Historia Pieńska, miasta o bogatej przeszłości, sięga pradziejów, a jego nazewnictwo i rozwój przeplatają się z kluczowymi wydarzeniami regionu. Poniżej przedstawiono informacje dotyczące etymologii, wczesnego osadnictwa, okresów historycznych, rozwoju przemysłowego oraz roli lokalnej społeczności.
Etymologia i pochodzenie nazwy
Według badacza nazewnictwa śląskiego Damrotha, nazwa Pieńsk była notowana już w XIII wieku, pojawiając się w dokumentach jako Penzig (1241), Penzik (1268) i Pancek (1350). Urzędową formą niemiecką sprzed II wojny światowej było Penzig. W źródłach polskich XIX wieku używano formy Penczk. Najstarsze brzmienie nazwy jest trudne do ustalenia ze względu na wieloznaczność pisowni, która była bardzo zniekształcona przez wpływy grafii niemieckiej. Jeśli dzisiejsza forma, oficjalnie wprowadzona po II wojnie światowej, jest zgodna ze średniowiecznym brzmieniem nazwy, to można ją wiązać z wyrazem „pień”.
Prehistoria i najdawniejsze ślady osadnictwa
Najstarsze ślady bytności grup ludzkich na terenie dzisiejszej gminy Pieńsk odkryto w trakcie badań AZP (Archeologiczne Zdjęcie Polski) w listopadzie 2006 roku, w okolicach Dłużyny Górnej (stanowiska 20/20, 21/21, 24/24 - obszar AZP 77-11). Są to tak zwane ślady osadnictwa w postaci pojedynczych artefaktów krzemiennych (rdzenie, odłupki), datowane na okres schyłkowego paleolitu, czyli między około 11 000 a 8 300 lat p.n.e. Ponadto na terenie gminy zlokalizowano pozostałości obozowisk mezolitycznych (8300-4800 lat p.n.e.), na przykład w Bielawie Dolnej (stanowisko 11/9, obszar AZP 75-09) czy stanowisko 16/4 (obszar AZP 74-09). Odkryto także osady neolityczne, charakterystyczne dla kultury amfor kulistych (KAK), funkcjonującej w połowie III tysiąclecia p.n.e. Oprócz wspomnianych reliktów, odkryto również stanowiska datowane na okres trwania kultury łużyckiej.
Średniowiecze i przynależność terytorialna
Najstarsza wzmianka o Pieńsku pochodzi z 965 roku, odnosząc się do misji Biskupstwa Miśni w Pieńsku. W 1250 roku wybudowano zamek, który przetrwał do 1514 roku. Wał obronny istniał jeszcze do końca XVIII wieku. Do XIII wieku Pieńsk należał do rodu Margrabiego Eckeharda, po czym przejmowali go książęta piastowscy, czescy i niemieccy. W 1491 roku Hans von Penzig odsprzedał Pieńsk miastu Goerlitz.
Rozwój gospodarczy i przemysłowy
ŻYCIE PO ZAGŁADZIE LUDZI 1 dokument pl
Do połowy XIX wieku region doświadczał zmiennych losów. W 1742 roku rozpoczęła się wojna o Śląsk, a w latach 1745-1758 Prusacy hamowali rozwój wioski i jej przyległych osad. W latach 1805-1812 wojska Napoleona podczas przemarszu zaopatrywały się tu w żywność. W niedzielę, 24 października 1841 roku, Penzig został ogarnięty żywiołem ognia.
Rozwój infrastruktury przyniósł zmiany: w 1830 roku doprowadzono do osady drogi jezdne, a w 1847 roku wybudowano połączenie kolejowe z Węglińcem i Pieńskiem. To, w połączeniu z zasobami drewna w rozległych borach oraz pokładami piasków polodowcowych, spowodowało uruchomienie w 1858 roku pierwszej huty szkła. Zorganizowali ją Mencel z pobliskiego Ruszowa i Benisz ze Zgorzelca. Od tego momentu miejscowość zaczęła intensywnie się rozwijać.
W 1860 roku powstały kolejne 3 huty. W 1869 roku uruchomiono hutę szkła oświetleniowego „NYSA”, a w 1872 roku - hutę szkła optycznego, prasowanego i butelkowego „ŁUŻYCE”. W 1887 i 1888 roku powstały kolejno huty „ZNICZ A” i „ZNICZ B”. W 1900 roku otworzono „FABRYKĘ FORM SZKLARSKICH”, a w 1905 roku - „FABRYKĘ TEKTURY”. W tym momencie Pieńsk był już znanym ośrodkiem szklarskim. Tuż przed ostatnią wojną działało w nim 8 hut z 26 piecami, fabryka form i maszyn szklarskich, zatrudniające łącznie 4000 osób.
Okres wojenny i powojenny
Podczas II wojny światowej w budynku, w którym obecnie znajduje się szkoła, działał szpital, gdzie przebywali Polscy Jeńcy Wojenni. 42 z nich zmarło, a ich groby i pomnik ku ich pamięci znajdują się na pieńskim cmentarzu. W okolicy Pieńska, na wysokości wsi Toporów, II Armia Wojska Polskiego pod dowództwem generała Karola Świerczewskiego w dniach 16-17 kwietnia 1945 roku forsowała Nysę Łużycką. Było to działanie osłonowe operacji zdobycia Berlina. Okopy i schrony z tamtych lat istnieją do dziś. Odbudowa miasta zakończyła się dopiero w 1962 roku.
Działalność Ochotniczej Straży Pożarnej w Pieńsku
Lokalne stowarzyszenie, prawdopodobnie odnoszące się do Ochotniczej Straży Pożarnej w Pieńsku, ma jasno określone cele, które świadczą o jego wszechstronnym zaangażowaniu w życie społeczności. Główne zadania to:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z państwową strażą pożarną, organami samorządowymi i innymi podmiotami.
- Udział w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Upowszechnianie wśród członków ochotniczej straży pożarnej kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Wykonywanie innych zadań wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej oraz niniejszego statutu.
- Działania na rzecz ochrony środowiska.
- Wspomaganie rozwoju społeczności lokalnych na terenie określonym w § 2 pkt. 1 i 2.