Pożary, wypadki, udzielanie pierwszej pomocy - to tylko niektóre z sytuacji, w których wsparcie musi nadejść bardzo szybko. W dużych miastach działają jednostki Państwowej Straży Pożarnej (PSP), ale w miejscowościach to inne osoby czuwają nad bezpieczeństwem mieszkańców. Oczywiście mowa o Strażakach Ochotnikach, którzy zwykle jako pierwsi docierają na miejsce zdarzenia. Bez nich nie można mówić o bezpieczeństwie poza granicami miast. Przybliżmy ważną rolę i początki OSP w Polsce oraz ich obecność w regionie małopolskim.
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Polsce
Sięgnijmy początków historii - pożary od zawsze były zagrożeniem dla ludzi. Dawniej ryzyko było jeszcze większe. Dlaczego? A to dlatego, że większość budynków budowano z drewna czy nawet strzechy. Jak wiadomo, były to materiały, które paliły się w mgnieniu oka. Wystarczyła tak naprawdę mała iskra, aby w jednej chwili dom stanął w płomieniach. I właśnie dlatego już setki lat temu pojawiła się potrzeba istnienia osób, które będą walczyły z ogniem. W jaki sposób radzono sobie z nim na początku? Do dyspozycji były wiadra, woda i piasek.
Przechodząc do sedna - pierwsze jednostki strażackie, które tak naprawdę dały początek dzisiejszym Ochotniczym Strażom Pożarnym, powstały już w pierwszej połowie XIX wieku we wszystkich trzech zaborach. W Królestwie Polskim pierwsza Ochotnicza Straż Ogniowa została założona w 1864 roku w Kaliszu, natomiast w Galicji jej odpowiednik powstał rok później, w 1865 roku w Krakowie. W 1921 roku powstał Związek Floriański, który był początkiem organizacji strażackiej na skalę ogólnokrajową. Zaangażowanie ochotników i ciągły, stopniowy rozwój jednostek strażackich sprawił, że dzisiejsza OSP jest bardzo ważną strukturą mniejszych społeczności. Remizy strażackie znajdują się w wielu małych miejscowościach.
Liczba jednostek OSP w Polsce i Małopolsce
W naszym kraju aktualnie funkcjonuje ponad 16 tysięcy jednostek Ochotniczych Straży Pożarnej, z czego 5085 należy do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Te dane są dostępne na portalu gov.pl. Patrząc na dane, ilość jednostek OSP i to, jak bardzo rozwinęły się one na przestrzeni lat w Polsce, warto docenić codzienny trud i poświęcenie naszych ochotników, którzy dziś niosą pomoc tam, gdzie jest najbardziej potrzebna.
OSP w Małopolsce i powiecie krakowskim
W skali województwa małopolskiego rywalizacja jednostek strażackich jest ogromna, bo takich jednostek należących do KSRG w całej Małopolsce jest 464. Tylko w skali powiatu krakowskiego jednostek OSP jest prawie 170.
Najaktywniejsze jednostki OSP w Małopolsce (2024 rok)
Strażacy podkrakowscy nie wychodzą z formy. Tu są najsprawniejsze i najbardziej zaangażowane jednostki, które na interwencje wyjeżdżają najczęściej. Wśród strażaków ochotników są tacy, którzy na pomoc innym jeżdżą codziennie lub co drugi dzień. Biją rekordy, nawet porównując rok do roku liczba wyjazdów do akcji rośnie lawinowo.
Jednostki OSP w KSRG
Najlepsza pod względem wyjazdów wśród jednostek ochotniczych w powiecie krakowskim, ale i w ścisłej czołówce województwa jest OSP Krzeszowice. Druhowie z OSP Krzeszowice zamknęli rok 2024 z ogromną liczbą wyjazdów 240. Ta jednostka przoduje w skali całej Małopolski, bo w województwie zajmuje II miejsce wśród jednostek należących do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Jednostka jest angażowana bardzo często ze względu na znaczną odległość gminy Krzeszowice od miejsc stacjonowania jednostek Państwowej Straży Pożarnej. Zdarzeń jest wiele ze względu na duży ruch drogowy nie tylko na krajowej trasie nr 79, ale także na lokalnych drogach.
Krzeszowickich druhów wyprzedza tylko OSP Brzeszcze z powiatu oświęcimskiego z liczbą wyjazdów 261. W ubiegłym roku to OSP Krzeszowice było na pierwszym miejscu, a OSP Brzeszcze na drugim. Podium wśród jednostek z KSRG niezmiennie kolejny razy zamyka OSP Niepołomice z 238 wyjazdami w 2024 roku.
Jednostki OSP spoza KSRG
Najaktywniejszą jednostką wśród OSP spoza Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego niezmiennie kolejny rok jest OSP Giebułtów z powiatu krakowskiego z nieprawdopodobną liczbą wyjazdów do akcji 243. Wyprzedza także najlepszą jednostkę powiatową należącą do KSRG. To jednostka z Giebułtowa, która mimo działań poza systemem krajowym jest aktywna i bardzo sprawna. Bardzo często jest wzywana do pomocy uczestnikom wypadków zarówno na drodze krajowej nr 94, jak i na terenie gminy Zielonki na drodze wojewódzkiej 794.
Wśród jednostek spoza KSRG drugie miejsce w skali województwa zajmuje OSP Bór w powiecie oświęcimskim z liczbą wyjazdów 132, a podium zamyka kolejna jednostka z powiatu krakowskiego z gminy Krzeszowice - OSP Zalas z liczbą wyjazdów 116.
Statystyki interwencji strażaków w Małopolsce w 2024 roku
W całej Małopolsce w 2024 roku strażacy interweniowali 49 tys. 409 razy. Byli angażowani w różnorodne interwencje, których celem była ochrona życia, zdrowia i mienia mieszkańców. Jak wyliczył mł. kpt. Hubert Ciepły, rzecznik prasowy Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie, wśród tych prawie 50 tys. interwencji:
- do pożarów strażacy wyjeżdżali 6 821 razy,
- do miejscowych zagrożeń - 38 138 razy,
- fałszywych alarmów zabierających strażakom czas i energię było aż 4 450.
Strażacy wyjeżdżali do zdarzeń średnio co 11 minut i 6 sekund. W działaniach łącznie było zaangażowanych 79 217 pojazdów Straży Pożarnej i 359 876 strażaków.
Rola i zaangażowanie członków OSP
Członkowie OSP to ochotnicy. Przechodzą szkolenia, aby móc jeździć do akcji pożarniczo-ratowniczych. Pomagają w gaszeniu pożarów, ratowaniu ludzi i zwalczaniu skutków klęsk żywiołowych. Zgodnie z przepisami, OSP pełni również ważną rolę w ochronie ludności i obronie cywilnej. Jednostki działają z Państwową Strażą Pożarną (PSP) oraz innymi służbami.
Wyjazdy do przeróżnych akcji to jeszcze nie wszystko! Strażacy z jednostek OSP angażują się w wiele innych działań. Biorą udział w organizacji festynów i pikników strażackich. Uczestniczą również w uroczystościach lokalnych, świętach państwowych i religijnych. Co więcej, w swoich jednostkach jednoczą młodzież, która uwielbia Straż Pożarną i chciałaby związać swoją przyszłość z tym zawodem. Ochotnicy dają przykład Młodzieżowym Drużynom Pożarniczym (MDP), szkolą ich i przygotowują do udziału w zawodach sportowo-pożarniczych. Oprócz wspomnianych kwestii OSP przede wszystkim szkoli i uczy. Jednostki mogą organizować nauczanie w szkołach i przedszkolach o bezpieczeństwie pożarowym albo o udzielaniu pierwszej pomocy.
Przywileje i świadczenia dla strażaków OSP
Patrząc na różnorodność działań i to, jak wielkie znaczenie mają strażacy OSP w oczach ludności, można śmiało stwierdzić, że takim człowiekiem warto być. Oprócz tego, że Strażak OSP czynnie uczestniczy w wielu akcjach ratowniczo-gaśniczych, może też korzystać z różnych przywilejów. Przede wszystkim ochotnik może wziąć zwolnienie od pracy na czas akcji strażackiej. Co więcej, strażak OSP może skorzystać również ze zwolnienia, które obejmuje odpoczynek po akcji. Taki czas zwolnienia od pracy może ustalić osoba, która kierowała daną akcją. Kolejnym przywilejem jest zwolnienie od pracy w celu udziału w szkoleniach. Taki wymiar zwolnienia nie może jednak przekroczyć liczby 6 dni w danym roku kalendarzowym.
Idąc dalej, można także skorzystać ze świadczenia ratowniczego dla strażaków OSP. Taki przywilej przysługuje strażakowi-ratownikowi, jeśli aktywnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach lub akcjach ratowniczych - co najmniej raz w roku. Strażak ratownik ma prawo także do kilku innych ważnych świadczeń i przywilejów, zwłaszcza jeśli dozna uszczerbku na zdrowiu lub poniesie szkodę w mieniu podczas służby.
Strażak należący do jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej nie otrzymuje stałej pensji, jak to bywa w przypadku pracy na pełen etat. Za uczestnictwo w akcji ratowniczo-gaśniczej czy szkoleniu przysługuje tzw. ekwiwalent pieniężny. Jego wysokość może wynosić maksymalnie 1/175 średniego wynagrodzenia za godzinę, a dokładna stawka zależy od uchwały gminy, na której obszarze funkcjonuje dana jednostka OSP. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. 2014, poz.) reguluje te kwestie.