Hydranty wewnętrzne to kluczowe urządzenia umieszczone na wewnętrznej sieci wodociągowej budynków. Ich podstawowym zadaniem jest pobór wody w celu efektywnego gaszenia pożarów w zarodku, szczególnie tych z grupy A, oraz dogaszania pogorzelisk. Stanowią one niezwykle ważny element ochrony przeciwpożarowej, choć ich praktyczne wykorzystanie w życiu codziennym jest stosunkowo rzadkie.
W wielu przypadkach, gdy gaśnica okazuje się niewystarczająca, hydrant wewnętrzny, składający się z węża z prądownicą, podłączonego do zaworu, do którego dopływa woda pod odpowiednim ciśnieniem, stanowi ostatnią deskę ratunku przed rozprzestrzenieniem się ognia.
Klasyfikacja i specyfika hydrantów wewnętrznych
Hydranty wewnętrzne dzielą się na trzy główne typy w zależności od średnicy wewnętrznej węża: DN 25, DN 33 i DN 52. Te cyfrowe oznaczenia bezpośrednio wskazują średnicę węża w milimetrach, a różnice w średnicy przekładają się na odmienną wydajność, budowę węży, zwijadeł oraz szafek hydrantowych.
Hydranty DN 25 i DN 33 z wężem półsztywnym
Hydranty DN 25 i DN 33 wyposażone są w tak zwane węże półsztywne. Ich unikalną cechą jest zachowanie elastyczności, a jednocześnie wystarczającej sztywności, by zwinięcie ich w krąg nie powodowało zamknięcia przekroju. Dzięki temu woda płynie przez cały, maksymalny przekrój węża, eliminując spadki ciśnienia i wydajności.
Węże te są przechowywane w szafkach hydrantowych na specjalnych zwijadłach, które są uchylne na zawiasach, co umożliwia ich wychylenie poza lico szafki w razie potrzeby. Połączenie węża z zaworem za pomocą elastycznego złącza oraz obrotowy bęben zwijadła zapobiegają jego ukręceniu. Taka konstrukcja pozwala na rozwinięcie dokładnie takiego odcinka węża, jaki jest potrzebny do gaszenia, bez plątania się czy załamywania.
- Zastosowanie DN 25: Hydranty wewnętrzne DN 25 stosowane są przede wszystkim w budynkach użyteczności publicznej, takich jak szkoły, banki, sklepy, a także w innych obiektach zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (ZL).
- Zastosowanie DN 33: Hydranty wewnętrzne DN 33 montowane są głównie w garażach.
Hydranty DN 52 z wężem płasko składanym
W przypadku hydrantów DN 52 stosuje się węże płasko składane, które w stanie nieużywanym, bez wody, są całkowicie wiotkie i zamykają swój przekrój. Wybór tego typu węża wynika z faktu, że półsztywny wąż o średnicy 52 mm zajmowałby nieakceptowalnie dużo miejsca. Według normy PN-EN 671-2, długość węża w hydrantach DN 52 ze względów użytkowych nie powinna przekraczać 20 metrów.
Prawidłowe użycie płasko składanego węża DN 52 jest bardziej wymagające niż w przypadku węży półsztywnych - konieczne jest jego całkowite rozwinięcie i dbanie o to, by nie uległ załamaniu. Trudności w obsłudze rekompensowane są jednak znacznie wyższą wydajnością. Przy odpowiednim ciśnieniu, hydrant DN 52 podaje prawie trzy razy więcej wody niż hydrant DN 25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant DN 33.
- Zastosowanie DN 52: Hydranty wewnętrzne DN 52 stosowane są głównie w budynkach magazynowych i produkcyjnych (PM).
Zawory hydrantowe 52
Istnieje również rozróżnienie pomiędzy hydrantem DN 52 (kompletnym urządzeniem z wężem) a zaworem hydrantowym 52. Zawory hydrantowe 52, choć podłączone do sieci, nie posiadają własnego węża. Montuje się je przede wszystkim z myślą o strażakach, umożliwiając im szybkie podłączenie własnych linii wężowych. Są one stosowane w budynkach wysokich i wysokościowych, a także do ochrony stref pożarowych kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.
Wymagania dotyczące ciśnienia i wydajności
Kluczowym aspektem skuteczności działania hydrantu jest odpowiednie ciśnienie wody. Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze DN 52 powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa. Brak odpowiedniego ciśnienia uniemożliwi należyty wydatek wody z hydrantu.
Przepisy określają następujące zakresy ciśnienia:
- Dla zaworów hydrantów DN 25: w granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów, 2-12 atmosfer).
- Dla zaworów hydrantów DN 33 i DN 52: dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 MPa (7 barów, 7 atmosfer).
Różnica ta wynika z praktycznych względów bezpieczeństwa i kontroli. Wąski wąż hydrantu DN 25, nawet przy wysokim ciśnieniu, może być sterowany przez osobę o średniej posturze. Natomiast grubsze węże DN 33 i DN 52 przy ciśnieniu rzędu 0,8 MPa (8 barów) stają się niemożliwe do kontrolowania. Dodatkowo, hydranty DN 25 często stosuje się w wysokich budynkach, gdzie sama wysokość hydrostatyczna słupa wody stwarza trudności z prawidłowym rozłożeniem ciśnienia.
Prawidłowe rozmieszczenie i zasięg hydrantów
Niezależnie od typu, hydranty wewnętrzne muszą być umieszczone w sposób zapewniający ich dostępność i skuteczność. Lokalizuje się je przy drogach komunikacji ogólnej, takich jak wejścia do budynków i na poddasze, korytarze, przejścia oraz w pobliżu wyjść ewakuacyjnych. Głównym celem jest zapewnienie, aby zasięg hydrantów obejmował całą powierzchnię budynku, umożliwiając doprowadzenie węża do miejsca pożaru i dosięgnięcie ognia strumieniem wody.
W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty muszą znajdować się na każdej kondygnacji. Rozmieszcza się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych, a także proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń.
Ważne jest również zapewnienie odpowiedniej powierzchni przed hydrantem, umożliwiającej swobodne rozwinięcie węża. Zasięg hydrantu nie jest wyznaczany jedynie geometrycznie - ściany i inne przeszkody odgrywają znaczną rolę. Kluczowa jest realna możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i skierowania prądu wody w każde miejsce w nim. Dla hydrantów DN 25 i DN 33 zasięg ten wynosi do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. wskazuje również na konieczność zabezpieczenia hydrantami miejsc w pomieszczeniach i strefach pożarowych produkcyjnych i magazynowych, z których odległość do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego lub innego wyjścia na przestrzeń otwartą przekracza 30 m.
Obowiązek stosowania hydrantów - przepisy prawne
Obowiązek stosowania hydrantów wewnętrznych regulowany jest przez Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Decyzja o instalacji hydrantów zależy od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar, które rośnie wraz z wielkością i wysokością budynku, liczbą osób w nim przebywających oraz ilością materiałów palnych.
Budynki kategorii zagrożenia ludzi (ZL)
Definicje kategorii zagrożenia ludzi (ZL) są określone w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 14 listopada 2017 r.:
- ZL I - budynki zawierające pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami (np. dyskoteki, kina, teatry).
- ZL II - budynki przeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się (np. przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej).
W budynkach kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II lub ZL V (np. hotele, internaty) należy stosować hydranty, gdy strefa pożarowa o danej ZL przekracza powierzchnię 200 m², niezależnie od wysokości budynku.
Dla budynków kategorii zagrożenia ludzi ZL III kryteria są bardziej zróżnicowane. Jeśli budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m², hydrant jest wymagany.
Garaże (DN 33)
Obowiązek stosowania hydrantów DN 33 w garażach jednokondygnacyjnych, zamkniętych, dotyczy obiektów przeznaczonych dla więcej niż 10 stanowisk postojowych. W garażach często mamy do czynienia z pożarem intensywnym, lecz o ograniczonej powierzchni, co uzasadnia zastosowanie tego typu hydrantu.
Budynki przemysłowo-magazynowe (PM) (DN 52)
W budynkach przemysłowo-magazynowych obowiązek stosowania hydrantów DN 52 wynika z dwóch głównych kryteriów:
- Gęstość obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej: kryterium graniczne wynosi 500 lub 1000 MJ/m² (przeliczeniowo - 25 lub 50 kg drewna na powierzchni jednego metra kwadratowego).
- Powierzchnia strefy pożarowej: kryterium wynosi 100 lub 200 m².
Kryteria te występują w kombinacjach, mających swoje logiczne uzasadnienie. W magazynach i obiektach przemysłowych wykrycie pożaru nie zawsze jest natychmiastowe, a ze względu na znaczne nagromadzenie materiałów palnych, pożar może być intensywny i trudno dostępny, zwłaszcza ze względu na wysokość pomieszczeń. Użycie hydrantu DN 52, dostarczającego dużą masę wody, jest w takich przypadkach jak najbardziej wskazane.
Obsługa hydrantu wewnętrznego - wyzwania i bezpieczeństwo
Hydranty wewnętrzne
Choć hydrant wewnętrzny jest potężnym narzędziem gaśniczym, jego użycie w pierwszej fazie rozwoju pożaru nie zawsze jest najbardziej optymalnym rozwiązaniem. Użycie gaśnicy jest zazwyczaj szybsze, bezpieczniejsze i przynosi znacznie mniej szkód, a gaśnica jest łatwiejsza w obsłudze przez jedną osobę.
Obsługa jedno- czy dwuosobowa?
W przypadku hydrantu obsługa przez dwie osoby jest znacznie wygodniejsza i pewniejsza, choć teoretycznie możliwa jest przez jedną. Dla hydrantu DN 52 z wężem płasko składanym obsługa dwuosobowa jest wręcz niezbędna. Wąż należy całkowicie rozwinąć przed podaniem wody, aby zapobiec jego zapętlaniu pod wpływem ciśnienia. Jedna osoba musi trzymać prądownicę, a druga odkręcić zawór. Węża półsztywnego (DN 25, DN 33) nie trzeba w pełni rozwijać, ale ciągnięcie węża z wodą pod ciśnieniem jest wyzwaniem dla jednej osoby. Z tych powodów, aby zapewnić efektywność i bezpieczeństwo, hydranty powinny być obsługiwane co najmniej przez dwie osoby - jedna rozwija wąż i celuje w ogień, druga odkręca zawór hydrantowy.
Konieczność odcięcia prądu
Zanim rozpocznie się polewanie pożaru wodą, należy bezwzględnie odłączyć dopływ prądu do budynku. Oznacza to, że niezbędna jest dodatkowa osoba, która znajdzie i wyłączy przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP).
Zagrożenia dla amatorów
Pożar sam w sobie niesie ze sobą poważne zagrożenia. Podjęcie akcji gaśniczej w stylu amatorskim, bez odpowiedniego przeszkolenia i środków ochrony, może być nadmiernym ryzykiem. Strażacy dysponują zarówno wiedzą, jak i sprzętem ochronnym, których przeciętny użytkownik budynku nie posiada. Z tych powodów, a także z powodu szybkiej interwencji służb, hydranty wewnętrzne są stosowane rzadko przez osoby nieprzeszkolone.
Oznakowanie przeciwpożarowe hydrantów
Prawidłowe oznakowanie przeciwpożarowe hydrantów jest kluczowe dla ich szybkiej identyfikacji i użycia. Oznakowanie ppoż powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. Warto jednak wiedzieć, że chociaż poprzednia norma - PN-92-N-01256-01 - została wycofana przez Komitet Techniczny PKN, nie ma obowiązku wymiany istniejących znaków na nowe. Tabliczki wykonane według „starej normy” nie tracą ważności i nadal mogą być stosowane.
W miejscach, gdzie montaż zwykłego znaku jest utrudniony lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, zaleca się stosowanie oznakowania przestrzennego 3D, które zwiększa widoczność.
Hydranty w domach prywatnych i alternatywne rozwiązania
Zgodnie z polskim prawem, to co obywatelowi nie jest zabronione, jest dozwolone. Nie ma zatem przeszkód, by wyposażyć w hydranty wewnętrzne zarówno budynki mieszkalne, jak i inwentarskie.
Istnieje jednak prostsze, choć o mniejszych parametrach, rozwiązanie dla gospodarstw domowych. Można powiedzieć, że każdy dom dysponujący kranem z wodą i wężem do podlewania ogrodu posiada namiastkę hydrantu wewnętrznego. Choć średnica takiego węża (zazwyczaj 10 mm) i ciśnienie wody są niższe niż w standardowych hydrantach, wąż ogrodowy może być użyteczny w nagłych wypadkach.
Rekomendacje dla węża ogrodowego jako domowego "hydrantu":
- Wąż na zwijadle: Zaleca się zakup węża na zwijadle. Jest to większy wydatek niż wąż luzem, ale zapewnia wygodę użytkowania, oszczędza czas na rozplątywanie i wydłuża żywotność, zapobiegając niepotrzebnym załamaniom.
- Prądowniczka: Dobrze jest założyć do węża prądowniczkę dającą jak najbardziej rozproszony prąd wody. Idealna byłaby sztyca metrowej długości, dzięki której rozproszony prąd wody trafiałby w ognisko pożaru, a użytkownik pozostawałby w bezpieczniejszej odległości.
- Odłączanie energii elektrycznej: Niezwykle ważne jest nauczenie się odłączania dopływu energii elektrycznej do budynku. W budynkach jednorodzinnych, dwurodzinnych i w niskiej zabudowie osiedlowej oraz w zabudowie zagrodowej nie ma przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP). Zawsze obowiązuje zasada odcięcia energii elektrycznej (i gazowej) podczas gaszenia pożaru wodą, niezależnie od źródła (hydronetka, wąż ogrodowy, studnia). W takich przypadkach najłatwiej jest znaleźć wyłącznik różnicowoprądowy przy tablicy lub w szafce bezpiecznikowej. Główne bezpieczniki na budynkach są coraz rzadziej stosowane, ich lokalizacja bywa nieoczywista, trudno dostępna, a dodatkowo często są plombowane.
tags: #hydrant #wenetrzny #z #wezem #dodatkowym