Artykuł przedstawia ewolucję Sosnowca od osady do miasta, jego rozwój, symbolikę herbu oraz podstawowe informacje dotyczące działalności Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP).
Geneza Miasta Sosnowiec
Nawet najstarsi, żyjący obecnie mieszkańcy Sosnowca urodzili się, gdy Sosnowiec był już miastem. Właśnie mija 120 lat, odkąd osada przemysłowa leżąca w zaborze rosyjskim, jaką był Sosnowiec na przełomie XIX i XX wieku, car Mikołaj II podniósł do rangi miasta ukazem z 10 czerwca 1902 roku. Proces dochodzenia do miejskości nie był jednak procesem łatwym ani krótkim. W początkach swoich dziejów Sosnowiec nie był nawet samodzielną wsią.
Przełomowym momentem dla Sosnowca, osady młyńskiej nad Brynicą, było zbudowanie i uruchomienie w 1859 roku dworca kolejowego w związku z budową kolei warszawsko-wiedeńskiej. Pierwsza linia tej kolei zbudowana została w latach 1845-1848, doprowadzono ją do stacji Granica (dzisiejsze Maczki). W 1858 roku postanowiono połączyć Warszawę ze Śląskiem i Zagłębiem Dąbrowskim. W 1859 roku oddano do użytku dworzec kolejowy w Sosnowicach Warszawskich - bo tak przejściowo nazywano Sosnowiec, który stał się stacją graniczną. Przy dworcu zbudowano komorę celną.
Te dwa budynki: dworzec i komora celna, oprócz tego, że przyczyniły się do powstania miasta, kilkadziesiąt lat później stały się miejscem romantycznej historii. To tu poznali się Apolonia Chałupiec, znana jako Pola Negri, aktorka, i hrabia Eugeniusz Dąbski, naczelnik straży celnej w Sosnowcu. Ich ślub odbył się w Sosnowcu w 1919 roku.
Rozwój Przemysłowy i Urbanizacja
Drugim czynnikiem miastotwórczym był rozwój przemysłu. Wprawdzie już od początku XIX wieku zaczęły powstawać tu pierwsze zakłady przemysłowe, jednak dopiero po wybudowaniu kolei Sosnowiec znalazł się na przecięciu ważnych szlaków komunikacyjnych wschód-zachód i północ-południe, a „świat stanął przed miastem otworem”. Sosnowiec w drugiej połowie XIX wieku zaczął zmieniać się ze wsi, jaką stał się oficjalnie w 1864 roku, w największe zbiorowisko ludzkie Zagłębia Dąbrowskiego.
Po wybudowaniu dworca kolejowego i połączeniu ze Śląskiem i Cesarstwem, teren Sosnowca stał się obiektem zainteresowania przemysłowców, głównie niemieckich. Wokół stacji kolejowej powstała osada, nazwana Nowy Sosnowiec, która zdominowała okoliczne osiedla, takie jak Pogoń, Sielec, Środula czy Stary Sosnowiec. Wejście kapitału zagranicznego spowodowało rozwój przestrzenny osady. W Milowicach, Pogoni czy Sielcu powstawały duże zakłady przemysłowe, huty, kopalnie, zakłady włókiennicze, metalowe, wokół nich osiedla robotnicze, szpitale, szkoły, łaźnie czy sklepy. Stawały się one samodzielnymi organizmami.
Przykładem jest Gwarectwo Hrabia Renard, na terenie którego jeszcze przed powstaniem miasta znajdowała się szkoła. Na terenach Gwarectwa zbudowano także, jeszcze przed powstaniem miasta, w 1897 roku gmach teatru, obok którego zbudowano drugi teatr, tzw. letni, dziś już nieistniejący. Ale gmach wybudowany w 1897 roku dał początek dzisiejszemu Teatrowi Zagłębia. Teatr obchodzi w tym roku 125-lecie, a więc jest starszy niż samo miasto.
Droga do Praw Miejskich
Starszy od Sosnowca o niespełna miesiąc jest najsłynniejszy sosnowiczanin Jan Kiepura, słynny „chłopak z Sosnowca”, który przyszedł na świat 16 maja 1902 roku. Natomiast jeden z pierwszych, o ile nie pierwszy obywatel, który urodził się w Sosnowcu jako mieście, przyszedł na świat 13 czerwca 1902 roku.
Od 1897 roku rozpoczęły się zabiegi na rzecz przekształcenia Sosnowic (nazwa Sosnowice używana była zamiennie z nazwą Sosnowiec) w miasto. Odbywały się zebrania miejscowości Sosnowice, Ostra Górka, Pogoń i Sielec (Sielce). Mieszkańcy tychże wyrażali wolę połączenia oraz zobowiązali się do pokrycia wydatków finansowych związanych z powstaniem miasta. Kwota wynosiła 200 tysięcy rubli. Mieszkańcy nie byli w stanie zgromadzić takiej sumy, zagwarantowali to sosnowieccy przemysłowcy i handlowcy. W latach 1898-1902 krążyła korespondencja między inicjatorami przekształcenia a kancelarią naczelnika powiatu będzińskiego Danilczuka, gubernatora piotrkowskiego Millera, generał-gubernatora warszawskiego i ministra spraw wewnętrznych w Petersburgu.
Aby zyskać przychylność cara, zaproponowano, aby miastu nadać nazwę Nikołajograd. Ostatecznie do tego nie doszło, ale wezwanie św. Mikołaja otrzymała zbudowana kilka lat później cerkiew. Sprawę opóźniały władze lokalne, Danilczuk i Miller, którzy wstrzymywali przesyłanie pism do władz wyższych, obawiając się utraty łapówek. Opieszałość władz rosyjskich wyjaśniano w gazetce „Górnik”, nr 2 z 1897 roku, w której czytamy: „wiadomo, że zamiana Sosnowca, Sielec i Dąbrowy na miasto dla wszystkich jest pożądaną, bo pominąwszy, że carscy urzędnicy tak czy owak kraść będą, jednak urządzenia miejskie przydałyby się(..) Tymczasem naczelnik powiatu będzińskiego [Mikołaj] Danilczuk do spółki z gubernatorem [Konstantym] Millerem sprawę odwleka. W Piotrkowie ugrzęzła i nawet do Warszawy jej nie posyłają.” Mimo takich działań Miller został w 1904 roku honorowym obywatelem Sosnowca.
Długo czekano na tę decyzję, ostatecznie car Mikołaj II podpisał dokument 10 czerwca 1902 roku. Władze miejskie ukonstytuowały się dopiero za kilka miesięcy. Oficjalne otwarcie Magistratu odbyło się 24 stycznia 1903 roku. Pierwszym Prezydentem miasta został powołany przez władze rosyjskie Rosjanin Aleksander Sofronow. Na honorowych radców miejskich powołani zostali przemysłowcy: H. Diethel, F. Schön, S. Reicher, L. Mauve.
Obszar Sosnowca po uzyskaniu praw miejskich wynosił 1875 ha i obejmował osady: Stary Sosnowiec, Nowy Sosnowiec, Pogoń, Sielec, Kuźnicę, Środulę, Ostrą Górkę, Radochę. Ludność miasta liczyła w 1902 roku około 60 tysięcy. Miasto, tak jak wcześniej, używało zamiennie nazw Sosnowice i Sosnowiec. Ostatecznie uchwałą Rady Miejskiej z 17 czerwca 1920 roku postanowiono używać tylko nazwy Sosnowiec. Nadanie praw miejskich Sosnowcowi to ewenement. Był to pierwszy po powstaniu styczniowym i represjach (w postaci odbierania praw miejskich wielu miejscowościom) przypadek uzyskania carskiego dokumentu nadającego prawa miasta osadzie na terenie Królestwa Polskiego. W 1906 roku udało się to jeszcze Puławom.
„Miasto tworzą ludzie różni od siebie, nie zaś podobni” powiedział Arystoteles. W przypadku Sosnowca to się jak najbardziej sprawdza. Do powstania miasta przyczynili się zarówno ludność robotnicza pochodzenia polskiego, żydowskiego, jak i urzędnicy rosyjscy, przemysłowcy niemieccy, francuscy, polscy. Zgodnie w nim żyli zarówno katolicy, jak i ewangelicy, prawosławni, żydzi. Sosnowiec od początku charakteryzował się wielokulturowością, wielojęzycznością i wielowyznaniowością i taki pozostał. W początkach istnienia miasta, w 1904 roku, honorowe obywatelstwo Sosnowca uzyskał Rosjanin, były gubernator piotrkowski Konstanty Miller. W latach trzydziestych XX wieku ówczesne władze Sosnowca przyznały ten tytuł w 1935 roku marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu, a w 1937 roku marszałkowi Edwardowi Rydzowi Śmigłemu. „Sosnowiec łączy” taki napis towarzyszy współczesnemu logo Sosnowca.
Herb Sosnowca: Symbol Miasta i Jego Geneza
W 1904 roku Magistrat Sosnowca ogłosił konkurs na opracowanie herbu miasta. Nadesłano około 20 projektów, ostatecznie władze rosyjskie zaakceptowały herb przedstawiający: połączenie rzek Czarnej i Białej Przemszy przy granicy trzech państw - Rosji, Prus i Austrii, przekrój ziemi z warstwą węgla kamiennego oraz młot i mur - emblemat produkcji fabrycznej. Autorem projektu jest inżynier Stefan Antonowicz Byszewski.
Tarcza herbowa jest przecięta ukośnie na dwie części - w górnym polu, na białym tle znajduje się graficzne przedstawienie połączenia Białej i Czarnej Przemszy przy granicy trzech państw - Rosji, Austrii i Prus, znanej jako Trójkąt Trzech Cesarzy. Tarczę zwieńcza murowana korona w kolorze czerwonym przedstawiająca fabryczny mur, z którego wyłania się ręka z zawiniętym rękawem białej koszuli. Wspomniana ręka jest zgięta w łokciu do prawej strony herbu. Dłoń ujmuje młot w kolorze czarnym i brązowym. Herb miasta składa się z dwóch części: tarczy heraldycznej i zwieńczenia. Tarcza podzielona jest na połowę linią ukośną koloru czerwonego. Lewa górna połowa o kolorze białym jest podzielona na trzy części wstęgami w kolorze niebieskim, symbolizującymi rozwidlenie rzek. Część wewnętrzna, składająca się z pól analogicznych jak w części skrajnej, lecz przesuniętych w dół o 1/3 wysokości pola. Zza środkowego wystaje ręka z zawiniętym rękawem białej koszuli, zgięta w łokciu do prawej strony herbu. Płat flagi stanowi prostokątna tkanina z obu stron biała.
Nowoczesne Logo Sosnowca
Sosnowiec jest kojarzony jako Centrum: biznesu, aglomeracji, kultury. Kolor granatowy w jego logo podkreśla przedsiębiorczość. Z tego źródła wychodzi siedem dróg symbolizujących sąsiednie miasta, wspólne przedsięwzięcia, otwartość i współpracę. Intensywnie zaznaczony środek okręgu stanowi źródło działań rozwojowych dla miasta i regionu. Jako miasto-łącznik Sosnowiec integruje wielość tradycji i postaw ludzi aglomeracji górnośląskiej. Tożsamość kolorów znaku i napisu Sosnowiec jednoznacznie wskazuje, co znajduje się w centrum tejże aglomeracji. Dynamicznie rozchodzące się ramiona wskazują na kreatywność podejmowanych działań, a zastosowanie zielonego koloru podkreśla przyjazną atmosferę spokoju i równowagi - swoistą „symbiozę” miast. Forma samego znaku niesie ze sobą nowoczesność i innowacyjność.
Charakterystyka Sosnowca Współczesnego
Sosnowiec jest miastem partnerskim Dziwnowa od 2013 roku. Jest jednym z trzech największych miast województwa śląskiego (po Katowicach i Częstochowie) z liczbą ludności przekraczającą 200 tysięcy mieszkańców (15. miejsce w kraju). Położony na Wyżynie Śląskiej, otoczony rzekami: Czarną Przemszą, Białą Przemszą i Brynicą, jest jednocześnie największym miastem Zagłębia Dąbrowskiego. Nazwa miasta wywodzi się od borów sosnowych, które w XIX wieku porastały okolice i tereny aktualnie zabudowane. Przed rokiem 1989 kojarzony głównie z przemysłem wydobywczym, przez ostatnie trzy dziesięciolecia stopniowo przekształcił się w ważny ośrodek handlowy.
Sosnowiec to także miasto Jana Kiepury (sławnego tenora i aktora), który tutaj się urodził, a którego imieniem jest obecnie nazwany Dom Kultury oraz Klub Miejski. 15 maja 2002 roku został w Sosnowcu odsłonięty również pomnik poświęcony temu artyście. W mieście znajduje się szereg placówek kulturalnych (teatry, kina), które uzupełnia bardzo duża liczba obiektów sportowych i rekreacyjnych. Z racji swojego położenia (na przecięciu ważnych szlaków komunikacyjnych) miasto jest strategicznym węzłem komunikacyjnym. Symbolem Dziwnowa w Sosnowcu jest blisko czterometrowa kotwica, która została odsłonięta 4 czerwca 2016 roku na specjalnie przygotowanym skwerze (przy skrzyżowaniu ulic Warszawskiej z Henryka Sienkiewicza - obok centrum handlowego "Sosnowiec Plaza").
Sosnowiec to miasto na prawach powiatu w woj. śląskim, na skraju Wyżyny Katowickiej, w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym (GOP), nad Czarną Przemszą. W mieście rozwinęło się hutnictwo żelaza, przemysł włókienniczy (wełniany, dziewiarski), maszynowy (fabryka kotłów przemysłowych, maszyn górniczych), metalowy (łożyska toczne, okucia, odlewy), elektrotechniczny (silniki małej mocy, sprzęt motoryzacyjny), odzieżowy, spożywczy oraz fabryki domów. Jest ważnym węzłem kolejowym, siedzibą diecezji Kościoła rzymskokatolickiego, posiada teatr i muzeum.
Herby Innych Miast Zagłębia Dąbrowskiego
Każde miasto Zagłębia Dąbrowskiego przywiązuje szczególną wagę do swojej historii i tradycji, co widać w symbolice ich herbów.
Herb i Flaga Czeladzi
Herb Czeladzi przedstawia w błękitnej tarczy białą wieżę z trzema czarnymi oknami. Przed nią umiejscowiony jest biały blankowany mur z czarnym żyłowaniem. Herb w obecnym kształcie uchwaliła Rada Miasta w listopadzie 2007 roku. Nawiązuje on do najstarszego znanego wzoru godła miejskiego, nadanego przez Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1792 roku. Poprzedni herb przedstawiał otoczoną murem wieżę na tle rzeki, zielonych pagórków i brązowej ziemi, wszystko na białej okrągłej tarczy. Herb Czeladzi zmieniał swój wygląd wielokrotnie. Stałym jego elementem jest jednak wieża otoczona murem. Flaga Czeladzi jest ściśle powiązana z herbem.
Herb i Flaga Dąbrowy Górniczej
Herb Dąbrowy Górniczej opracował Dariusz Dessauer z Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Na trzech polach autor umiejscowił orła, trzy zielone żołędzie na białym tle oraz czarny młot na żółtym tle. Orzeł mówi o przynależności Dąbrowy Górniczej do Polski, żołędzie są aluzją do nazwy miasta, a młot do głównej profesji pierwszych mieszkańców dębowego miasta. Dąbrowa Górnicza używa takiego herbu od momentu założenia miasta, czyli od 1916 roku. Flaga miasta ma czterokolorowe pasy ułożone poziomo - biały, zielony, czarny i czerwony. Podobnie jak w herbie, jej kolorystyka nawiązuje zarówno do polskości miasta, jak i do tradycji górnictwa. Została uchwalona przez Radę Miejską w 1996 roku.
Herb i Flaga Będzina
Tarcza herbowa Będzina przedstawia w czerwonym polu mur obronny z dwiema blankowanymi wieżami i bramą wjazdową ze złotymi wrotami. Po bokach wież widoczne są białe róże, zaś nad nimi znajduje się złota królewska korona. Herb nawiązuje do obronnego znaczenia grodu i faktu, iż zamek, jak i miasto, należały do króla. Najstarszy przekaz pieczęci lakowej z herbem miasta pochodzi z XVII wieku. Znamy go dzięki rysunkowi zawartemu w pracy Mariana Kantora-Mirskiego w okresie międzywojennym. Herb XVII-wieczny różnił się od dzisiejszego tym, że zawierał trzy wieże, a po ich bokach nie było białych róż. Flaga Będzina ma kształt prostokąta podzielonego na trzy pionowe części. Skrajne części flagi są koloru czerwonego, zaś centralna jest koloru białego.
Herb Jaworzna
Swój herb ma także Jaworzno. Tło herbu jest białe, całe drzewo w kolorze zielonym, podłoże, na którym stoją drwale, jest także zielone.
Ochotnicza Straż Pożarna (OSP): Podstawy Działania i Struktura
Działalność Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) opiera się na pracy społecznej jej członków.
Podstawy Prawne i Cel Działania
Stowarzyszenie OSP działa na podstawie:
- ustawy z 7 kwietnia 1989 r. o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 z późn. zm.)
- ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2002 r. poz. 1706 z późn. zm.)
Do celów działalności OSP należy m.in.:
- Rozwijanie wśród członków ochotniczej straży pożarnej kultury fizycznej i sportu.
- Prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Propagowanie działalności ratowniczej.
Rodzaje Działalności
OSP prowadzi działalność nieodpłatną oraz, w zakresie dopuszczonym przepisami, działalność odpłatną.
Ślubowanie Strażaka Ochotnika
Członkowie OSP składają uroczyste ślubowanie o treści:
„W pełni świadom obowiązków strażaka-ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w ochronie przeciwpożarowej majątku narodowego, być zdyscyplinowanym członkiem ochotniczej straży pożarnej, dbałym o jej godność, ofiarnym i mężnym w ratowaniu życia ludzkiego i mienia.”
Członkostwo w OSP
Członkowie OSP podlegają określonym zasadom przyjęcia, statusu i skreślenia z listy członków.
Warunki Przyjęcia i Skreślenia
Prezes OSP może skrócić lub anulować okres próbny dla nowych członków, o którym mowa w regulaminie. Uchwały zarządu w sprawach członkostwa podlegają odwołaniu.
Członkowie Honorowi
Członkiem honorowym może zostać każda osoba fizyczna, bez względu na miejsce zamieszkania, szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej lub dla rozwoju OSP.
Władze OSP
Władze OSP obejmują Walne Zebranie Członków, Zarząd OSP oraz Komisję Rewizyjną.
Walne Zebranie Członków
Uchwały Walnego Zebrania Członków OSP zapadają zwykłą większością głosów. Walne Zebranie zwołane w drugim terminie jest władne podjąć uchwałę bez względu na liczbę obecnych na nim członków, zwykłą większością oddanych głosów.
Zarząd OSP
Zarząd wybiera ze swego grona:
- Prezesa
- I Wiceprezesa
- Naczelnika
- Sekretarza
- Skarbnika
- Może także wybrać gospodarza, kronikarza i zastępcę naczelnika straży.
Do zadań Zarządu należy m.in. przyjmowanie zapisów i darowizn. Posiedzenia zarządu odbywają się według potrzeb, co najmniej jednak raz w kwartale i są zwoływane przez prezesa. Uchwały Zarządu podejmowane są w głosowaniu jawnym, zwykłą większością głosów, w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby członków Zarządu.
Komisja Rewizyjna
Komisja Rewizyjna może dokonać uzupełnienia w swoim składzie w liczbie nieprzekraczającej 1/3 ustalonego składu. Członkowie Komisji Rewizyjnej nie mogą otrzymywać z tytułu pełnienia funkcji zwrotu uzasadnionych kosztów lub wynagrodzenia w wysokości wyższej niż określono w art. 8, pkt. 8 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagrodzeniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi. Skazanie członka Komisji Rewizyjnej prawomocnym wyrokiem za przestępstwo z winy umyślnej skutkuje z dniem uprawomocnienia się wyroku skazującego wygaśnięciem funkcji, podobnie jak w przypadku złożenia rezygnacji.
Rozwiązanie OSP
W przypadku rozwiązania Stowarzyszenia OSP, pozostały majątek, stanowiący własność OSP, przechodzi dla zaspokojenia potrzeb mieszkańców miejscowości Sosnowiec, natomiast sprzęt i urządzenia będące własnością komunalną przechodzą do dyspozycji samorządu terytorialnego.