Sieć wodociągowa przeciwpożarowa stanowi jeden z podstawowych elementów chroniących nas przed skutkami pożarów, zapewniając szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej. Kluczowymi elementami tej sieci są hydranty zewnętrzne - zarówno podziemne, często niezauważane pod powierzchnią ulic, jak i nadziemne, które swoją charakterystyczną, najczęściej czerwoną barwą, wyróżniają się w przestrzeni miejskiej i wiejskiej.
Artykuł ten stanowi przewodnik po przepisach regulujących stosowanie hydrantów zewnętrznych w Polsce, ich typach, zasadach działania, wymogach instalacyjnych, lokalizacyjnych i oznakowaniu, a także kluczowych parametrach technicznych, takich jak wydajność i ciśnienie.
Podstawy Prawne i Dokumentacja
Kluczowe Akty Prawne
Głównym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym dla hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). W tym akcie prawnym znajdziemy szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi, w tym:
- Średnice nominalne sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego.
- Wytyczne dotyczące średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych.
- Dokładne regulacje co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych, w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu.
Przepisy dotyczące sieci hydrantowych - zarówno hydrantów zewnętrznych, jak i wewnętrznych - stanowią uszczegółowienie regulacji zawartych w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Inne ważne akty prawne związane z ochroną przeciwpożarową i zaopatrzeniem w wodę to:
- Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie.
Wymagana Dokumentacja Techniczna
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale także posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji następującymi dokumentami:
- Aprobata techniczna (lub Krajowa Ocena Techniczna - KOT).
- Atest higieniczny Państwowego Zakładu Higieny (PZH).
- Świadectwo dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z tych dokumentów uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Wymagania Dotyczące Instalacji Hydrantów Zewnętrznych
Obiekty Wymagające Hydrantów
Rozporządzenie jasno określa, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Zewnętrzne zaopatrzenie w wodę przeciwpożarową, umożliwiające gaszenie pożaru (w postaci hydrantu zewnętrznego podziemnego lub nadziemnego), musi być zapewnione dla:
- Jednostek osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej.
- Położonych w ich granicach budynków użyteczności publicznej, budynków zamieszkania zbiorowego, obiektów produkcyjnych i magazynowych. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia).
- Każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
- Obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.
Wymagania dla Sieci Wodociągowej Przeciwpożarowej
Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny. Musi ona zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala), przez co najmniej 2 godziny.
Sieci wodociągowe ppoż. powinno wykonywać się jako sieci obwodowe. Poza obszarami miejskimi, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s, dopuszczalna jest budowa sieci rozgałęzieniowej. Dopuszcza się również budowę rozgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci.
Sieć wodociągowa przeciwpożarowa, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.
Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.
Rodzaje i Budowa Hydrantów Zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne pozwalają na bezpieczny pobór wody na potrzeby gaszenia pożaru ze stale nawodnionej sieci wodociągowej. Zgodnie z normami europejskimi EN, które dostosowane zostały na potrzeby polskie - w ramach Polskich Norm dotyczących hydrantów zewnętrznych - wyróżnia się:
- Hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne - norma PN-EN 14384:2009.
- Hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne - norma PN-EN 14339.
Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami wody, dlatego w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie podpięcie ich pod stałe źródło zasilania, takie jak hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i efektywne ugaszenie pożaru.
Hydrant Zewnętrzny Podziemny
Hydrant podziemny to kolumna umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego. Cała konstrukcja hydrantu znajduje się pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce dostępu do niego jest przykryte specjalną pokrywą - klapą z literą „W”. Aby móc skorzystać z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza, który znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Hydrant podziemny UNO jest ważnym elementem infrastruktury wodociągowej. Umożliwia dostęp do wody nie tylko w celach przeciwpożarowych, ale również do innych zadań technicznych, takich jak płukanie rur wodociągowych czy dostarczanie wody na potrzeby budowlane. Działa na zasadzie odcięcia lub otwarcia przepływu wody z sieci wodociągowej za pomocą zasuwy (zaworu odcinającego). Po podłączeniu do głowicy hydrantu stojaka hydrantowego i odkręceniu zasuwy kluczem, woda przepływa z sieci do podłączonego urządzenia. Po zakończeniu pracy zawór zostaje zamknięty, a hydrant oczyszczony z wody, aby zapobiec jego zamarznięciu w okresie zimowym. Dzięki swojej konstrukcji i lokalizacji jest odporny na wiele zagrożeń zewnętrznych.
Hydrant Zewnętrzny Nadziemny
Hydranty zewnętrzne nadziemne są łatwo zauważalne. Mają formę kolumny, obustronnie zakończonej nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej mają kolor czerwony, choć można spotkać również hydranty czarne lub szare. Taki hydrant jest oznakowany tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrantu na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony.
Kiedy Stosować Hydranty Podziemne, a Kiedy Nadziemne?
Co do zasady, zaleca się - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, a do skorzystania z nich nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu, co zapewnia szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. w ruchu drogowym, w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane.
Najczęściej stosowane hydranty zewnętrzne to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm (oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100). Bardzo rzadko spotykany jest hydrant zewnętrzny nadziemny o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować: hydrant PN 10 (o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami mogą charakteryzować się zarówno hydranty nadziemne, jak i podziemne.
Oznakowanie i Lokalizacja Hydrantów
Oznakowanie Hydrantów Zewnętrznych
Oznakowanie hydrantów powinno być zgodne z Polskimi Normami - każde oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie będą takie same niezależnie od miejscowości. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się również informacje o jego parametrach.
Oznakowanie Hydrantu Podziemnego
Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera „H” - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Oznakowanie Hydrantu Nadziemnego
Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą „H” w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty. Oznakowanie znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku. Takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu, umożliwiając dostrzeżenie go z dużej odległości, co jest pomocne podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, zwłaszcza w terenach zielonych, gdzie roślinność może przesłaniać sam hydrant, czy przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP.
Lokalizacja Hydrantów Zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny, czy nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach, zarówno od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach.
Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy. Miejsce usytuowania hydrantu należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu. Przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu oraz umieścić zakaz parkowania.
How a Fire Hydrant Works
Wydajność i Ciśnienie Hydrantów
Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:
- Dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s (na sieciach, o których mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia - 5 dm³/s).
- Dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s.
- Dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s.
Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające następujące wymagania:
- Średnica nominalna hydrantu powinna wynosić DN 100 lub DN 150.
- Wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody nie może być mniejsza niż 20 dm³/s.
Zgodnie z wytycznymi rozporządzenia na sieci wodociągowej należy stosować hydranty nadziemne DN80 mm dla sieci o średnicy do DN250 mm i DN100 mm na sieci wodociągowej DN250 i większej. Dla łatwego otwarcia zasuwy odcinającej hydrant, odległość między trzpieniem zasuwy hydrantowej a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.
Obsługa Zaworu Hydrantowego
Zawór hydrantowy jest niezbędnym elementem każdego miejskiego lub przemysłowego systemu ochrony przeciwpożarowej. Zapewnia połączenie podziemnego źródła wody z wężem strażackim używanym przez strażaków do gaszenia pożaru. Zawór hydrantowy montowany jest na górze hydrantu i służy do kontrolowania przepływu wody z rur podziemnych do węża strażackiego.
Aby uruchomić zawór, strażak najpierw otwiera hydrant za pomocą specjalnego klucza. Po otwarciu hydrantu strażak podłącza wąż do górnej części zaworu. Obrócenie pokrętła zaworu w lewo spowoduje rozpoczęcie przepływu wody do węża. Zawór jest wyposażony w mechanizm nadmiarowy ciśnienia, który pomaga zapobiegać uszkodzeniom instalacji i kontroluje przepływ wody. Jeśli ciśnienie wody wewnątrz hydrantu stanie się zbyt wysokie, zawór nadmiarowy ciśnienia otworzy się automatycznie, aby uwolnić nadmiar ciśnienia. Zawory hydrantowe są zaprojektowane tak, aby były proste i łatwe w użyciu, umożliwiając strażakom szybkie podłączenie węży i rozpoczęcie gaszenia pożaru.
