Hydranty Przeciwpożarowe: Przepisy, Lokalizacja i Wymagania dotyczące Wolnej Przestrzeni

Hydranty stanowią fundament infrastruktury przeciwpożarowej, służąc do zapewnienia szybkiego dostępu do wody w celach gaśniczych. Ich prawidłowe rozmieszczenie, odpowiednie oznakowanie oraz utrzymanie w pełnej sprawności mają kluczowe znaczenie dla skuteczności działań ratowniczych i ogólnego bezpieczeństwa pożarowego. W Polsce kwestie związane z wymaganiami dotyczącymi hydrantów regulują dwa kluczowe akty prawne: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych oraz Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Podstawy Prawne i Dokumentacja

Kluczowe dokumenty regulujące kwestie hydrantów w Polsce to:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2023.0.822 t.j.).
• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz. 690).

Każdy zainstalowany hydrant, zarówno wewnętrzny, jak i zewnętrzny, musi posiadać niezbędną dokumentację techniczną, taką jak:

• aprobata techniczna (lub Krajowa Ocena Techniczna - KOT),
• atest higieniczny Państwowego Zakładu Higieny (PZH),
• świadectwo dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.

Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.

Hydranty Wewnętrzne: Rodzaje, Wymagania i Wolna Przestrzeń

Hydranty wewnętrzne, składające się z węża z prądownicą podłączonego do zaworu z dopływem wody pod ciśnieniem, odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa pożarowego wewnątrz obiektów. Ich zastosowanie jest szczegółowo regulowane przepisami.

Rodzaje Hydrantów Wewnętrznych

Wyróżnia się trzy główne rodzaje hydrantów wewnętrznych, różniące się średnicą węża, a co za tym idzie, wydajnością:

• Hydranty 25: Przeznaczone głównie dla budynków zaliczonych do kategorii zagrożenia ludzi (ZL). Posiadają węże półsztywne, co ułatwia ich obsługę i zapobiega załamaniom.
• Hydranty 33: Stosowane w garażach. Podobnie jak hydranty 25, wyposażone są w węże półsztywne.
• Hydranty 52: Przeznaczone dla budynków przemysłowo-magazynowych (PM) oraz budynków wysokich i wysokościowych (również do ochrony stref ZL IV). Wyposażone są w węże płasko składane, które wymagają całkowitego rozwinięcia przed użyciem.

Zawory hydrantowe 52, w odróżnieniu od hydrantów z wężami, są montowane dla wygody i szybkości działania strażaków, umożliwiając podłączenie ich własnych linii gaśniczych.

Wymagania dotyczące Ciśnienia i Wydajności

Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego powinno zapewniać wydajność określoną dla danego rodzaju hydrantu, z uwzględnieniem zastosowanej średnicy dyszy prądownicy, i być nie mniejsze niż 0,2 MPa. Ciśnienie na zaworze 52, położonym najniekorzystniej ze względu na wysokość i opory hydrauliczne, dla określonej wydajności również nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa.

Przepisy określają następujące graniczne wartości ciśnienia na zaworach:

• Dla hydrantów 25: w granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów).
• Dla hydrantów 33 i 52: dopuszczalna górna granica ciśnienia wynosi 0,7 MPa (7 barów).

Różnica w maksymalnym ciśnieniu wynika z możliwości kontroli węża przez użytkownika - węższy wąż hydrantu 25 jest łatwiejszy do opanowania przy wyższym ciśnieniu, natomiast grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów są niemożliwe do kontroli przez pojedynczą osobę.

Lokalizacja i Wolna Przestrzeń wokół Hydrantów Wewnętrznych

Zawory 52 i zawory odcinające hydrantów wewnętrznych muszą być umieszczone na wysokości 1,35 ± 0,1 m od poziomu podłogi. Jest to kluczowy wymóg dla ich dostępności i ergonomii użycia.

Przed każdym hydrantem wewnętrznym należy zapewnić dostateczną przestrzeń do rozwinięcia linii gaśniczej. Ta "wolna przestrzeń" jest niezbędna do prawidłowego i szybkiego użycia urządzenia w sytuacji zagrożenia pożarowego, zapobiegając blokadom i plątaniu się węża.

Zasięg hydrantów wewnętrznych w poziomie powinien obejmować całą powierzchnię chronionego budynku, strefy pożarowej lub pomieszczenia. Obejmuje to długość odcinka węża hydrantu wewnętrznego określoną w normach oraz efektywny zasięg rzutu prądów gaśniczych:

• 3 m - w strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL, znajdujących się w budynkach o więcej niż jednej kondygnacji nadziemnej (przyjmowanego dla prądów rozproszonych stożkowych).
• 10 m - w pozostałych budynkach.

Hydranty rozmieszcza się tak, aby swoim zasięgiem kryły całą powierzchnię budynku, uwzględniając możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dosięgnięcia prądem wody w każde w nim miejsce. Dla hydrantów 25 i 33 jest to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody. W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji, w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń.

Wymagania dotyczące Zasilania i Instalacji Wewnętrznej

Instalacja wodociągowa przeciwpożarowa musi być zasilana z zewnętrznej sieci wodociągowej przeciwpożarowej lub ze zbiorników o odpowiednim zapasie wody do celów przeciwpożarowych. Zasilanie to może odbywać się bezpośrednio albo za pomocą pompowni przeciwpożarowej, w sposób zapewniający spełnienie wymagań w zakresie wymaganego ciśnienia i wydajności oraz możliwości jednoczesnego poboru wody.

Dla budynków wysokich i wysokościowych, do zasilania instalacji wodociągowej przeciwpożarowej, powinien być zapewniony zapas wody o łącznej pojemności nie mniejszej niż 100 m³ w jednym lub kilku zbiornikach przeznaczonych wyłącznie do tego celu.

Dodatkowe wymagania dotyczące instalacji:

• Przewody instalacji, z której pobiera się wodę do gaszenia pożaru, wykonane z materiałów palnych, powinny być obudowane ze wszystkich stron osłonami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 60. Warunek ten nie dotyczy pionów prowadzonych w klatkach schodowych wydzielonych ścianami i zamkniętych drzwiami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 30.
• W nieogrzewanych budynkach lub ich częściach przewody zasilające instalacji wodociągowej przeciwpożarowej należy zabezpieczyć przed możliwością zamarznięcia. W tym przypadku można stosować instalację suchą, pod warunkiem zastosowania rozwiązań umożliwiających jej nawadnianie w sposób ręczny i/lub automatyczny.
• Należy zapewnić możliwość odłączania zasuwami lub zaworami tych części przewodów zasilających instalację wodociągową przeciwpożarową, które znajdują się pomiędzy doprowadzeniami (przewody wykonane jako obwodowe).
• Dopuszcza się przyłączanie do przewodów zasilających instalacji wodociągowej przeciwpożarowej przyborów sanitarnych, pod warunkiem że w przypadku ich uszkodzenia nie spowoduje to niekontrolowanego wypływu wody z instalacji.

Wymagane Stosowanie Hydrantów Wewnętrznych

Stosowanie hydrantów wewnętrznych jest wymagane w zależności od potencjalnego zagrożenia pożarowego, które rośnie wraz z wielkością i wysokością budynku, liczbą osób w nim przebywających lub ilością materiałów palnych. Poniżej przedstawiono ogólne kryteria:

• Kategorie zagrożenia ludzi (ZL):
• ZL I (np. dyskoteki, kina, teatry), ZL II (np. przedszkola, szpitale), ZL V (np. hotele, internaty): wymagane, gdy strefa pożarowa przekracza powierzchnię 200 m², niezależnie od wysokości budynku.
• ZL III (budynki użyteczności publicznej niezakwalifikowane do ZL I i ZL II): wymagane, gdy budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m².
• Garaże: W jednokondygnacyjnym, zamkniętym garażu hydranty 33 należy stosować wtedy, gdy jest przeznaczony dla więcej niż 10 stanowisk postojowych.
• Budynki przemysłowo-magazynowe (PM): Obowiązek stosowania hydrantów wynika z gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej (graniczne kryterium 500 lub 1000 MJ/m²) oraz powierzchni tej strefy (100 lub 200 m²).

Poniższa tabela przedstawia definicje kategorii zagrożenia ludzi (ZL):

Obsługa i Konserwacja Hydrantów Wewnętrznych

Choć gaśnica jest zazwyczaj szybsza i bezpieczniejsza w użyciu w początkowej fazie pożaru, hydrant wewnętrzny może być niezbędny w przypadku jego intensywnego rozwoju. Optymalnie, hydrant powinien być obsługiwany przez co najmniej dwie osoby: jedna celuje w ogień, a druga odkręca zawór hydrantowy. W przypadku hydrantu 52 z wężem płasko składanym obsługa dwuosobowa jest wręcz niezbędna, ponieważ wąż należy całkowicie rozwinąć przed podaniem wody, aby uniknąć zapętlenia.

Przed rozpoczęciem gaszenia wodą, należy bezwzględnie odłączyć dopływ prądu do budynku. Oznacza to, że niezbędną jest trzecia osoba, która zlokalizuje i wyłączy przeciwpożarowy wyłącznik prądu.

Niezwykle ważne jest właściwe i rzetelne poddawanie urządzeń przeciwpożarowych odpowiednim procedurom konserwacyjnym. Jedynie właściwie konserwowana i badana instalacja przeciwpożarowa spełni swoje zadanie. Identyfikacja lokalizacji hydrantów wewnętrznych w obiekcie powinna być umieszczona w części graficznej instrukcji bezpieczeństwa pożarowego (instrukcja ppoż), a pracownicy podczas szkolenia przeciwpożarowego powinni być zapoznani ze sposobem użycia hydrantów wewnętrznych. Wyłącznie świadomy i właściwie przeszkolony użytkownik obiektu w przypadku zagrożenia zdecyduje się podjąć działania gaśnicze.

Hydranty Zewnętrzne: Typy, Wymagania i Wolna Przestrzeń

Hydranty zewnętrzne są kluczowymi elementami sieci wodociągowej przeciwpożarowej, zapewniającymi szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej. Służą do poboru wody do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdów straży pożarnej.

Typy Hydrantów Zewnętrznych

Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się:

• Hydranty zewnętrzne nadziemne: Najczęściej o średnicy nominalnej DN 80, choć występują także DN 100 i DN 150. Są łatwe do zlokalizowania i nie wymagają dodatkowego sprzętu do użycia. Ich wymagania reguluje norma PN-EN 14384:2009.
• Hydranty zewnętrzne podziemne: Najczęściej o średnicy nominalnej DN 80. Stosowane są, gdy instalacja hydrantów nadziemnych jest utrudniona lub niewskazana (np. ze względu na utrudnienia w ruchu). Do ich otwarcia potrzebny jest specjalny klucz. Ich wymagania reguluje norma PN-EN 14339.

Co do zasady, zalecanym jest instalowanie hydrantów zewnętrznych nadziemnych ze względu na ich łatwiejszą lokalizację i szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. w ruchu drogowym, pieszych) lub byłby niewskazany.

Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować: hydrant PN 10 (ciśnienie nominalne 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (ciśnienie nominalne 16 bar/1,6 MPa).

Wymagania dla Sieci Wodociągowej Przeciwpożarowej

Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, zapewniających wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny.

Kluczowe wymagania to:

• Minimalna wydajność sieci: nie mniejsza niż 5 dm³/s.
• Minimalne ciśnienie w hydrancie zewnętrznym: nie mniejsze niż 0,1 MPa przez co najmniej 2 godziny.
• Sieć powinna być wykonywana jako obwodowa. Dopuszcza się sieć rozgałęzieniową poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s.
• W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci.
• Dla sieci, gdzie łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.
• Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.
• Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci.

Wymagania dotyczące Wydajności Nominalnej Hydrantów Zewnętrznych

Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, nie może być mniejsza niż:

• Dla hydrantu nadziemnego DN 80: 10 dm³/s.
• Dla hydrantu nadziemnego DN 100: 15 dm³/s.
• Dla hydrantu podziemnego DN 80: 10 dm³/s.
• Dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r.: 5 dm³/s.

Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250, powinny być instalowane hydranty nadziemne DN 100 lub DN 150 o wydajności nominalnej nie mniejszej niż 20 dm³/s. Powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej.

Lokalizacja i Wolna Przestrzeń wokół Hydrantów Zewnętrznych

Prawidłowa lokalizacja i zapewnienie odpowiedniej wolnej przestrzeni wokół hydrantów zewnętrznych jest kluczowe dla ich efektywnego wykorzystania i szybkiego dostępu służb ratowniczych. Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach od budynków i od siebie. Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z Rozporządzeniem MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:

• Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
• Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
• Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
• Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
• Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych).

Poza obszarami miejskimi odległości między hydrantami powinny być dostosowane do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy. W celu łatwego otwarcia zasuwy odcinającej hydrant, odległość między trzpieniem zasuwy hydrantowej a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m. Przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu oraz umieścić zakaz parkowania.

Wymagane Stosowanie Hydrantów Zewnętrznych

Hydranty zewnętrzne muszą być stosowane w następujących miejscach i obiektach:

• W jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej.
• W położonych w granicach tych jednostek osadniczych budynkach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego oraz obiektach produkcyjnych i magazynowych.
• Obiekty produkcyjne i magazynowe, niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej).
• Na każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego (wymagana wydajność 10 dm³/s).
• Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².

Oznakowanie Hydrantów Zewnętrznych

Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami. Oznakowanie hydrantów powinno być zgodne z normą PN-EN ISO 7010:2012, chociaż tabliczki według poprzedniej normy (PN-92-N-01256-01) nadal są ważne i mogą być stosowane. W miejscach, gdzie zwykły znak jest słabo widoczny lub montaż jest utrudniony, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.

Dla hydrantu podziemnego stosuje się tablicę orientacyjną z białą literą H, średnicą zaworu i informacją o jego położeniu względem znaku. Dla hydrantu nadziemnego jest to kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą H w środku i dwoma czerwonymi prostokątami po obu stronach. Oznakowanie to może znajdować się bezpośrednio na hydrancie lub na wysięgniku, zwiększając jego widoczność.

tags: #hydrant #wolna #przestrzen