Sieć wodociągowa przeciwpożarowa stanowi jeden z podstawowych elementów chroniących przed skutkami pożarów, zapewniając szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej. Kluczowymi elementami tej sieci są hydranty zewnętrzne - zarówno podziemne, jak i nadziemne. Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących hydranty zewnętrzne w Polsce, omawiając ich typy, wymagania dotyczące instalacji, lokalizacji, oznakowania oraz niezbędną dokumentację.
Podstawa Prawna i Wymagania Techniczne
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). W tym akcie prawnym znajdują się szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi, w tym ich średnic nominalnych, wytycznych dotyczących lokalizacji i oznaczania, a także wymagań wydajnościowych.
Dokumentacja Techniczna Hydrantów
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale także posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH),
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z tych dokumentów uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Wymagane Miejsca Instalacji Hydrantów Zewnętrznych
Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Zewnętrzne zaopatrzenie w wodę ppoż. (hydrant zewnętrzny podziemny lub hydrant zewnętrzny nadziemny) musi być zapewnione w następujących miejscach:
- w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej,
- w budynkach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego, obiektach produkcyjnych i magazynowych położonych w granicach tych jednostek osadniczych,
- w obiektach produkcyjnych i magazynowych, niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia),
- na każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s),
- w obiektach użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Ppoż. sieci wodociągowe powinno wykonywać się jako sieci obwodowe. Poza obszarami miejskimi, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s, dopuszczalna jest jednak budowa sieci rozgałęzieniowej. Dopuszcza się również budowę rozgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. Hydranty zainstalowane na sieci wodociągowej ppoż. powinny być wyposażone w odcięcia, które umożliwiają odłączenie ich od sieci, przy czym odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci.
Parametry Wydajnościowe i Ciśnienia
Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, zapewniających wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny. Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala), przez co najmniej 2 godziny.
Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s;
- dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 - 5 dm³/s.
Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa. Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające dodatkowe wymagania, takie jak średnica nominalna DN 100 lub DN 150 oraz wydajność nominalna nie mniejsza niż 20 dm³/s. Określenia potrzeb w zakresie instalowania tych hydrantów dokonują właściwe miejscowo organy Państwowej Straży Pożarnej.
Oznakowanie i Lokalizacja Hydrantów Zewnętrznych
Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i szybkie ugaszenie pożaru, dlatego ich oznakowanie i lokalizacja są kluczowe.
Oznakowanie Hydrantów Zewnętrznych
Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami, które dostosowano na potrzeby polskie z norm europejskich EN. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach. Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem do oznakowania hydrantu zewnętrznego można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D).
W celu łatwego otwarcia zasuwy odcinającej hydrant, odległość między trzpieniem zasuwy hydrantowej a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.
Lokalizacja Hydrantów Zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach, zarówno od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy. Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami, wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu. Przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu, a na stanowisku czerpania wody należy umieścić zakaz parkowania.
Rodzaje Hydrantów Zewnętrznych: Nadziemne i Podziemne
Jak działa hydrant przeciwpożarowy
Hydrant Zewnętrzny Podziemny
Hydrant podziemny to kolumna, umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego. Cała konstrukcja hydrantu umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą W - aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego konieczne jest posiadanie specjalnego klucza do hydrantu podziemnego, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Hydrant Zewnętrzny Nadziemny
Hydranty zewnętrzne nadziemne są łatwo zauważalne. Hydrant jest kolumną, obustronnie zakończoną nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym), co wyróżnia go z otoczenia. Hydrant zewnętrzny oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku - takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu - można dojrzeć go z dużej odległości, co pomocne jest podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, w terenach zielonych, gdzie roślinność często przesłaniać może sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym, czy przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym i dużą, czarną literą H w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty.
Kiedy Stosować Hydranty Podziemne, a Kiedy Nadziemne?
Zgodnie z wytycznymi rozporządzenia na sieci wodociągowej należy stosować hydranty nadziemne DN80 mm dla sieci o średnicy do DN250 mm i DN100 mm na sieci wodociągowej DN250 i większej. Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm - oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100. Bardzo rzadko spotykanym jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować. Tutaj spotkać można hydrant PN 10 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne.
Co do zasady, zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania i do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu - zapewnia on zatem szybszy dostęp do zasobów wody.
Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. utrudnienia w ruchu drogowym, utrudnienia w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane. Dopuszcza się instalowanie hydrantów podziemnych o średnicy nominalnej DN 80 w przypadkach, gdy zainstalowanie hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudnione lub niewskazane, na przykład ze względu na utrudnienia w ruchu.
Rola Państwowej Straży Pożarnej
Komendant PSP ma 14 dni na zajęcie stanowiska w sprawie zabezpieczenia przeciwpożarowego obiektu budowlanego. Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m². Inwestor, na którego nałożono obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego, na podstawie art. 56 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 z późn. zm.), musi stosować się do wytycznych.