrznych z wężem półsztywnym i hydrantów wewnętrznych z wężem płasko składanym
- PN-EN 1074-6 Armatura wodociągowa. Wymagania użytkowe i badania sprawdzające. Część 6: Hydranty
- PN-EN 14384 Hydranty przeciwpożarowe nadziemne.