Czas Służby Strażaków w Państwowej Straży Pożarnej

Pytanie o liczbę godzin tygodniowo, jaką strażak spędza na służbie, często budzi zainteresowanie i nierzadko prowadzi do nieporozumień. Pojawiają się opinie, że niektórzy strażacy Państwowej Straży Pożarnej (PSP) mają zaledwie pięć, najwyżej sześć służb w miesiącu. Tłumaczą to w ten sposób, że służba trwa 24 godziny, więc miesięcznie wychodzą 144 godziny, zatem jest to czas zbliżony do standardowego czasu pracy. W oczach osób spoza formacji brzmi to niczym praca marzeń, tym bardziej, że jest pełnopłatna, a strażak otrzymuje wynagrodzenie za cały miesiąc. Komenda Główna PSP wyjaśnia, jak jest naprawdę, odwołując się do obowiązujących przepisów.

Podstawowe Ramy Prawne Czasu Służby Strażaków

Kpt. Wojciech Gralec z Wydziału Prasowego Biura Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej wyjaśnia, że podstawowe regulacje dotyczące czasu służby strażaków PSP znajdują się w Ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U.2025.0.1312 t.j., Art. 35). Kluczowe zapisy określają ogólne normy oraz warunki ich elastycznego stosowania.

Norma Tygodniowa i Okres Rozliczeniowy

• Zgodnie z art. 35 ust. 1 Ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, czas służby strażaka nie może przekraczać przeciętnie 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym.
• Okres rozliczeniowy, o którym mowa w ust. 1, nie może przekraczać sześciu miesięcy. Za okres rozliczeniowy uważa się terminy od 1 stycznia do 30 czerwca danego roku oraz od 1 lipca do 31 grudnia danego roku.
• Warto zaznaczyć, że do czasu służby strażaka, w szczególności rozkładów czasu służby, nie mają zastosowania przepisy Kodeksu Pracy.

Przedłużenie Czasu Służby w Wyjątkowych Sytuacjach

Ustawodawca przewiduje sytuacje, w których czas służby może zostać przedłużony ponad standardową normę:

• Art. 35 ust. 9 stanowi, że czas służby strażaka może być przedłużony do 48 godzin tygodniowo, w okresie rozliczeniowym, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami służby. W takim przypadku strażakowi przyznaje się czas wolny od służby w tym samym wymiarze albo rekompensatę pieniężną.
• W przypadku wprowadzenia podwyższonej gotowości operacyjnej w Państwowej Straży Pożarnej (art. 35 ust. 10), czas służby strażaka można przedłużyć ponad normę określoną w ust. 9. Może to nawet skutkować skoszarowaniem.
• Czas wolny od służby, przysługujący za pełnienie służby ponad normę określoną w ust. 9 i 10, może być udzielony w następnym okresie rozliczeniowym po okresie, w którym strażak pełnił służbę ponad normę. Celem jest doprowadzenie do średniej 40 godzin tygodniowo.

Specyficzne Regulacje i Wyjątki od Reguły

• Strażak może być, przez właściwego przełożonego, wyznaczony do wykonywania zadań służbowych poza rozkładami czasu służby strażaka w przypadkach określonych w ust. 7.
• Zgodnie z art. 35 ust. 10b, strażakowi uprawnionemu do dodatku funkcyjnego, w zamian za czas służby przekraczający normę z ust. 1, nie przysługuje czas wolny ani rekompensata pieniężna.
• Dla strażaka pełniącego służbę na stanowisku nauczyciela akademickiego obowiązuje zadaniowy system czasu służby (art. 35 ust. 12). Wymiar zajęć dydaktycznych oraz zasady prowadzenia zajęć dydaktycznych w godzinach ponadwymiarowych reguluje ustawa z dnia 20 lipca 2018 r.

Rozporządzenie Ministra i Harmonogram Służby

Na podstawie art. 35 ust. 11 Ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, minister właściwy do spraw wewnętrznych określił w drodze rozporządzenia z dnia 29 grudnia 2005 r. w sprawie pełnienia służby przez strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1969 oraz z 2023 r. poz. 240 i 347, z późniejszymi zmianami, m.in. Dz.U.2025.679 z dnia 21 maja 2025 r., zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 1 lipca 2025 r.) szczegółowy sposób pełnienia służby. Rozporządzenie to ma na celu zapewnienie ciągłości służby w PSP i reguluje m.in.:

• sposób pełnienia służby w zmianowym i codziennym rozkładzie czasu służby,
• czas trwania dyżuru i wykonywania zadań służbowych w zmianowym rozkładzie czasu służby,
• godziny rozpoczęcia i zakończenia służby,
• okoliczności uzasadniające przedłużenie czasu służby,
• dopuszczalny czas kierowania pojazdem,
• zasady udzielania czasu wolnego od służby,
• właściwość przełożonych do określania harmonogramu służby,
• sposób pełnienia dyżurów domowych i ich wymiar,
• grupy strażaków zwolnionych z pełnienia służby w porze nocnej, niedziele i święta,
• sposób prowadzenia ewidencji czasu służby.

Zgodnie z przepisami, szefostwo jednostki układa harmonogram służby w jednostce. Tenże harmonogram obejmuje wskazany okres rozliczeniowy, w którym równomiernie określa się dni i godziny służby poszczególnych strażaków, zgodnie z normą czasu służby oraz dni i godziny wolne od tej służby. Liczba kolejnych godzin wolnych od służby określonych w harmonogramie nie może być większa niż 120. Ustalony harmonogram podaje się do wiadomości strażaków nie później niż siedem dni przed rozpoczęciem danego okresu rozliczeniowego. Ponadto, ze względu na potrzeby służby, ustala się na podstawie harmonogramu harmonogram miesięczny, który uwzględnia dni i godziny służby poszczególnych strażaków oraz dni i godziny pełnionych dyżurów domowych.

Obliczanie Wymiaru Czasu Służby w Praktyce

Obowiązujący strażaków wymiar czasu służby w przyjętym okresie rozliczeniowym oblicza się, mnożąc 40 godzin przez liczbę pełnych tygodni przypadających w okresie rozliczeniowym, a następnie dodając do otrzymanej liczby godzin iloczyn 8 godzin i liczby dni pozostałych do końca okresu rozliczeniowego, przypadających od poniedziałku do piątku.

Dla przykładu, dla okresu rozliczeniowego od 1 stycznia 2025 roku do 30 czerwca 2025 roku, obowiązujący wymiar czasu służby wynosił 992 godziny. W przeliczeniu na służby 24-godzinne, daje to 41 służb 24-godzinnych i 8 godzin, co przekłada się na średnio 7 służb miesięcznie.

Komenda Główna PSP zaznacza, iż dla zapewnienia każdego dnia ustalonego stanu minimalnego w kontekście normy czasu służby, liczba planowanych służb 24-godzinnych w konkretnym miesiącu bywa różna. Możliwa jest sytuacja pełnienia służby przez pięć razy w miesiącu, aby w innym miesiącu liczba ta wynosiła odpowiednio więcej, nawet 10, tak aby w półrocznym okresie rozliczeniowym strażak wypracował określoną w danym półroczu normę.

Dyskusje Wokół Normy: 40 czy 48 Godzin Tygodniowo?

W środowisku strażackim często pojawia się kwestia interpretacji przepisów dotyczących czasu służby, szczególnie w kontekście 40 i 48 godzin tygodniowo. Kluczowe jest rozróżnienie między "przeciętnie" a "może być przedłużony do":

• Art. 35 ust. 1 jasno określa normę czasu służby strażaka jako przeciętnie 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym.
• Art. 35 ust. 9 mówi o tym, że czas służby może być przedłużony do 48 godzin tygodniowo. Jest to maksymalny, a nie średni wymiar godzin w danym tygodniu pracy strażaka. Taka możliwość jest przewidziana w systemie zmianowym lub w nagłych sytuacjach, aby zapewnić ciągłość służby.
• Za ten przedłużony czas służby ponad 40 godzin tygodniowo (w tygodniach, gdzie wymiar przekracza średnią) przysługuje czas wolny w odpowiednim wymiarze, co ma doprowadzić do średniej 40 godzin tygodniowo w całym okresie rozliczeniowym.

Komendant Główny PSP wyjaśnił, iż pisma w tym zakresie dotyczyły tylko i wyłącznie weryfikacji ilości przedstawionych przez poszczególnych Komendantów nadgodzin, w celu ustalenia stanu rzeczywistego i nie miały nic wspólnego z wprowadzeniem normy 48 godzin jako standardu. Uprawnienie do ustalenia niezbędnych stanów w tym zakresie należy wyłącznie do Komendantów Wojewódzkich, co oznacza, że norma pracy nadal wynosi 40 godzin tygodniowo, a ewentualne przekroczenia podlegają rekompensacie.

Niektórzy podnoszą kwestię, że w systemie 3-zmianowym trzy służby pod rząd w tygodniu dają wymiar 64 lub 56 godzin, co jest przekroczeniem 48 godzin, a tym samym, ich zdaniem, jest niemożliwe do realizacji w świetle przepisów unijnych. Wskazują, że ustawa dopuszcza, aby tydzień 48-godzinny zdarzył się 8 razy w ciągu 6-miesięcznego okresu rozliczeniowego.

Rekompensata za Nadgodziny i Urlop Dodatkowy

Zgodnie z przepisami, strażakowi przysługuje czas wolny od służby w tym samym wymiarze albo rekompensata pieniężna za czas służby przedłużony ponad 40 godzin tygodniowo. Pojawia się w związku z tym prawo pracownika do urlopu dodatkowego za ten przedłużony w niektóre tygodnie czas służby. Urlop ten rekompensuje niejako uciążliwość tego typu służby, a nie jest bezpośrednią rekompensatą za przekroczenie czasu służby do (przeciętnie) 48 godzin tygodniowo.

W praktyce zdarzają się pytania dotyczące wypłaty pieniędzy za nadgodziny, zwłaszcza gdy zmniejszony nominał czasu pracy wynika np. z długotrwałego zwolnienia lekarskiego (L4). Kwestia ta jest przedmiotem wewnętrznych dyskusji i interpretacji, podkreślających, że nieobecność usprawiedliwiona jest zaliczana do czasu pracy, a nie zmniejsza nominału pracy, co ma wpływ na rozliczanie nadgodzin.

tags: #ile #godzin #tygodniowo #pracuje #strazak