Hydrant wewnętrzny: Zastosowanie, typy i zasady użycia w ochronie przeciwpożarowej

Budynki, szczególnie te użyteczności publicznej, często są wyposażone w różne środki gaśnicze, w tym gaśnice czy hydranty wewnętrzne (a dokładniej węże z prądownicą). Istnieje rodzaj urządzeń przeciwpożarowych, których praktyczne wykorzystanie jest zjawiskiem rzadkim, choć stosuje się je powszechnie. Hydranty wewnętrzne to urządzenia służące do poboru wody z sieci wodociągowej podczas akcji gaśniczej. Stanowią ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków. Bywa, że pożar powstaje mimo podjętych środków ostrożności i rozwija się do takich rozmiarów, przy których użycie gaśnicy nie pomaga. W takich sytuacjach przydatny może okazać się hydrant wewnętrzny, czyli wąż z prądownicą, podłączony do zaworu, do którego dopływa woda pod odpowiednim ciśnieniem. To urządzenie jest na tyle powszechnie stosowane, że każdy je widział, choć przeciętny człowiek niewiele wie o zastosowaniu hydrantu w praktyce. Hydrant wewnętrzny jest urządzeniem przeciwpożarowym umieszczonym na sieci wodociągowej wewnętrznej, służącym do gaszenia pożarów grupy A.

Rodzaje hydrantów wewnętrznych i ich przeznaczenie

W budynkach powinny być stosowane następujące rodzaje punktów poboru wody do celów przeciwpożarowych:

• Hydrant wewnętrzny z wężem półsztywnym, zwany dalej „hydrantem 25”.
• Hydrant wewnętrzny z wężem półsztywnym, zwany dalej „hydrantem 33”.
• Hydrant wewnętrzny z wężem płasko składanym, zwany dalej „hydrantem 52”.
• Zawór hydrantowy, zwany dalej „zaworem 52”, umieszczony na pionie nawodnionym w budynkach wysokich i wysokościowych, bez wyposażenia w wąż pożarniczy.

Mamy więc trzy, a nawet cztery rodzaje hydrantów wewnętrznych. Różnią się średnicą, a w ślad za tym wydajnością. Pochodną tego jest różnica w budowie węży, zwijadeł i szafek hydrantowych. Cyfry 25, 33 i 52 oznaczają średnicę wewnętrzną węża w milimetrach.

Charakterystyka poszczególnych typów

Hydranty 25 i 33

Hydranty 25 i 33 mają węże tzw. półsztywne. Półsztywne, czyli mające elastyczność własną, ale zachowujące tyle sztywności, że zwinięcie ich w krąg nie zamyka przekroju. To bardzo istotna i przede wszystkim przydatna cecha. Węże są przechowywane w szafkach hydrantowych na zwijadłach. Zwijadła są uchylne na zawiasach, a więc w razie potrzeby wychylają się poza lico szafki. Jednocześnie wąż jest połączony z zaworem przez elastyczne złącze, a bęben zwijadła jest obrotowy. To pozwala na wyciągnięcie ze zwijadła tylko tak długiego odcinka węża, jaki jest potrzebny do gaszenia. Nic się nie plącze, nie załamuje, a ze względu na półsztywność woda płynie całym, maksymalnym przekrojem węża. Nie ma więc szkodliwych spadków ciśnienia i wydajności.

Hydrant 52 z wężem płasko składanym

Z wężami hydrantów 52 nie jest już tak wygodnie, gdyż jeśli nie ma w nich wody, są całkiem wiotkie. Hydranty 52 są wyposażane w węże płasko składane, to jest zamykające swój przekrój całkowicie przy braku napełnienia wodą. Prawidłowe użycie płaskoskładanego węża 52 jest bardziej kłopotliwe niż półsztywnych węży 25 i 33 - trzeba go całkowicie rozwinąć i dbać, by nie miał załamań. Trudność użycia jest rekompensowana wydajnością - przy odpowiednim ciśnieniu hydrant 52 podaje prawie trzy razy więcej wody niż hydrant 25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant 33.

Zawór hydrantowy 52

Zawór hydrantowy 52 różni się od hydrantu nie tylko brakiem węża, ale też istotną różnicą użytkową. O ile hydranty, czyli zawory z wężami, są przede wszystkim przeznaczone do obsługi przez przeciętnych użytkowników budynku, o tyle zawory hydrantowe 52 montuje się dla wygody, a zatem szybkości działania strażaków. Kto ciągnął linie wężowe przez klatki schodowe lub po elewacji budynku, ten wie, o czym mowa. Zawory 52 powinny spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących tych urządzeń.

Wymagania ciśnieniowe i wydajność

Bez odpowiedniego ciśnienia nie będzie należytego wydatku wody z hydrantu. Przepisy nakładają tu obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia dla zaworów hydrantów 25 w granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów, 2-12 atmosfer). Dla zaworów hydrantów 33 i 52 dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 MPa (7 barów, 7 atmosfer). Różnica bierze się z tego, że wąski wąż hydrantu 25 nawet przy dużym ciśnieniu da sobą kierować osobie o średniej posturze. Grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów są niemożliwe do kontroli. Odgrywa też tu pewną rolę wzgląd praktyczny - hydranty 25 stosuje się przeważnie w wysokich i wysokościowych budynkach, gdzie sama wysokość hydrostatyczna słupa wody powoduje trudności z należytym podziałem ciśnienia. Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze 52 powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa. Zasilanie hydrantów wewnętrznych powinno być zapewnione przez co najmniej 1 godzinę.

Gdzie i jakie hydranty wewnętrzne są wymagane?

Należy zdawać sobie sprawę, że stosowanie hydrantów nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów. Zależy od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar. Rośnie ono z wielkością budynku, a zwłaszcza z jego wysokością. Jest tym wyższe, im więcej osób w nim przebywa lub im więcej zawiera on materiałów palnych.

Ogólne zasady rozmieszczenia

Hydranty wewnętrzne powinny być umiejscowione w taki sposób, by zasięgiem obejmowały całą powierzchnię budynku. Podczas akcji gaśniczej nie powinno być problemu z doprowadzeniem węża w miejsce pożaru i dosięgnięcie ognia strumieniem wody. Hydranty rozmieszcza się tak, by swoim zasięgiem kryły całą powierzchnię budynku. Owego krycia nie wyznacza się cyrklem na rzucie pomieszczeń - ściany grają tu znaczną rolę. Chodzi o istotną możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dostrzelenia prądem wody w każde w nim miejsce. Dla hydrantów 25 i 33 jest to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody. W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji, nawet jeśli wąż sięgnąłby do pomieszczeń położonych piętro wyżej lub niżej. Lokalizuje się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń. Hydranty wewnętrzne oraz zawory 52 powinny być umieszczane przy drogach komunikacji ogólnej, w szczególności:

• przy wejściach do budynku i klatek schodowych na każdej kondygnacji budynku, przy czym w budynkach wysokich i wysokościowych zaleca się lokalizację zaworów 52 w przedsionkach przeciwpożarowych, a dopuszcza na klatkach schodowych;
• w przejściach i na korytarzach, w tym w holach i na korytarzach poszczególnych kondygnacji budynków wysokich i wysokościowych;
• przy wejściach na poddasza;
• przy wyjściach na przestrzeń otwartą lub przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych, w szczególności zagrożonych wybuchem.

Wymagania dla różnych kategorii obiektów

Hydranty o różnych średnicach różnią się przeznaczeniem. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. oraz definicjami ZL, PM i IN określonymi w § 209 rozporządzenia ministra infrastruktury i budownictwa z dnia 14 listopada 2017 r.:

• Hydranty 25: Powinny być stosowane w strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL (szkoły, przedszkola, kina, teatry, biurowce, hotele i restauracje):
  • Na każdej kondygnacji budynku wysokiego i wysokościowego, z wyjątkiem kondygnacji obejmującej wyłącznie strefę pożarową zakwalifikowaną do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.
  • Na każdej kondygnacji budynku innego niż tymczasowy, niskiego i średniowysokiego:
    • w strefie pożarowej o powierzchni przekraczającej 200 m², zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II lub ZL V;
    • w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL III: o powierzchni przekraczającej 200 m² w budynku średniowysokim, przy czym jeżeli jest to strefa pożarowa obejmująca tylko pierwszą kondygnację nadziemną, a nad nią znajdują się wyłącznie strefy pożarowe ZL IV, jedynie wtedy, gdy powierzchnia tej strefy pożarowej przekracza 1.000 m²; o powierzchni przekraczającej 1.000 m² w budynku niskim.
• Hydranty 33: Muszą być stosowane w garażu: jednokondygnacyjnym zamkniętym o więcej niż 10 stanowiskach postojowych oraz w wielokondygnacyjnym. W garażu mamy do czynienia z pożarem intensywnym, lecz o ograniczonej powierzchni. Cechują się zaworem kulowym DN32. Ich węże półsztywne mają średnicę 33 mm i długość 20 lub 30 m. Niezależnie od zastosowanego zaworu, średnica instalacji zasilającej to DN50.
• Hydranty 52: Muszą być stosowane przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych o powierzchni przekraczającej 200 m² i gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m², usytuowanych w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V, znajdującej się w budynku niskim albo średniowysokim. W magazynach czy obiektach przemysłowych wykrycie pożaru nie zawsze jest natychmiastowe, a ze względu na znaczne nagromadzenie materiałów palnych pożar bywa intensywny, najczęściej przy tym trudno dostępny, zwłaszcza ze względu na wysokość pomieszczeń. Zatem użycie hydrantu 52, dającego masę wody, jest jak najbardziej wskazane.
• Zawory hydrantowe 52: Należy stosować w budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony tych stref pożarowych, które zaliczono do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.

W strefach pożarowych produkcyjnych i magazynowych, do zabezpieczenia miejsc, z których odległość do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego lub innego wyjścia na przestrzeń otwartą przekracza 30 m, również obowiązują szczególne wymagania.

Hydrant wewnętrzny a gaszenie pożarów

Za pomocą hydrantów wewnętrznych gasi się pożary grupy A. To czy i jaki hydrant powinien znajdować się w budynku, jest zależne od jego rozmiaru oraz pełnionej przez niego funkcji. Hydranty wewnętrzne, podobnie jak zewnętrzne modele, stanowią bardzo efektywny środek do zwalczania pożarów. Dzięki łatwemu dostępowi do hydrantu oraz ciągłemu zaopatrzeniu w wodę można szybko ugasić pożar, zanim zdąży się on rozprzestrzenić i stworzy jeszcze większe zagrożenie.

Zasady bezpiecznego i efektywnego użycia

Żaden przepis nie zabrania stosowania hydrantu do gaszenia pożaru w pierwszej fazie jego rozwoju, ale jasno trzeba powiedzieć, że użycie gaśnicy jest szybsze, bezpieczniejsze i przynosi znacznie mniej szkód. Gaśnica jest wygodniejsza w użyciu. Ma tak dobraną wielkość, by mogła ją obsłużyć samodzielnie jedna osoba. W przypadku hydrantu też jest to możliwe, ale w dwie osoby będzie znacznie wygodniej i pewniej.

Gdy jest to hydrant 52 z wężem płasko składanym, obsługa dwuosobowa jest niezbędna - wąż należy całkiem rozwinąć, nim poda się wodę, inaczej pod wpływem ciśnienia wody zapętli się w nierozwiązywalny supeł; ktoś musi trzymać prądownicę, a ktoś inny odkręcić zawór. Węża półsztywnego nie trzeba w pełni rozwijać, tu jedna osoba dałaby radę, ale musiałaby najpierw uruchomić zawór hydrantowy, czyli wpuścić wodę pod ciśnieniem do węża, a następnie ciągnąć w stronę pożaru wąż z wodą, co już wygodne i lekkie nie jest. Pół biedy, jeśli zastosowana prądownica ma własny zawór, bo jeśli nie, po drodze leje się z niej woda - wcale nie na pożar, a to, że nie gasi, nie jest największym problemem - po prostu bardzo przeszkadza. Z tych powodów hydrant powinny obsługiwać co najmniej dwie osoby - najpierw rozwijają co trzeba i ile trzeba, a potem jedna celuje w ogień, a druga odkręca (lub otwiera) zawór hydrantowy.

Użycie hydrantu łączy się z jeszcze jednym, poważnym ograniczeniem - nim zacznie się polewać pożar wodą, należy odłączyć dopływ prądu do budynku. To oznacza, że niezbędna jest trzecia (czwarta) osoba, która dokona dwóch czynności: najpierw znajdzie przeciwpożarowy wyłącznik prądu, a następnie go wyłączy. Jest jeszcze jedna trudność, którą strażacy mają oswojoną i dysponują środkami ochrony przed nią, ale przeciętny użytkownik budynku nie ma o niej pojęcia, a ochrony żadnej. Mianowicie samo zjawisko pożaru niesie ze sobą na tyle poważne zagrożenia, że podjęcie akcji gaśniczej w stylu amatorskim bywa nadmiernym ryzykiem. Z powyższych powodów hydranty wewnętrzne są stosowane rzadko. Nawet jeśli ktoś zabiera się do gaszenia, często właśnie nadjeżdża straż pożarna i robi swoje.

Konserwacja i oznakowanie hydrantów

Przeglądy techniczne

Wszystkie przeglądy techniczne, a także czynności konserwacyjne według aktualnych przepisów (określonych w Polskich Normach) powinny być zrealizowane zgodnie z instrukcją producenta. Przegląd nie powinien jednak odbywać się rzadziej niż raz w roku, uwzględniając w tym warunki otoczenia, a także zagrożenie pożarowe. Wykonanie przeglądu potwierdzane jest kontrolką badania hydrantu. Na koniec opracowywany jest protokół badania ciśnienia i wydajności, a także przeglądu i konserwacji. Hydranty wewnętrzne powinny spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących tych urządzeń, będących odpowiednikami norm europejskich (EN).

Oznakowanie hydrantów

Przepisy prawa w tym normy w zakresie ochrony przeciwpożarowej nie wskazują jednoznacznie, jak należy oznaczyć hydrant, który nie spełnia wymagań w zakresie wydajności. Zatem wydaje się być prawidłowym stwierdzeniem, że hydrant może być oznaczony jako: NIESPRAWNY lub USZKODZONY. Taki hydrant może być eksploatowany, ale dany obiekt wyposażony w ww. hydrant nie spełnia wymagań ochrony przeciwpożarowej. Przykład naklejki: „Hydrant niesprawny - Zdatny do użycia w razie pożaru” należy rozumieć jako hydrant, do którego jest doprowadzona woda i w razie pożaru można go użyć, jednak nie spełnia on wymagań ochrony przeciwpożarowej. Na właściciela nieruchomości może zostać nałożony mandat w zależności od rodzaju i typu użyteczności obiektu. Władze administracyjne takie jak starostwa, urzędy mogą nie wydać zgody na imprezy masowe i inne tego typu wydarzenia. Oznakowanie ppoż powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. Warto jednak wiedzieć, że chociaż poprzednia norma - PN-92-N-01256-01 - została wycofana przez Komitet Techniczny PKN, nie ma obowiązku wymieniania znaków na nowe. Tabliczki według „starej normy” nie tracą ważności, nadal można je stosować. W miejscach, gdzie zamontowanie zwykłego znaku jest utrudnione lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.

Alternatywne rozwiązania i inne środki gaśnicze

Nie ma żadnych przeszkód, by wyposażyć w hydranty wewnętrzne zarówno budynki mieszkalne, jak inwentarskie. Jest jednak prostsze wyjście, dające możliwość korzystania z hydrantu mimo jego fizycznego braku. Można powiedzieć, że każde gospodarstwo domowe dysponujące kranem z wodą i wężem do podlewania ogrodu posiada namiastkę hydrantu wewnętrznego. Nie ma on parametrów, o których mowa wyżej, bo średnica węża za mała (na ogół 10 mm) i ciśnienie wody za niskie, ale jest.

Aby wąż ogrodowy mógł służyć jako skuteczniejszy środek gaśniczy:

1. Należy kupić wąż na zwijadle. Jest to nieco większy wydatek niż zakup węża luzem, ale taki wąż będzie wygodniejszy w codziennym użytkowaniu, nie straci się czasu na jego rozplątywanie i posłuży dłużej.
2. Dobrze jest założyć do niego prądowniczkę dającą jak najbardziej rozproszony prąd wody - ideałem byłaby sztyca metrowej długości, dzięki której rozproszony prąd wody trafiałby w ognisko pożaru, a użytkownik byłby od pożaru o krok dalej, czyli mniej narażony na poparzenia.
3. Należy się nauczyć odłączania dopływu energii elektrycznej do budynku. W budynkach jednorodzinnych, dwurodzinnych i w niskiej zabudowie osiedlowej oraz w zabudowie zagrodowej nie ma PWP, ale nie ma też hydrantów wewnętrznych. Gaszenie wodą jest możliwe, np. z hydronetki, z węża ogrodowego, ze studni, jednak zasada odcięcia energii elektrycznej (i gazowej też) obowiązuje. W tym przypadku najłatwiej znaleźć wyłącznik różnicowoprądowy, który musi być przy tablicy lub w szafce bezpiecznikowej. Bywają też na budynkach, w okolicach przyłącza energetycznego, bezpieczniki główne, ale ich użycie jest bardzo problematyczne.

Inne typy gaśnic

• Gaśnica proszkowa: Jest to cylindryczny zbiornik zaopatrzony w dźwignię uruchamiającą zawór lub zbijak. Po dostarczeniu gaśnicy w miejsce pożaru zrywamy plombę i wyciągamy zawleczkę blokującą, uruchamiamy dźwignię lub wciskamy zbijak i kierujemy strumień środka gaśniczego na ognisko pożaru.
• Gaśnica śniegowa: Jest to cylindryczny zbiornik zaopatrzony w zawór (pokrętny lub szybko otwieralny) i wężyk zakończony dyszą wylotową. Wewnątrz gaśnicy znajduje się skroplony dwutlenek węgla, który po uruchomieniu gaśnicy pod własnym ciśnieniem wydostaje się na zewnątrz, oziębiając się do temperatury ok. -78°C. Działanie gaśnicy śniegowej można w każdej chwili przerwać, zamykając zawór.

tags: #hydrant #wewnetrznt #co #ugasi