Hydranty wewnętrzne są kluczowymi elementami systemu ochrony przeciwpożarowej w budynkach, umożliwiającymi szybkie podjęcie działań gaśniczych w początkowej fazie pożaru, jeszcze przed przybyciem jednostek Państwowej Straży Pożarnej. Ich prawidłowe zaprojektowanie, lokalizacja i konserwacja mają fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa ludzi i mienia. Niniejszy artykuł szczegółowo omawia przepisy dotyczące hydrantów wewnętrznych, ze szczególnym uwzględnieniem ich umiejscowienia w klatkach schodowych wydzielonych pożarowo, często budzących wiele wątpliwości interpretacyjnych.
Rodzaje Hydrantów Wewnętrznych i Ich Zastosowanie
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U.2023.0.822 t.j.) wyróżnia kilka typów hydrantów wewnętrznych, oznaczonych symbolami w zależności od średnicy węża i przeznaczenia:
- Hydranty DN25 (ze średnicą wewnętrzną węża 25 mm) - stosuje się je w określonych strefach ZL (zagrożenia ludzi), zależnie od kategorii zagrożenia ludzi, powierzchni strefy pożarowej i wysokości budynku. Są przeznaczone przede wszystkim do obsługi przez przeciętnych użytkowników budynku. Mają węże półsztywne, które nie zamykają przekroju po zwinięciu, co minimalizuje spadki ciśnienia i wydajności.
- Hydranty DN33 (ze średnicą wewnętrzną węża 33 mm) - muszą być stosowane w garażach jednokondygnacyjnych zamkniętych mających więcej niż 10 stanowisk postojowych oraz w garażach wielokondygnacyjnych. Podobnie jak DN25, mają węże półsztywne, co ułatwia ich obsługę.
- Zawory DN52 (lub hydranty DN52, ze średnicą wewnętrzną węża 52 mm) - montuje się je dla wygody i szybkości działania strażaków. Stosuje się je w budynkach przemysłowo-magazynowych (PM) oraz w budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony stref pożarowych zaliczonych do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV. Węże płaskoskładane, wymagające całkowitego rozwinięcia przed użyciem, rekompensują trudność obsługi znacznie wyższą wydajnością wody.
Rozporządzenie wyróżnia również zawór 52, czyli punkt poboru wody bez wyposażenia w wąż pożarniczy, przeznaczony do użytku przez straż pożarną.
Ciśnienie i Wydajność Hydrantów
Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione co najmniej przez 1 godzinę. Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego powinno zapewniać wydajność określoną w przepisach. Dla hydrantów DN25, wartości ciśnienia na zaworze powinny mieścić się w granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów). Dla zaworów hydrantów DN33 i DN52 dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 MPa (7 barów). Różnica ta wynika z mniejszych możliwości kontroli grubszych węży przy wyższym ciśnieniu, a także ze względów praktycznych w budynkach wysokich, gdzie sama wysokość hydrostatyczna słupa wody powoduje trudności z należytym podziałem ciśnienia.
Wymagania Prawne Dotyczące Hydrantów Wewnętrznych
Stosowanie hydrantów wewnętrznych nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów, lecz zależy od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar, które rośnie wraz z wielkością i wysokością budynku, liczbą osób w nim przebywających lub ilością materiałów palnych.
Kryteria Wymagalności Hydrantów
- W budynkach zaliczonych do kategorii zagrożenia ludzi ZL I (np. dyskoteki, kina, teatry), ZL II (np. przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej) lub ZL V (np. hotele, internaty) hydranty są wymagane, gdy strefa pożarowa o danej kategorii ZL przekracza powierzchnię 200 m2, niezależnie od wysokości budynku.
- W budynkach kategorii zagrożenia ludzi ZL III (budynki użyteczności publicznej nie zaliczane do ZL I i ZL II, np. biurowce, szkoły), kryteria są zróżnicowane wysokościowo-powierzchniowo. Jeśli budynek jest niski (do 12 m wysokości lub do 4 kondygnacji nadziemnych), hydranty wewnętrzne są wymagane, gdy powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 1000 m2. Jeśli budynek jest średniowysoki (od 12 do 25 m wysokości lub od 5 do 9 kondygnacji nadziemnych), hydranty są wymagane, gdy powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m2.
- W garażach jednokondygnacyjnych zamkniętych, hydranty DN33 należy stosować, gdy są przeznaczone dla więcej niż 10 stanowisk postojowych. Obowiązek ten dotyczy także garaży wielokondygnacyjnych.
- W budynkach przemysłowo-magazynowych (PM) obowiązek stosowania hydrantów wynika z dwóch zasadniczych kryteriów: gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej (graniczne kryteria to 500 lub 1000 MJ/m2) oraz powierzchni tej strefy (100 lub 200 m2). Kryteria te występują w różnych kombinacjach.
- W budynkach wysokich i wysokościowych, hydranty mają być na każdej kondygnacji bez względu na powierzchnię strefy pożarowej.
Lokalizacja Hydrantów Wewnętrznych
Przepisy określają miejsca lokalizacji hydrantów wewnętrznych. Zgodnie z rozporządzeniem, powinny być umieszczane przy drogach komunikacji ogólnej, w szczególności przy wejściach do budynku i klatek schodowych, na korytarzach i przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych. Rozmieszcza się je tak, aby swoim zasięgiem kryły całą powierzchnię budynku. Oznacza to istotną możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dostrzelenia prądem wody w każde w nim miejsce. Dla hydrantów DN25 i DN33 zasięg ten to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody.
W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji, nawet jeśli wąż mógłby sięgnąć do pomieszczeń położonych piętro wyżej lub niżej. Lokalizuje się je również przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni samych pomieszczeń.
Hydranty w Wydzielonej Pożarowo Klatce Schodowej: Wątpliwości i Wyjaśnienia
Jednym z często pojawiających się problemów jest kwestia lokalizacji hydrantów w wydzielonych pożarowo klatkach schodowych. Nierzadko błędnie zakłada się, że wydzielona klatka stanowi oddzielną strefę pożarową. W rzeczywistości, obudowana i oddymiana klatka schodowa, zamykana drzwiami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 30, wyposażona w urządzenia zapobiegające zadymieniu lub służące do usuwania dymu, nie jest samodzielną strefą pożarową. Stanowi ona równorzędne wyjście do innej strefy pożarowej, co daje możliwość traktowania każdej kondygnacji (a konkretnie części po obu stronach klatki) jako strefy pożarowej. Sama klatka jednak nie jest strefą pożarową.
Nieprawidłowa Lokalizacja Hydrantu w Klatce Schodowej
Przepisy, w szczególności § 20 ust. 1 Rozporządzenia MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r., określają precyzyjnie miejsca lokalizacji hydrantów. Zgodnie z tymi wymaganiami, hydrant na klatce schodowej może być zainstalowany tylko przy wejściu na poddasze, jeżeli wejście to jest bezpośrednio z klatki schodowej. Oznacza to, że co do zasady, hydrantów nie można lokalizować w przestrzeni klatki schodowej ani na jej biegach czy spocznikach, z wyjątkiem wspomnianego przypadku poddasza.
Lokalizacja hydrantu wewnątrz biegu klatki schodowej, np. w taki sposób, że po otwarciu i wyciągnięciu bębna ogranicza on szerokość biegu, jest nieprawidłowa. Taka instalacja tworzy przeszkodę na drodze ewakuacyjnej, co jest niedopuszczalne. Nawet gdyby hydrant był umieszczony na szerokim spoczniku, ale nadal w przestrzeni klatki schodowej (nie przy wejściu do niej, ale w jej obrębie), byłoby to niezgodne z przepisami. Przykładowo, w sytuacji, gdzie występują dwie osobne strefy pożarowe (np. ZL III) na kondygnacji, każda nie przekraczająca powierzchni 1000 m2 (dla budynku niskiego), i na środku znajduje się oddymiana klatka schodowa, a na niej zamontowano hydrant, który zachodzi na stopnie, jest to lokalizacja nieodpowiednia. W takim przypadku, jeśli projektant przewidział hydranty, powinny one być umieszczone w każdej strefie pożarowej, a nie jako jeden wspólny hydrant w samej klatce schodowej.
Przypadek Niewymaganego, Lecz Zainstalowanego Hydrantu
Pojawia się pytanie, czy można mówić o nieprawidłowym zaprojektowaniu lokalizacji hydrantu w momencie, kiedy zgodnie z przepisami nie ma obowiązku instalowania sieci hydrantowej wewnętrznej w obiekcie. Zgodnie z interpretacją ekspertów, jeżeli instalacja ma być nazwana urządzeniem przeciwpożarowym, to należy ją wykonać zgodnie z przepisami, niezależnie od tego, czy jest wymagana czy nie. Oznacza to, że nawet "nadterminowy" hydrant, jeśli już został zainstalowany, musi spełniać wszystkie normy dotyczące lokalizacji, wydajności i bezpieczeństwa użytkowania. W przeciwnym razie, może stanowić zagrożenie lub być niezdatny do użytku w sytuacji awaryjnej.
Rola Projektanta, Rzeczoznawcy i Kontroli Państwowej Straży Pożarnej
Projektowanie i instalacja systemów ochrony przeciwpożarowej to złożony proces, w którym uczestniczą projektanci i rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Projekt budowlany zawierający rozwiązania z zakresu ochrony przeciwpożarowej powinien być uzgodniony z rzeczoznawcą. Na czynnościach odbiorowych Państwowa Straż Pożarna (PSP) sprawdza zgodność wykonania z projektem budowlanym.
Fireman Interview in Hindi । Fire Safety Interview । Fireman Interview Questions and Answers ।
Błędy Projektowe i Inspekcje
Chociaż projekty są uzgadniane z rzeczoznawcami, należy pamiętać, że rzeczoznawcy, podobnie jak inni specjaliści, mogą popełniać błędy. Uzgodnienie projektu przez rzeczoznawcę nie jest gwarancją stuprocentowej poprawności zastosowanych rozwiązań ani niczego nie zapewnia. Co więcej, każdy zdroworozsądkowo myślący rzeczoznawca przyzna, że zawsze można się pomylić. Gdyby rzeczoznawcy mieli być nieomylni, ustawodawca nie przewidywałby nad nimi nadzoru, możliwości skierowania na ponowny egzamin, a w szczególnych sytuacjach możliwości cofnięcia uzgodnienia.
Dlatego też, w przypadku stwierdzenia niezgodności z projektem na etapie odbioru, jest to automatyczny sprzeciw ze strony PSP. Jeśli projekt przewidywał hydranty, które nie są wymagane, a inwestor ich nie wykonał, najlepszym rozwiązaniem jest dokonanie nieistotnej zmiany w projekcie budowlanym i ich wykreślenie, z akceptacją projektanta i inspektora nadzoru. Kierownik budowy pisze oświadczenie o zakończeniu budowy ze zmianami nieistotnymi. PSP ma prawo wymagać projektów z uzgodnieniem rzeczoznawcy, szczególnie w sytuacjach wątpliwych, gdzie interpretacja przepisów jest niejednoznaczna. W takich przypadkach bazowanie na uzgodnieniu rzeczoznawcy jest często dobrą praktyką.
Praktyczne Aspekty Użycia Hydrantów Wewnętrznych
Istnieje rodzaj urządzeń przeciwpożarowych, których praktyczne wykorzystanie jest rzadkie, choć stosuje się je powszechnie. Użycie gaśnicy jest zazwyczaj szybsze, bezpieczniejsze i przynosi znacznie mniej szkód niż użycie hydrantu. Gaśnica jest wygodniejsza w obsłudze przez jedną osobę, natomiast hydranty, choć skuteczne, wymagają bardziej złożonej obsługi.
Obsługa Hydrantu
- W przypadku hydrantu DN52 z wężem płaskoskładanym, obsługa dwuosobowa jest niezbędna. Wąż należy całkowicie rozwinąć przed podaniem wody, aby zapobiec jego zapętleniu. Jedna osoba powinna celować prądownicą, a druga odkręcić zawór.
- Wąż półsztywny (hydranty DN25 i DN33) nie wymaga pełnego rozwinięcia, co umożliwia obsługę przez jedną osobę, ale uruchomienie zaworu hydrantowego i pociągnięcie węża z wodą pod ciśnieniem nie jest wygodne i lekkie. Półsztywny wąż pozwala na wyciągnięcie tylko tak długiego odcinka, jaki jest potrzebny do gaszenia, bez plątania się i załamywania.
Kluczowym elementem bezpiecznego użycia hydrantu jest odłączenie dopływu prądu do budynku przed rozpoczęciem gaszenia wodą. W tym celu niezbędna jest kolejna osoba, która znajdzie i wyłączy przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP).
Samo zjawisko pożaru niesie ze sobą poważne zagrożenia. Podjęcie akcji gaśniczej przez osobę nieprzeszkoloną bywa nadmiernym ryzykiem. Z tych powodów hydranty wewnętrzne są stosowane rzadko przez użytkowników, a zazwyczaj ich użycie jest domeną Państwowej Straży Pożarnej.
Starsze Budynki a Wymagania Hydrantowe
W przypadku starszych budynków, które nie posiadają hydrantów, ich brak może stanowić naruszenie przepisów, jednak nie zawsze tak jest. Jeżeli obiekt został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie jego powstania i nie był istotnie przebudowywany ani nie zmieniono jego sposobu użytkowania, może on funkcjonować bez hydrantów wewnętrznych.
Gdy wykonanie instalacji hydrantowej jest niemożliwe ze względów technicznych lub ekonomicznych, konieczne jest sporządzenie ekspertyzy technicznej przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Ekspertyza taka musi zostać uzgodniona z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim PSP i powinna wskazywać rozwiązania zamienne, które zapewniają równoważny poziom bezpieczeństwa pożarowego.
Przykład z Orzecznictwa Sądowego
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w wyroku z dnia 23 maja 2017 r., oddalił skargę Gminy Miasto O. na decyzję Dolnośląskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej, nakazującą uzupełnienie budynku ratusza o hydranty wewnętrzne DN25, z umiejscowieniem przy wejściach do klatek schodowych. Sąd uznał, że nakaz ten był zasadny i miał na celu ograniczenie zagrożenia pożarowego oraz zwiększenie bezpieczeństwa osób, poprzez dostosowanie stanu istniejącego do aktualnie obowiązujących wymagań przepisów ochrony przeciwpożarowej. Stwierdzone nieprawidłowości stanowiły naruszenie obowiązków wynikających z ustawy o ochronie przeciwpożarowej z dnia 24 sierpnia 1991 r. oraz przepisów wykonawczych wydanych na jej podstawie, jak również mogły przyczynić się do szybkiego rozprzestrzenienia pożaru i w konsekwencji spowodować zagrożenia życia i zdrowia osób przebywających w budynku oraz utrudnić prowadzenie działań ratowniczo-gaśniczych.
Hydranty Zewnętrzne: Krótkie Omówienie
Przeciwpożarowe zaopatrzenie w wodę jest wymagane dla wielu typów zabudowy, w tym dla budynków użyteczności publicznej, budynków wielorodzinnych oraz obiektów produkcyjnych i magazynowych. Hydranty zewnętrzne oznacza się najczęściej jako DN80 oraz DN100. Ich rozmieszczenie jest kluczowe dla skutecznego prowadzenia działań gaśniczych.
- Lokalizuje się je zwykle wzdłuż dróg, w odległości nie większej niż 15 metrów od ich krawędzi.
- Odległość od chronionego obiektu powinna wynosić od 5 do 75 metrów.
Za zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do celów przeciwpożarowych odpowiada gmina. W przypadku braku sieci wodociągowej, konieczne jest zastosowanie rozwiązań alternatywnych, takich jak budowa zbiorników przeciwpożarowych, wykorzystanie naturalnych zbiorników wodnych lub studni.
W przypadku starszych budynków bez hydrantów zewnętrznych, decyzję o ich instalacji podejmuje rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w porozumieniu z Państwową Strażą Pożarną.
Wymagania Techniczne i Instalacyjne
Przewody instalacji, z której pobiera się wodę do gaszenia pożaru, wykonane z materiałów palnych, powinny być obudowane ze wszystkich stron osłonami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 60. W nieogrzewanych budynkach lub w ich częściach przewody zasilające instalacji wodociągowej przeciwpożarowej należy zabezpieczyć przed możliwością zamarznięcia.
Należy zapewnić możliwość odłączania zasuwami lub zaworami tych części przewodów zasilających instalację wodociągową przeciwpożarową, które znajdują się pomiędzy doprowadzeniami. Szczegółowe wymagania dla pompowni przeciwpożarowych określają przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. poz. 1039).
Odpowiedzialność za Stan Techniczny Hydrantów
Odpowiedzialność za stan techniczny hydrantów spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu. Samo zainstalowanie hydrantu nie wystarcza; kluczowe jest jego regularne przeglądanie i konserwacja, aby zapewnić jego gotowość do użycia w każdej chwili.