Karetka, wóz strażacki oraz policyjny radiowóz to pojazdy, które w określonych sytuacjach zyskują status pojazdów uprzywilejowanych. Status ten nie jest jednak przypisany do pojazdu na stałe, lecz wynika z pełnionej w danej chwili funkcji. Zgodnie z Art. 53 Prawa o Ruchu Drogowym, pojazd uprzywilejowany to taki, który wysyła jednocześnie sygnały świetlne (niebieskie światła błyskowe) oraz dźwiękowe o zmiennym tonie, przy włączonych światłach mijania lub drogowych.
Status pojazdu uprzywilejowanego a przepisy
Kierowca pojazdu uprzywilejowanego, jadącego na sygnale, może nie stosować się do przepisów ruchu drogowego, pod warunkiem zachowania szczególnej ostrożności. Musi się jednak upewnić, że na skrzyżowaniu nie zajeżdża nikomu drogi i nie wymusza pierwszeństwa na innych uczestnikach ruchu. Po zatrzymaniu pojazdu używanie sygnału dźwiękowego nie jest wymagane, jednak w trakcie jazdy jest on niezbędny, by móc korzystać z przywilejów.
Obowiązki kierowców wobec służb ratowniczych
Obowiązkiem każdego uczestnika ruchu drogowego jest ułatwienie przejazdu pojazdom uprzywilejowanym. Należy zachować szczególną ostrożność, zwłaszcza na skrzyżowaniach i rondach, gdzie łatwo o wypadek. Warto ściszyć radio i zachować większą koncentrację na drodze, aby odpowiednio wcześnie usłyszeć sygnały.
Korytarze życia
Ważnym elementem przepisów, wprowadzonym 6 grudnia 2019 roku, jest obowiązek tworzenia tzw. korytarzy życia. W razie wypadku, szczególnie na autostradach i drogach ekspresowych, kierowcy mają obowiązek zjechać na dwa przeciwległe boki drogi, aby stworzyć wolną przestrzeń dla przejazdu wozów strażackich czy karetek.
Wyprzedzanie wozów strażackich
Wbrew obiegowym opiniom, wyprzedzanie wozu strażackiego jest dopuszczalne, ale tylko poza obszarem zabudowanym. Należy jednak pamiętać o kilku istotnych kwestiach:
- Wóz strażacki często porusza się z dużą prędkością (nawet 100-110 km/h) i nie musi zwalniać w obszarze zabudowanym tak jak cywilne ciężarówki.
- Pojazdy te są wypełnione tysiącami litrów wody, co ogranicza możliwość wykonania przez nich gwałtownego manewru.
- Wyprzedzanie wozu strażackiego w obszarze zabudowanym jest zabronione i grozi mandatem w wysokości 300-1000 zł oraz punktami karnymi.
Pojazdy uprzywilejowane a autostrady
Kontrowersje budzi kwestia opłat za autostrady. Pojazdy uprzywilejowane są zwolnione z opłat tylko wtedy, gdy jadą na sygnale, będąc w akcji. W drodze powrotnej do bazy, gdy sygnały są wyłączone, kierowcy służb powinni płacić za przejazd lub korzystać z indywidualnych porozumień zawartych między zarządcą autostrady a jednostkami policji lub straży.
Bezpieczeństwo i nowoczesne rozwiązania
Z uwagi na to, że nowoczesne samochody są dobrze wygłuszone, strażacy często używają sygnałów pneumatycznych przy zbliżaniu się do skrzyżowań. Pojawiły się również propozycje techniczne, takie jak „Trzeci Sygnał” - urządzenie zakłócające sygnał radiowy w autach w promieniu 200 metrów, by emitować komunikat o nadjeżdżającym pojeździe uprzywilejowanym. Każdy wyjazd alarmowy jest ściśle monitorowany przez GPS i stanowisko kierowania, a włączenie sygnałów bez uzasadnienia wiąże się z konsekwencjami dyscyplinarnymi.