Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) od wielu lat są jednym z filarów ochrony przeciwpożarowej w Polsce, a ich historia nierozerwalnie związana jest z walką o niepodległość i budowaniem państwowości. Dziś już niewielu jest w stanie wyobrazić sobie strażacką rzeczywistość pozbawioną jednostek OSP, działających w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Setna rocznica zjednoczenia ruchu strażackiego w Warszawie oraz jubileusze lokalnych jednostek to doskonała okazja do refleksji nad ich rolą, rozwojem i nieocenionym wkładem w bezpieczeństwo Polski.
Narodowe Obchody i Rola OSP
Dzień Strażaka na Zamku Królewskim
Organizatorem obchodów Dnia Strażaka na Zamku Królewskim w Warszawie był Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej. Wśród gości znalazł się m.in. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Joachim Brudziński. Jako pierwszy głos zabrał Przewodniczący ZOSP RP, Waldemar Pawlak, który zwracając się do druhów ochotników, podkreślał znaczenie Ochotniczych Straży Pożarnych w walce o niepodległość. Podkreślał również znaczenie wspólnoty i jedności, także w kontekście wspólnego, codziennego działania z Państwową Strażą Pożarną. Waldemar Pawlak dziękował także „przyjaciołom straży pożarnych”, a wśród nich, jako pierwszego, wymienił obecnego na uroczystości szefa MSWiA Joachima Brudzińskiego, któremu dziękował za wsparcie państwa dla Ochotniczych Straży Pożarnych.
„Dziękuję za zaproszenie, za możliwość wspólnego, z Wami drodzy ochotnicy straży pożarnych, świętowania w dniu Waszego patrona św. Floriana” - powiedział na początku swojego wystąpienia do druhów OSP Joachim Brudziński. Szef MSWiA mówił o znaczeniu Ochotniczych Straży Pożarnych w społeczeństwie i podkreślił, że jego zadaniem jest koordynacja współpracy ochotników i funkcjonariuszy straży pożarnej. Stwierdził bardzo wyraźnie, że „Wasz pot, Wasza krew, Wasza praca, ma w moich oczach taką samą wartość jak pot, praca, krew, zmęczenie, poświęcenie funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej”. Odniósł się także do programu modernizacji służb mundurowych podległych MSWiA, którego beneficjentem jest również OSP. Brudziński zauważył, że w roku 2018 do OSP z funduszy budżetowych trafi ponad 137 mln złotych. Joachim Brudziński pytany o to, dlaczego są dwie strażackie uroczystości, stwierdził, że dla niego strażacy to jedność i z satysfakcją przyjął zaproszenie zarówno na obchody organizowane przez OSP, jak i Centralne Obchody Dnia Strażaka na placu Piłsudskiego 5 maja. Dodał też, że na tych uroczystościach obecny będzie Prezes Waldemar Pawlak oraz druhowie ochotnicy. Podczas uroczystości Zarząd Główny OSP uhonorował jednostki OSP z całej Polski.
Historyczne Znaczenie Zjednoczenia Ruchu Strażackiego
Z okazji setnej rocznicy zjednoczenia ruchu strażackiego w Warszawie odbył się uroczysty apel w hołdzie pokoleniom ochotników służących ludziom i Ojczyźnie, często poświęcając zdrowie i życie. W sobotę 4 września, już od godziny 9 rano na warszawskim placu Zamkowym zaczęły zbierać się poczty sztandarowe, aby po uformowaniu kolumny ruszyć do archikatedry warszawskiej, gdzie o godzinie 11 rozpoczęła się msza święta w intencji rycerzy św. Floriana. W tym miejscu sto lat temu, 8 i 9 września 1921 roku, na nabożeństwie przed rozpoczęciem I Ogólnopaństwowego Zjazdu Straży Pożarnych RP jednoczącego ruch strażacki, spotkali się jego uczestnicy.
Droga do Zjednoczenia (1921)
Mszę koncelebrował m.in. ksiądz biskup pomocniczy archidiecezji warszawskiej Michał Janocha oraz kapelan krajowy strażaków ks. st. bryg. Jan Krynicki. W homilii ksiądz biskup dużo miejsca poświęcił historii ruchu strażackiego. Podkreślił, że organizacje strażackie zaczęły się tworzyć w XIX wieku, kiedy Polski nie było na mapie, działając pod różnymi nazwami w zaborach rosyjskim, austriackim i pruskim. Każda z nich miała swoją tradycję i zwyczaje. „Kiedy powstała Rzeczypospolita, to nie było prostą sprawą porozumieć się i stworzyć jedną organizację ochotniczych straży pożarnych. Ale nasi przodkowie umieli się wtedy dogadać, możemy się od nich tego uczyć dzisiaj” - mówił hierarcha. Przypomniał również, że wielu strażaków oddało życie w obronie Rzeczypospolitej we wrześniu 1939 roku i podczas okupacji. Obecnie profil działania jest inny, straż pożarna jest wzywana do wielu klęsk żywiołowych i nieszczęść. „Chrystus mówi w ewangelii «Syn człowieczy nie przyszedł, żeby mu służono, tylko żeby służyć». I wasza służba, drodzy bracia strażacy, drogie siostry, to jest właśnie pomoc w ludzkim nieszczęściu” - podsumował ksiądz biskup.
Po mszy uczestnicy złożyli kwiaty pod urną z „Ziemią z pobojowisk wojny światowej zbroczonych krwią Polaków w latach 1914‒1920-21” oraz na grobie Prymasa Tysiąclecia kardynała Stefana Wyszyńskiego. Następnie poczty sztandarowe i uczestnicy mszy przemaszerowali na plac Zamkowy, gdzie rozpoczął się uroczysty apel „W jedności siła”. Prowadząca uroczystość Dobromiła Skalska przypomniała, że związki strażackie działające pod zaborami, walczące o zachowanie polskości i odzyskanie niepodległości, spotkały się na I Ogólnopaństwowym Zjeździe Straży Pożarnych RP w Warszawie w dniach 8‒9 września 1921 roku. Na wspólnych obradach powołano Główny Związek Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, którego kontynuatorem jest Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP.
Ewolucja i Wyzwania Związku OSP RP
Po ustawieniu pocztów sztandarowych dowódca uroczystości druh Przemysław Zieliński złożył prezesowi Zarządu Głównego ZOSP RP Waldemarowi Pawlakowi meldunek o gotowości do rozpoczęcia apelu. Następnie obaj dokonali przeglądu pododdziałów. Odegrano hymn państwowy i na wieży zegarowej Zamku Królewskiego podniesiono flagę narodową. Na placu Zamkowym do pocztów sztandarowych, zaproszonych gości oraz widzów swoje słowa skierował prezes ZG ZOSP RP Waldemar Pawlak.
„Świętujemy dziś 100-lecie połączenia ruchu strażackiego po 123 latach zaborów. Świętujemy Zjazd Głównego Związku Straży Pożarnych, który rozpoczął się od mszy w katedrze św. Jana, a następnie odbyły się obrady, które łączyły ponad 3 tysiące ochotniczych straży pożarnych” - powiedział Waldemar Pawlak. Związek, będąc instytucją wspierającą i pomocniczą, realizował zasadę subsydiarności poprzez organizowanie zawodów sportowo-pożarniczych, ceremoniał i regulaminy, przeglądy oraz konkursy, przekazując najlepsze pomysły do wszystkich jednostek w kraju.
Pawlak przypomniał, że Związek przez sto lat przeżywał różne okresy:
- W czasie II wojny światowej, podczas okupacji hitlerowskiej, przeobraził się w struktury państwa podziemnego i ruch oporu „Skała”.
- Po wojnie Bolesław Chomicz odbudowywał Związek, lecz w latach 1949-1956 był on rozwiązany z powodu braku zgodności z czasami stalinowskimi.
- W 1956 roku nastąpiło jego odtworzenie, już w formule Związku Ochotniczych Straży Pożarnych. Okazało się, że ta działalność integrująca środowisko strażackie jest bardzo potrzebna, a działania OSP wynikają przede wszystkim z bycia „piastunami tradycji dobrych obyczajów”, czyli bezinteresownej służby.
- Bardzo ważnym momentem w historii straży pożarnych był rok 1981, kiedy protest podchorążych Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarniczej przeciwko włączeniu ich szkoły w struktury wojskowe zapobiegł wykorzystywaniu straży do działań represyjnych. „To jest jakby kamień węgielny i mit założycielski dla Państwowej Straży Pożarnej” - zaznaczył Pawlak.
- Po transformacji w 1991 roku nastąpiły zmiany, uchwalono Ustawę o ochronie przeciwpożarowej. „To była i jest konstytucja dla straży pożarnych” - podkreślił prezes ZOSP RP.
Nawiązując do homilii księdza biskupa, Waldemar Pawlak podkreślił, że dzisiaj strażacy mają „dodatkową powinność gaszenia pożarów ludzkich serc, tej pożogi nienawiści, abyśmy przez ten przykład idący z ochotniczych straży pożarnych pokazywali, jak ważna jest wspólnota, braterstwo, budowanie wielkiej, wspaniałej rodziny, tak aby w naszej Ojczyźnie wszyscy czuli się potrzebni, docenieni i radośni”. Komendant główny PSP nadbryg. Andrzej Bartkowiak życzył strażakom ochotnikom wszelkiego dobra i podziękował za wspólną służbę na rzecz ratowania zdrowia, życia, mienia i środowiska. Poczty sztandarowe OSP, oddziałów powiatowych i wojewódzkich Związku, biorące udział w uroczystości, otrzymały medal okolicznościowy przygotowany z okazji jubileuszu. Z okazji jubileuszu członkowie Chóru Cantus przygotowali pieśń „Płonie w nas strażacki zew”, nawiązującą do strażackiego etosu i piękna bezinteresownej służby.
Rola OSP we Współczesnej Polsce i Wsparcie Państwa
W Polsce działa ponad 16 tys. Ochotniczych Straży Pożarnych, z czego ponad 4 300 jednostek funkcjonuje w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). OSP to nie tylko budynki i sprzęt, ale przede wszystkim rzesza ludzi - 225 tys. strażaków ratowników mogących brać bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, a łącznie OSP zrzesza prawie 700 tys. osób, w tym ponad 82 tys. w młodzieżowych drużynach pożarniczych. Strażacy ochotnicy z roku na rok dysponują też coraz nowocześniejszym sprzętem. Warto wspomnieć o 100 mln złotych, jakie ministerstwo sprawiedliwości zamierzało przekazać na rzecz OSP, przeznaczonych na zakup sprzętu.
Mimo że środków przeznaczanych na OSP jest z roku na rok coraz więcej, kwestia finansowania budzi dyskusje. W 2016 roku zmianie uległ sposób finansowania Ochotniczych Straży Pożarnych. Obecnie 10% sumy wpływów uzyskanych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia firmy ubezpieczeniowe przekazują w całości do Komendy Głównej PSP, a nie tak jak dotychczas, rozdzielając ją na pół pomiędzy Komendę Główną PSP a Zarząd Główny OSP. Według zmienionych przepisów to Komendant Główny PSP rozdziela otrzymaną od ubezpieczycieli kwotę, przekazując 50% tej sumy ochotniczym strażom pożarnym oraz 50% jednostkom PSP.
Stulecie Lokalnych Jednostek OSP
OSP Brzozowo: Wiek Służby i Rozwoju
OSP w Brzozowie w powiecie chełmińskim świętuje stulecie swojego istnienia. Podczas sobotniej (31 lipca) uroczystości rocznicowej druhowie odebrali od wicemarszałka Zbigniewa Sosnowskiego medal Unitas Durat Palatinatus Cuiaviano-Pomeraniensis w uznaniu zasług dla województwa kujawsko-pomorskiego. W programie wydarzenia znalazły się msza święta, oficjalne uroczystości z przemówieniami i wręczeniem odznaczeń oraz część artystyczna z atrakcjami dla całych rodzin.
„Strażacy ochotnicy bezinteresownie niosą pomoc potrzebującym. Takie rocznice są niezwykłą okazją do podziękowania za ich poświęcenie. Jako samorząd województwa czujemy obowiązek wspierania jednostek zarówno OSP, jak i PSP” - podkreślał wicemarszałek. Ochotnicza Straż Pożarna w Brzozowie powstała w 1920 roku i od tego czasu strażacy ochotnicy czynnie działają na terenie gminy Kijewo Królewskie. Oprócz podstawowych działań w dziedzinie gaszenia pożarów, usuwania skutków klęsk żywiołowych i pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach, strażacy z brzozowskiej OSP angażują się w wiele akcji i inicjatyw społecznych, takich jak nauka pierwszej pomocy, akcje oddawania krwi czy podnoszenie świadomości społeczności lokalnej na temat zagrożeń.
Samorząd województwa kujawsko-pomorskiego od lat konsekwentnie wspiera straż pożarną w zakupach sprzętu i ekwipunku oraz budowie infrastruktury szkoleniowej. Na rzecz jednostek Państwowej Straży Pożarnej i Ochotniczych Straży Pożarnych ze środków RPO na lata 2014-2020 wyasygnowano 50 milionów złotych, z czego 22 miliony zostały przeznaczone na zakup 46 samochodów gaśniczo-ratowniczych dla OSP. Jednostki OSP w tym regionie zostały też wyposażone przez samorząd województwa w kilkaset sztuk sprzętu niezbędnego do prowadzenia akcji.
OSP Brodnica Górna: Od Tradycji do Nowoczesności
Społeczność Brodnicy Górnej w sobotę, 21 września świętowała jubileusz 100-lecia tamtejszej Ochotniczej Straży Pożarnej. Była to okazja do gratulacji i podziękowań druhom za ich działalność i nieustanną gotowość do spieszenia na ratunek potrzebującym. Uroczystości rozpoczęto od mszy świętej w brodnickim kościele. Po niej uczestnicy przemaszerowali na plac przed strażnicą OSP. Na jubileuszowe obchody zaproszono byłych i obecnych członków OSP, przedstawicieli instytucji współpracujących z jednostką, osoby, które od lat ją wspierają, oraz przedstawicieli samorządu, w tym Burmistrza Kartuz Mieczysława Grzegorza Gołuńskiego.
„Ci, którzy zakładali tę jednostkę, chcieli służyć innym i dbać o mieszkańców - ich życie oraz domy. Ich dzieło zostało wykonane i jest kontynuowane. 100 lat to trzy pokolenia. Ogromnie cieszę się, że w Brodnicy Górnej do służby przygotowuje się już czwarte pokolenie, które działa w tutejszej młodzieżowej drużynie pożarniczej. To nasza przyszłość” - podkreślał Burmistrz Kartuz, dodając: „Dziękuję za waszą bezinteresowną służbę i nieustanną gotowość do pomocy w myśl hasła: «Bogu na chwałę - ludziom na pożytek»”. Z okazji jubileuszu ukazała się też książka, opisująca minione 100 lat życia brodnickiej jednostki.
Początki i Wyposażenie
OSP w Brodnicy Górnej jest jedną z najstarszych jednostek w gminie Kartuzy, założoną w 1924 roku. Pierwsza strażnica mieściła się w budynku gospodarczym na posesji Władysława Krenczkowskiego. Na wyposażeniu OSP były wówczas wiadra, bosaki, drabina i trąbka używana do alarmowania. Jesienią 1931 roku, dzięki składkom mieszkańców okolicznych wsi, zakupiono konny wóz strażacki wyposażony w motopompę ręczną.
Powojenny Rozwój i Infrastruktura
We wrześniu 1939 roku działalność OSP została formalnie zawieszona, ale wznowiono ją zaraz po zakończeniu wojny. Wtedy to OSP wyposażono w poniemiecki samochód bojowy „Granit” i motopompę typu „Leopolia”. W 1953 roku rozpoczęto budowę remizy, a prace zakończono rok później. W 1957 roku OSP Brodnica Górna otrzymała drugi samochód. Wówczas strażnicę rozbudowano, zyskała wieżę alarmową, na której zamontowano elektryczną syrenę. W 1984 roku, z okazji jubileuszu 60-lecia istnienia, jednostka otrzymała pierwszy sztandar ufundowany przez społeczność Brodnicy Górnej. 26 września 2004 roku, podczas obchodów 80-lecia, jednostka otrzymała nowy sztandar, a także wmurowano kamień węgielny wraz z aktem erekcyjnym w fundamenty nowej remizy.
Specjalizacja w Ratownictwie Wodnym i Włączenie do KSRG
Powstanie na Złotej Górze amfiteatru oraz Centrum Sportów Wodnych i Promocji Regionu wymusiło na organizatorach imprez wodnych zapewnienie odpowiedniego zabezpieczenia. W związku z tym zarząd OSP Brodnica Górna skupił się na szkoleniu i doskonaleniu druhów w zakresie ratownictwa wodnego i lodowego. Dzięki pozyskanym środkom finansowym z Urzędu Miejskiego w Kartuzach, od sponsorów oraz przy sporym udziale własnym, doposażono jednostkę w dwie łodzie na przyczepach wraz z silnikami, sanie lodowe, dwa zestawy sprzętu do udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy medycznej oraz lekki samochód operacyjny Nissan Terrano.
Kolejnym czynnikiem wpływającym na rozwój jednostki była jej lokalizacja - przy drodze wojewódzkiej o rosnącym natężeniu ruchu, a co za tym idzie, zwiększającą się liczbą zdarzeń drogowych. Rosnąca liczba interwencji brodnickich druhów sprawiła, że OSP w Brodnicy Górnej stała się jednostką strategiczną, którą warto było włączyć w struktury Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Dzięki aprobacie gminy Kartuzy, Komendy Powiatowej i Wojewódzkiej PSP, nastąpiło to w 2015 roku.
Nabycie Nowoczesnego Sprzętu
W 2015 roku, dzięki zrozumieniu burmistrza i Rady Miejskiej w Kartuzach, zabezpieczono środki finansowe na rozbudowę strażnicy o dodatkowy garaż. W tym czasie brodnicka OSP pozyskała sprzęt do ratownictwa drogowego i technicznego marki LUKAS - obowiązkowy element wyposażenia jednostek KSRG. Oprócz tego zakupiono również pompę szlamową do zanieczyszczonej wody oraz opryskiwacz do usuwania substancji ropopochodnych. Druhowie długo walczyli o nowy samochód, ponieważ dotychczasowy, 31-letni Star, był już bardzo wyeksploatowany. Marzenie o nowym wozie ziściło się w 2017 roku. Dzięki zaangażowaniu samorządu i komend PSP, udało się zabezpieczyć środki finansowe na zakup nowego samochodu. 19 grudnia 2017 roku nowy samochód ratowniczo-gaśniczy z napędem 4x4 marki Volvo FL garażował już w boksie strażnicy. Dodatkowo, dzięki środkom z Urzędu Miejskiego w Kartuzach, doposażono go w belkę z 4 najaśnicami, 4 nowe latarki LED, 4 radiostacje nasobne oraz dodatkowy sprzęt gaśniczy.
OSP Łysobyki: Zorganizowana Straż Pożarna na Ziemiach Polskich
Osada Łysobyki do roku 1918 nie posiadała zorganizowanej straży pożarnej, choć dla samoobrony przed pożarami dysponowała prymitywnym sprzętem przechowywanym w specjalnej szopie. Pierwszemu zebraniu przewodniczył inspektor pożarnictwa p. Dudkiewicz, przy udziale asesorów, takich jak Jankowski Aleksander (właściciel majątku Ostrów) czy Kułak Wojciech (Wójt Gminy).
Początki i Formalizacja Działalności
Faktyczną działalność Straż Ogniowa rozpoczęła na początku 1919 roku, przejmując od osady sprzęt gaśniczy: 2 sikawki ręczne, 5 bosaków, 5 beczkowozów dwukołowych, 2 węże ssawne oraz kilkanaście metrów bieżących węża. 1 lipca 1920 roku na zebraniu Zarządu uchwalono o przystąpieniu do Związku Floriańskiego w Warszawie, opłacając składkę w wysokości 40 marek. W roku 1921 zakupiono 27 mundurów oraz ufundowano sztandar. W 1923 roku podjęto uchwałę o powołaniu orkiestry strażackiej, wydaniu legitymacji członkowskich oraz zakupie wozu rekwizytowego. W tym samym roku zakupiono 10 instrumentów muzycznych, sfinansowanych ze środków zebranych wśród okolicznej ludności i z majątków. Pierwszym kapelmistrzem został Hieronim Kowalski, a orkiestra jeszcze w tym samym roku dała pierwsze występy.
Budowa Remizy i Wyzwania Okupacji
6 stycznia 1927 roku na posiedzeniu zarządu straży podjęto jednogłośną uchwałę o budowie remizy strażackiej składającej się z dwóch kondygnacji. Na dolnej kondygnacji miało mieścić się pomieszczenie na sprzęt strażacki, sklep spółkowy i skład, a na górnej mieszkanie i scena z salą widowiskową. Budowę remizy rozpoczęto 17 maja 1928 roku, a ukończono w 1935 roku, choć ostatecznie nie była ona piętrowa, jak pierwotnie planowano.
Lata 1939-1945 to lata okupacji i działań wojennych, które zahamowały rozwój jednostki. Okupant zakazał prowadzenia działalności, oprócz akcji gaśniczych. Po wojnie, w 1946 roku, jednostka zaczęła działać aktywnie, zbierając fundusze na działalność wśród miejscowej ludności, ze składek strażaków oraz z organizacji zabaw. Za uzyskane pieniądze uzupełniano i remontowano sprzęt. W 1947 roku jednostka brała czynny udział w akcji przeciwpowodziowej, szczególnie przy zabezpieczeniu mostu.
Rozwój Powojenny i Działalność Współczesna
W 1960 roku postanowiono ponownie powołać do życia orkiestrę, rozpoczynając zakup nowych i naprawę posiadanych instrumentów. W 1965 roku podjęto uchwałę o dobudowie piętra nad użytkowaną remizą, rozpoczęto gromadzenie materiałów oraz zlecono sporządzenie dokumentacji. W 1979 roku na piętrze strażnicy uruchomiono filię Zakładów Elektronicznych „Kasprzak” w Lubartowie. W 1997 roku decyzją Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej w Warszawie z dnia 18 września, jednostka OSP Łysobyki została włączona do KSRG. OSP Łysobyki działa do dzisiaj, a uroczystości z jej udziałem stały się okazją do odznaczenia zasłużonych działaczy i członków.
Trwały Etos Ochotniczych Straży Pożarnych
100 lat to wystarczająco długo, by wpisać się na stałe w historię polskiego pożarnictwa. Nie ulega żadnej wątpliwości, że system ochrony przeciwpożarowej w Polsce bez Ochotniczej Straży Pożarnej nie mógłby dziś istnieć. OSP to nie tylko coraz bardziej profesjonalizująca się formacja, to przede wszystkim ogromna grupa ludzi, ochotników, którzy z własnej woli chcą nieść pomoc innym, często ryzykując własne zdrowie, a nawet życie. Ich służba, pełniona z poświęceniem i bezinteresownością, stanowi niezmienną wartość w społeczeństwie, będąc przykładem wspólnoty i braterstwa w działaniu na rzecz ogólnego dobra.
tags: #osp #100 #lecie #niepodleglosci