Sieć wodociągowa przeciwpożarowa to jeden z podstawowych elementów chroniących nas przed skutkami pożarów. Zapewniają one szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i w każdym czasie. Jednym z kluczowych, a jednocześnie najbardziej charakterystycznych elementów tej sieci są hydranty zewnętrzne. Dzielimy je na hydranty podziemne, po których najczęściej bezwiednie przechodzimy, spacerując ulicami miast, oraz hydranty nadziemne - najczęściej czerwone lub czarne urządzenia, niejednokrotnie stanowiące ozdobę ulic.
W systemach ochrony przeciwpożarowej kluczową rolę odgrywają elementy umożliwiające szybki dostęp do wody. W sytuacjach kryzysowych każda sekunda ma znaczenie. Podczas pożaru strażacy muszą błyskawicznie uzyskać dostęp do wody, a hydranty zewnętrzne działają jak strategiczne punkty zasilające, pozwalające na podłączenie węży w dowolnym miejscu. Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami, dlatego w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie ich podpięcie pod stałe źródło zasilania, takie jak hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i szybkie ugaszenie pożaru. Ten artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących hydranty zewnętrzne w Polsce.
Podstawa prawna i wymagana dokumentacja
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). W tym akcie prawnym znajdziemy szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi, w tym:
- średnic nominalnych sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego,
- wytycznych dotyczących średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych,
- dokładnych regulacji co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych - w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu.
Dokumentacja techniczna
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale także posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH),
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Kiedy i gdzie wymagane są hydranty zewnętrzne?
Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Zewnętrzne zaopatrzenie w wodę przeciwpożarową, umożliwiające gaszenie pożaru (hydrant zewnętrzny podziemny lub hydrant zewnętrzny nadziemny), jest wymagane w następujących miejscach:
- W jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej.
- W położonych w ich granicach budynkach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego, obiektach produkcyjnych i magazynowych. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia).
- Na każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
- Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s. Woda do celów przeciwpożarowych dla obiektów powinna być dostępna w szczególności z urządzeń zaopatrujących w wodę ludność, zgodnie z regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Sieci wodociągowe będące źródłem wody do celów ppoż. powinny być zasilane z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymagania wydajności i odpowiednie ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny. Przepisy wskazują, że sieci wodociągowe przeciwpożarowe powinno wykonywać się jako sieci obwodowe. Poza obszarami miejskimi, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s, dopuszczalna jest jednak budowa sieci rozgałęzieniowej. Dopuszcza się również budowę rozgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych.
Rodzaje hydrantów zewnętrznych i ich charakterystyka
Hydranty zewnętrzne dzielimy na nadziemne i podziemne. Różnią się one nie tylko konstrukcją, ale także sposobem montażu i zastosowaniem. Każde z tych urządzeń posiada średnicę nominalną 80 lub 100 mm, co zapewnia odpowiedni przepływ wody. Uruchamiane są ręcznie za pomocą specjalnego klucza, co wymaga przeszkolenia osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.
Hydrant zewnętrzny nadziemny
Hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne są zgodne z normą PN-EN 14384:2009. Łatwo je zauważyć, ponieważ hydrant jest kolumną obustronnie zakończoną nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym), co wyróżnia go z otoczenia. Hydrant zewnętrzny nadziemny oznaczany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrantu zewnętrznego nadziemnego to kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą "H" w środku, a po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty. Znajduje się on bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku, co zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu i ułatwia jego dostrzeżenie z dużej odległości, co jest pomocne podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, zwłaszcza w terenach zielonych, gdzie roślinność często przesłania sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym, lub przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Hydrant zewnętrzny podziemny
Hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne są zgodne z normą PN-EN 14339. Hydrant podziemny to kolumna umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego, co jednocześnie pozwala na otwieranie i zamykanie hydrantu przez ruch obrotowy. Cała konstrukcja hydrantu umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp, przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą "W". Aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza do hydrantu podziemnego, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera "H" - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Kiedy stosować hydrant podziemny, a kiedy nadziemny?
Co do zasady, zalecanym jest, w miarę możliwości, instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, a do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu - zapewnia on zatem szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. utrudnienia w ruchu drogowym, utrudnienia w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane. W miejscach o intensywnym ruchu drogowym stosuje się hydranty podziemne.
Parametry techniczne hydrantów
Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm - oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100. Bardzo rzadko spotykanym jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować. Tutaj spotkać można hydrant PN 10 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne. Dobór odpowiednich parametrów technicznych ma kluczowe znaczenie dla skuteczności systemów przeciwpożarowych. W obiektach przemysłowych wymagających przepływu powyżej 30 dm³/s stosuje się wyłącznie rozwiązania o średnicy nominalnej DN 100.
Korpus hydrantów zewnętrznych nadziemnych należy wykonywać z następujących materiałów: żeliwa szarego, żeliwa sferoidalnego, stali bądź innych materiałów konstrukcyjnych o wymaganych własnościach wytrzymałościowych. Uszczelnienia powinny być wykonane z elastomerów. Hydrant powinien być wyposażony w dwie nasady boczne wielkości 75, a dodatkowo hydranty DN100 i DN150 powinny być wyposażone w nasadę czołową wielkości 110. Hydrant powinien być wyposażony w głowicę do otwierania zaworu kluczem wykonanym zgodnie z PN. Kierunek zamknięcia zaworu hydrantu powinien być zgodny z ruchem wskazówek zegara, patrząc od góry. Pokrywy nasad powinny być zabezpieczone przed zagubieniem, np. łańcuchem.
Hydrant zewnętrzny podziemny powinien mieć średnicę nominalną DN 80 mm. Hydrant powinien być wyposażony w głowicę do otwierania zaworu kluczem wykonanym zgodnie z PN. Kierunek zamknięcia zaworu hydrantu powinien być zgodny z ruchem wskazówek zegara, patrząc od góry.
Lokalizacja i oznakowanie hydrantów zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny, czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach, zarówno od budynków, jak i od siebie. Hydranty zewnętrzne umieszcza się wzdłuż dróg i ulic, a także przy ich skrzyżowaniach.
Zasady lokalizacji
Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy. Na obszarach wiejskich zasady są elastyczniejsze. Odległości dostosowuje się do gęstości zabudowy, zachowując przy tym maksymalne ciśnienie w sieci na poziomie 1,6 MPa. Prawidłowe rozmieszczenie urządzeń przeciwpożarowych decyduje o ich niezawodności w krytycznych sytuacjach.
Oznakowanie hydrantów zewnętrznych
Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami. Każde oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie - niezależnie od miejscowości, w której się znajdujemy - będą takie same. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach. Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem do oznakowania hydrantu zewnętrznego można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D).
Do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej. Dla znaków ochrony ppoż. obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, przy czym w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01.
Informacje na temat instalacji wodociągowych i hydrantów zewnętrznych umieszcza się na tabliczkach orientacyjnych. Na czerwonych umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego, natomiast na białych - informacje dotyczące pozostałych elementów sieci.
Wydajność hydrantów zewnętrznych
Hydrant zewnętrzny powinien oferować wydajność nominalną przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa, mierzonym na zaworze hydrantowym w momencie poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie mniejszą niż:
| Rodzaj hydrantu i średnica nominalna (DN) | Wydajność nominalna (dm³/s) |
|---|---|
| Hydrant nadziemny DN 80 | 10 |
| Hydrant nadziemny DN 100 | 15 |
| Hydrant podziemny DN 80 | 10 |
| Hydrant nadziemny DN 80 (na sieciach z § 9 ust. 2 rozporządzenia) | 5 |
Wydajność zależy głównie od średnicy przyłącza i ciśnienia w sieci. Modele nadziemne często mają przepływ na poziomie 1000-2000 l/min, podczas gdy podziemne - do 3000 l/min. Kluczowy jest jednak projekt sieci wodociągowej. Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne DN 100 lub DN 150.
Montaż i konserwacja hydrantów
Podstawą instalacji jest stabilny fundament betonowy, na którym urządzenia powinny być umieszczane w pozycji pionowej. Przed montażem konieczne jest dokładne czyszczenie elementów i przepłukanie ich wodą. Pozwala to usunąć zanieczyszczenia mogące uszkodzić uszczelnienia. Transport wymaga szczególnej ostrożności - urządzenia przewozi się na paletach w pozycji leżącej, z piankowymi przekładkami. Wokół podstawy warto utworzyć warstwę żwiru, co poprawia drenaż i redukuje wilgoć.
Hydranty zewnętrzne powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci. Zasuwy powinny znajdować się w odległości około 5 metrów od hydrantu.
Przeglądy i konserwacja
Hydranty zewnętrzne powinny być co najmniej raz w roku poddawane przeglądom i konserwacji przez właściciela sieci wodociągowej przeciwpożarowej, zgodnie z §4 Rozporządzenia MSWiA z 24 lipca 2009 r. W praktyce zaleca się kontrolę ciśnienia i drożności przewodów co 6 miesięcy, szczególnie w obiektach przemysłowych. W przypadku wykrycia usterek serwis musi je usunąć w ciągu 14 dni. Regularne testy ciśnienia wody i aktualizacja dokumentacji to obowiązki właścicieli. Serwisem mogą zajmować się wyłącznie osoby z uprawnieniami do obsługi urządzeń przeciwpożarowych.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Jakie przepisy regulują rozmieszczenie hydrantów w przestrzeni miejskiej?
Rozmieszczenie urządzeń przeciwpożarowych określa Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. (należy zauważyć, że tekst źródłowy podaje również Rozporządzenie z 24 lipca 2009 r. jako kluczowe, co należy wziąć pod uwagę jako główne źródło przepisów dotyczących hydrantów zewnętrznych). Dodatkowo, projektowanie instalacji musi uwzględniać normę PN-EN 14384, która precyzuje wymagania techniczne.
Czy istnieją różnice w wydajności między modelem nadziemnym a podziemnym?
Wydajność zależy głównie od średnicy przyłącza i ciśnienia w sieci. Modele nadziemne często mają przepływ na poziomie 1000-2000 l/min, podczas gdy podziemne - do 3000 l/min. Kluczowy jest jednak projekt sieci wodociągowej.
Jak często należy przeprowadzać przeglądy techniczne urządzeń?
Zgodnie z §4 Rozporządzenia MSWiA z 24 lipca 2009 r., przeglądy wykonuje się co najmniej raz w roku. W praktyce zaleca się kontrolę ciśnienia i drożności przewodów co 6 miesięcy, szczególnie w obiektach przemysłowych.
Czy dopuszczalne jest malowanie obudowy na dowolny kolor?
Nie. Kolorystyka musi spełniać wymogi normy PN-N-01225-01. Obudowy nadziemne maluje się na czerwono, a oznaczenia kierunkowe - biało-czerwone. Zmiana barwy utrudniłaby identyfikację w czasie akcji gaśniczej.
Jak zabezpieczyć urządzenia przed wandalizmem lub uszkodzeniami mechanicznymi?
Dla modeli nadziemnych stosuje się specjalne osłony z blachy ocynkowanej. W przypadku wersji podziemnych - montaż włazów antywandalicznych oraz regularne czyszczenie otworów technicznych z liści i błota.
Czy można samodzielnie dokonać naprawy uszkodzonej zaworówki?
Absolutnie nie. Serwisem mogą zajmować się wyłącznie osoby z uprawnieniami do obsługi urządzeń przeciwpożarowych.
tags: #hydrant #reczny #zewnetrzny