Hydranty Przeciwpożarowe: Normy, Rodzaje i Wymagania Techniczne

Hydranty przeciwpożarowe, montowane w sieciach wodociągowych, są kluczowym elementem ochrony ludzi i obiektów przed pożarami. Zapewniają szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i w każdym czasie. W zależności od lokalizacji i przeznaczenia, wyróżniamy hydranty zewnętrzne i wewnętrzne. Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących ich projektowanie, instalację, lokalizację, oznakowanie oraz dokumentację w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem norm dotyczących długości węży i zasięgu działania.

Podstawy Prawne i Wymagania Ogólne

Do najważniejszych przepisów związanych z ochroną przeciwpożarową oraz zaopatrzeniem w wodę należą:

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr 124, poz. 1030).
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz 690).
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 243 z 2005 r. poz. 2063).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137).

Dokumentacja Techniczna Hydrantów

Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale również posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:

• aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
• atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH),
• świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.

Brak któregokolwiek z tych dokumentów uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.

Hydranty Zewnętrzne

Hydranty zewnętrzne są wykorzystywane do poboru wody do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdów straży pożarnej do celów gaśniczych. Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). W nim znajdziemy szczegółowe regulacje dotyczące średnic nominalnych sieci, wytyczne dotyczące średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych, jak i dokładne regulacje co do ich lokalizacji i oznaczania.

Sieć Wodociągowa Przeciwpożarowa

Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, zapewniających wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny. Powinna ona zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala), również przez co najmniej 2 godziny.

Typ Sieci i Zasilanie

• Sieć wodociągową przeciwpożarową należy wykonywać jako sieć obwodową. Dopuszcza się budowę sieci rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s.
• Dopuszcza się budowę odgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych.
• W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci.
• Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.
• Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.
• Należy pamiętać, że podane w rozporządzeniu średnice dotyczą średnic nominalnych wewnętrznych. Projektując sieci z tworzyw sztucznych, gdzie rury oznaczane są przez podanie średnicy zewnętrznej, należy sprawdzić, czy po odjęciu grubości ścianki spełnione są założenia rozporządzenia.

Rodzaje i Wymagania dla Hydrantów Zewnętrznych

Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Dopuszcza się instalowanie hydrantów podziemnych o średnicy nominalnej DN 80 w przypadkach, gdy zainstalowanie hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudnione lub niewskazane (np. ze względu na utrudnienia w ruchu).

Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci. Hydranty zewnętrzne powinny spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących tych urządzeń, będących odpowiednikami norm europejskich (EN), np. PN-EN 14384:2009 dla hydrantów nadziemnych i PN-EN 14339 dla hydrantów podziemnych.

Wydajność Nominalna

Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:

• dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
• dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s;
• dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
• dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 Rozporządzenia - 5 dm³/s.

Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające następujące wymagania:

• średnica nominalna hydrantu powinna wynosić DN 100 lub DN 150;
• wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody nie może być mniejsza niż 20 dm³/s;
• hydranty powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej.

Lokalizacja i Oznakowanie Hydrantów Zewnętrznych

Hydranty zewnętrzne muszą znajdować się w odpowiednich odległościach - zarówno od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich, hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:

• Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
• Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
• Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
• Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
• Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów.

Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy.

Oznakowanie

Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami (PN-EN). Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach. Przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp, oraz umieścić zakaz parkowania.

Obszary Objęte Obowiązkiem Instalacji Hydrantów Zewnętrznych

Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Dotyczy to:

• jednostek osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej;
• położonych w ich granicach budynków użyteczności publicznej, budynków zamieszkania zbiorowego, obiektów produkcyjnych i magazynowych (jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² - wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia);
• każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacji gazu płynnego (wymagana wydajność 10 dm³/s);
• obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².

Określenia potrzeb w zakresie instalowania hydrantów dokonują właściwe miejscowo organy Państwowej Straży Pożarnej w ramach opiniowania projektów studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Hydranty Wewnętrzne

Hydranty wewnętrzne to urządzenia służące do poboru wody z sieci wodociągowej podczas akcji gaśniczej, stanowiące ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. (§ 19-21) istnieją trzy podstawowe rodzaje hydrantów wewnętrznych, różniące się średnicą węża, a co za tym idzie, wydajnością i przeznaczeniem.

Rodzaje Hydrantów Wewnętrznych i Ich Charakterystyka

Wyróżniamy następujące typy hydrantów wewnętrznych, których cyfry oznaczają średnicę wewnętrzną węża w milimetrach:

• Hydranty DN25
• Hydranty DN33
• Hydranty DN52 (zawory hydrantowe 52 różnią się od hydrantów z wężem, brakiem węża, ale są przeznaczone do szybkiego działania strażaków).

Węże Hydrantowe i Ich Długość

• Hydranty DN25 i DN33 mają węże tzw. półsztywne. Zachowują one elastyczność, ale są na tyle sztywne, że zwinięcie ich w krąg nie zamyka przekroju. Węże są przechowywane na zwijadłach, które są uchylne na zawiasach. Pozwala to na wyciągnięcie tylko potrzebnego odcinka węża, bez załamań i spadków ciśnienia.
• Hydranty DN52 są zazwyczaj wyposażane w węże płasko składane, które zamykają swój przekrój całkowicie przy braku napełnienia wodą. Choć trudniejsze w obsłudze (wymagają całkowitego rozwinięcia i dbałości o brak załamań), rekompensują to znacznie większą wydajnością.

Zgodnie z PN-EN 671-2, w hydrantach DN52 ze względów użytkowych długość węża nie powinna przekraczać 20m. W przypadku pomieszczeń i stref pożarowych produkcyjnych i magazynowych, do zabezpieczenia miejsc, z których odległość do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego lub innego wyjścia na przestrzeń otwartą przekracza 30 m, stosuje się hydranty.

Wymagania Ciśnieniowe

Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze 52 powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa. Jednocześnie, przepisy nakładają obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia w następujących granicach:

• dla zaworów hydrantów DN25: 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów),
• dla zaworów hydrantów DN33 i DN52: dopuszczalna górna granica ciśnienia wynosi 0,7 MPa (7 barów).

Różnica wynika z łatwości kontrolowania węższych węży pod wyższym ciśnieniem, a także z zastosowania DN25 w budynkach wysokich, gdzie wysokość hydrostatyczna słupa wody wpływa na ciśnienie.

Lokalizacja i Zasięg Hydrantów Wewnętrznych

Hydranty wewnętrzne powinny być umiejscowione w taki sposób, by zasięgiem obejmowały całą powierzchnię budynku. Podczas akcji gaśniczej nie powinno być problemu z doprowadzeniem węża w miejsce pożaru i dosięgnięcie ognia strumieniem wody. Dla hydrantów DN25 i DN33 zasięg ten obejmuje długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody. W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji, nawet jeśli wąż mógłby sięgnąć do pomieszczeń położonych piętro wyżej lub niżej. Lokalizuje się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń.

Wymagania dla Konkretnych Kwestii Zastosowań

Stosowanie hydrantów wewnętrznych nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów; zależy to od potencjalnego zagrożenia pożarowego. Definicje kategorii zagrożenia ludzi (ZL), przemysłowo-magazynowych (PM) i inwentarskich (IN) są określone w § 209 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

• W budynku kategorii zagrożenia ludzi ZL I (dyskoteki, kina, teatry), ZL II (przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej) lub ZL V (hotele, internaty) należy je stosować, gdy strefa pożarowa o danej ZL przekracza powierzchnię 200 m², niezależnie od wysokości budynku.
• W budynku kategorii zagrożenia ludzi ZL III, jeśli budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m², hydrant jest wymagany.
• Stosowanie hydrantów DN33 ma zastosowanie w garażach. Jeśli mamy do czynienia z garażem jednokondygnacyjnym, zamkniętym, hydranty należy stosować wtedy, gdy jest przeznaczony dla więcej niż 10 stanowisk postojowych.
• Obowiązek stosowania hydrantów w budynkach przemysłowo-magazynowych (PM) wynika z dwóch zasadniczych kryteriów: gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej (graniczne kryterium 500 lub 1000 MJ/m²) oraz powierzchni tej strefy (100 lub 200 m²). Kryteria te występują w kombinacjach, mających swoje logiczne uzasadnienie.
• Zawory hydrantowe DN52 należy stosować w budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony tych stref pożarowych, które zaliczono do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.

Oznakowanie Hydrantów Wewnętrznych

Oznakowanie ppoż powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. Chociaż poprzednia norma - PN-92-N-01256-01 - została wycofana, nie ma obowiązku wymieniania znaków na nowe. Tabliczki według „starej normy” nie tracą ważności i nadal można je stosować. W miejscach, gdzie zamontowanie zwykłego znaku jest utrudnione lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.

Praktyczne Aspekty Użycia Hydrantów Wewnętrznych

Choć hydranty wewnętrzne są powszechnie stosowane, ich użycie w praktyce przez osoby postronne jest rzadkie. Gaśnica jest wygodniejsza i bezpieczniejsza w obsłudze przez jedną osobę. W przypadku hydrantu, zwłaszcza DN52 z wężem płasko składanym, obsługa dwuosobowa jest niezbędna - wąż należy całkowicie rozwinąć przed podaniem wody. Wąż półsztywny nie wymaga pełnego rozwinięcia, ale jego obsługa z wodą pod ciśnieniem jest również wymagająca.

Użycie hydrantu wiąże się z koniecznością odłączenia dopływu prądu do budynku, co oznacza potrzebę zaangażowania trzeciej osoby do wyłączenia przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Dodatkowo, samo zjawisko pożaru niesie poważne zagrożenia, a podjęcie akcji gaśniczej w stylu amatorskim bywa nadmiernym ryzykiem. Z tych powodów hydranty wewnętrzne są stosowane rzadko przez osoby nieprzeszkolone.

tags: #hydrant #dlugosc #eza