Historia szkoły nr 3 w Zamościu, dziś znanej jako Zespół Szkół Ponadpodstawowych Nr 3 im. Armii Krajowej, to długa i złożona opowieść o rozwoju szkolnictwa zawodowego, zmianach ustrojowych i nieustannej adaptacji do potrzeb edukacyjnych regionu. Od swoich rzemieślniczych początków, przez trudne lata wojny, powojenną odbudowę i upaństwowienie, aż po współczesne innowacje pedagogiczne, szkoła ta odgrywała kluczową rolę w kształceniu wielu pokoleń.
Początki szkolnictwa zawodowego w Zamościu (1920-1944)
Założenie i rozwój Szkoły Rzemieślniczo-Przemysłowej
Historia naszej szkoły rozpoczęła się w 1920 roku, kiedy to ksiądz Dąbrowski i obywatel Stasiewicz założyli w Zamościu Szkołę Rzemieślniczo - Przemysłową im. Tadeusza Kościuszki. W pierwszych latach istnienia instytucja ta posiadała kilka świetnie rozwijających się działów, w tym: stolarski, tapicerski, rzeźbiarski, rymarski, galanterii w skórze i krawiecki. W 1932 roku, dla rozszerzenia działu stolarskiego i tapicerskiego, inne działy zostały zlikwidowane, koncentrując się na tych specjalizacjach.
Okres okupacji
W takim stanie szkoła przetrwała do 20 czerwca 1940 roku, kiedy to okupanci niemieccy zabronili nauczania i zamknęli placówkę. Był to trudny czas dla edukacji i rozwoju młodzieży w Zamościu.
Reaktywacja i upaństwowienie po wojnie (1944-1949)
Powrót do działalności jako Gimnazjum Mechaniczne
Po wyzwoleniu, z inicjatywy nauczyciela Stanisława Kawy, Władysława Węgrzyna, Bronisława Sobonia i Stanisława Wiktorowicza, 15 sierpnia 1944 roku działalność szkoły została reaktywowana. Przyjęła ona wówczas nazwę Gimnazjum Mechanicznego im. Tadeusza Kościuszki. Na jej siedzibę obrano kompleks budynków zwanych „Bauhof”, wybudowanych przez Niemców przy ulicy Szczebrzeskiej 59/61. Pierwszym dyrektorem szkoły został Stanisław Kawa. Do szkoły przyjmowano chłopców w przedziale wiekowym od 14 do 18 lat na podstawie świadectwa szóstej klasy i zdania egzaminu. Całkowity kurs nauki obejmował cztery lata i podzielony był na cztery okresy roczne.
Zmiany lokalizacji i upaństwowienie
W październiku 1944 roku Armia Radziecka zajęła budynki szkolne, co zmusiło szkołę do kilkukrotnej zmiany siedziby. Od października 1944 roku do lutego 1945 roku mieściła się w budynku Publicznej Szkoły Powszechnej Nr 1, następnie do końca roku szkolnego 1944/1945 w budynku Państwowego Gimnazjum Żeńskiego, a potem do 31 października 1945 roku w Państwowym Liceum Pedagogicznym. Dopiero po interwencji marszałka Michała Żymierskiego w listopadzie 1945 roku, budynki wróciły pod zarząd szkoły.
1 września 1946 roku prywatna dotąd szkoła została upaństwowiona i otrzymała nową nazwę: Państwowa Szkoła Przemysłowa. Kuratorium zatwierdziło ostatecznie upaństwowienie szkoły 24 września 1946 roku. Zarządzeniem Ministra Oświaty z tego samego dnia utworzono Państwową Szkołę Przemysłową w Zamościu, która obejmowała Gimnazjum Mechaniczne, Gimnazjum Elektryczne i Gimnazjum Stolarskie.
Rozwój struktury edukacyjnej
W sierpniu 1947 roku szkole przyznano nowe budynki, które zostały poświęcone 24 maja 1947 roku. Wcześniej, bo 25 stycznia 1947 roku, odbyła się pierwsza studniówka. Dnia 1 września 1948 roku, za zgodą Kuratorium, utworzono 3-letnie Liceum Mechaniczne, Elektryczne i Drzewne na podbudowie Gimnazjum. 1 września 1949 roku szkoła, podobnie jak wszystkie inne szkoły zawodowe, została przeniesiona pod zarząd Centralnego Urzędu Szkolnictwa Zawodowego w Warszawie.
Ewolucja nazw i specjalizacji (1951-1999)
Od Technikum Mechaniczno-Elektrycznego do Zespołu Szkół Elektrycznych
W 1951 roku nastąpiła zmiana nazwy szkoły na Technikum Mechaniczno - Elektryczne z wydziałami: mechanicznym i elektrycznym. Nowym dyrektorem szkoły została Halina Podobińska. Jednocześnie zlikwidowano Liceum na podbudowie Gimnazjum. W 1952 roku siedzibę szkoły przeniesiono do budynku dawnej Akademii Zamojskiej. Na podstawie ustawy z dnia 10 września 1956 roku o przejęciu szkolnictwa zawodowego przez Ministra Oświaty, szkoła wróciła pod nadzór Ministerstwa Oświaty i Kuratorium Okręgu Szkolnego w Lublinie.
W 1959 roku nastąpiła kolejna zmiana nazwy szkoły na Technikum Elektryczne. W 1960 roku szkolne warsztaty zostały przeniesione do wybudowanego budynku przy ulicy Akademickiej 8. Kolejna zmiana nazwy szkoły nastąpiła w 1975 roku na Zespół Szkół Zawodowych Nr 3. W kwietniu 1980 roku zmianie uległa nazwa szkoły na Zespół Szkół Elektrycznych.
Nowa siedziba i dalsze przekształcenia
Poprawa warunków lokalowych nastąpiła dopiero w 1995 roku, kiedy to szkoła przeniosła się do nowego budynku przy ulicy Jana Zamoyskiego 62, gdzie obecnie mieści się jej siedziba.
Współczesność i jubileusze (od 2002)
Stulecie Szkoły i wyróżnienia
28 lutego 2020 roku, z okazji obchodów jubileuszu 100-lecia Szkoły, rozstrzygnięto konkurs na słowa hymnu Szkoły. 24 września 2021 roku odbył się jubileusz 100-lecia Zespołu Szkół Ponadpodstawowych Nr 3 im. Armii Krajowej w Zamościu. Prezydent Miasta Zamość Pan Andrzej Wnuk, będący absolwentem Szkoły, wyróżnił placówkę medalem „Zasłużony dla Zamościa”, co podkreśla jej znaczenie dla lokalnej społeczności.
Innowacje pedagogiczne i wsparcie ucznia
Szkoła dysponuje nowoczesną bazą dydaktyczną, gdzie uczniowie podczas lekcji korzystają z wielu narzędzi umożliwiających polisensoryczne poznawanie świata. Od 2022 roku prowadzone są zajęcia rekreacyjne dla uczniów klas 1-3. Na terenie szkoły znajduje się również plac zabaw z programu „Radosna szkoła”. Placówka współpracuje z klubami sportowymi, rozwijając talenty sportowe uczniów podczas zajęć dodatkowych z piłki nożnej, ręcznej, siatkówki i koszykówki.
Nauczyciele szkoły to kadra rozwijająca swe kompetencje, realizująca wiele programów autorskich i innowacji pedagogicznych. Szkoła zapewnia kompleksowe wsparcie dziecka, np. opiekę wykwalifikowanych pedagogów szkolnych i psychologa, a także pomaga rodzinom w trudnej sytuacji materialnej poprzez dożywianie, wyprawki i stypendia. Wśród programów i zajęć dodatkowych warto wymienić: „Twórcze Umysły”, „Potęga Umysłu”, „Spotkania z językiem ojczystym”, „Enjoy English” oraz zajęcia z wykorzystaniem narzędzi Laboratorium Przyszłości. Uczniowie rozwijają także wrażliwość na potrzeby innych przez udział w licznych akcjach charytatywnych i mają dostęp do bezpiecznego Internetu OSE. Szkoła wychodzi naprzeciw potrzebom swoich uczniów, oferując Strefę ciszy i relaksu oraz zieloną salę lekcyjną. Opieka świetlicowa dostępna jest w godzinach 7:00-16:30. Uczniowie mają dostęp do gabinetu pielęgniarskiego, stomatologicznego oraz stołówki szkolnej. Działa tu także koło liturgiczno-biblijne.
Infrastruktura i dogodna lokalizacja
Szkoła położona jest blisko jednej z głównych ulic miasta - Marszałka Józefa Piłsudskiego - na osiedlu Orzeszkowej-Reymonta. Dojazd do szkoły jest dogodny z każdej części Zamościa.
Udział Zespołu Szkół nr 3 w wydarzeniach lokalnych
"Stajenka Betlejemska" podczas Orszaku Trzech Króli (2017)
Zespól Szkół Nr 3 w Zamościu aktywnie uczestniczy w życiu lokalnej społeczności. Przykładem jest udział w Orszaku Trzech Króli. 6 stycznia 2017 roku, podczas III Orszaku Trzech Króli w Zamościu, uczniowie, rodzice i nauczyciele Zespołu Szkół nr 3 w Zamościu przygotowali ostatnią scenę biblijną - „Stajenkę Betlejemską” na Rynku Wielkim. Scena ta, wzbogacona o żywe zwierzęta, jak przystało na prawdziwą stajenkę, była miejscem pokłonu Trzech Króli przed Maryją trzymającą Jezusa na kolanach. Udział szkoły w tym wydarzeniu przyczynił się do wzmocnienia więzi społecznych i kultywowania tradycji.