Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) stanowią kluczowy element krajowego systemu bezpieczeństwa, realizując zadania w zakresie ochrony ludności, przeciwpożarowej oraz ratownictwa. Ich działalność, regulowana ustawą z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, obejmuje szeroki zakres działań, w tym prewencję, gaszenie pożarów oraz różnorodne akcje ratownicze.
Rola i Kategoryzacja Jednostek Operacyjno-Technicznych (JOT)
W każdej OSP powinien być wyłoniony oddział ratowniczy, określany w statucie jako Jednostka Operacyjno-Techniczna (JOT), będący społecznym odpowiednikiem jednostek Ratowniczo-Gaśniczych przy Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Pojęcie JOT nie jest nowe i pojawiło się w statutach OSP po wejściu w życie ustawy o ochronie przeciwpożarowej w 1991 roku.
Powoływanie i Zarządzanie JOT
- JOT powołuje uchwałą zarząd OSP spośród członków czynnych, zaproponowanych przez naczelnika.
- Zarząd uchwala również regulamin organizacyjny JOT, do którego opracowania można poprosić o pomoc sekretarza OSP i Komendanta Gminnego Związku OSP RP.
- Naczelnik kieruje JOT jednoosobowo, przy pomocy dowódców niższego szczebla (zastępcy naczelnika, dowódcy plutonu, dowódcy sekcji). Ponosi on odpowiedzialność statutową za przygotowanie do działań, gotowość bojową i sprawność JOT.
- W czasie akcji ratowniczych naczelnik dowodzi działaniami JOT przy pomocy dowódców zastępów (załóg).
- Członkowie JOT powinni być wyposażeni w środki ochrony indywidualnej i nosić na umundurowaniu bojowym oznaczenia informujące o kategorii JOT i miejscowości będącej jej siedzibą.
Kwalifikacje Członków JOT
Osoby wyznaczone do działania w strukturach JOT muszą spełniać określone wymogi:
- Wiek: 18-65 lat.
- Wykształcenie: co najmniej podstawowe.
- Stan zdrowia: dobry, potwierdzony aktualnym zaświadczeniem lekarskim dopuszczającym do udziału w działaniach ratowniczych.
- Przeszkolenie pożarnicze: ukończone szkolenie podstawowe strażaka-ratownika oraz przeszkolenie uzupełniające, związane z pełnioną funkcją lub obsługą specjalistycznego sprzętu.
Raz w roku powinna odbyć się weryfikacja kwalifikacji członków JOT, przyjęcie nowych ratowników oraz pożegnanie tych, którzy z różnych względów (np. stan zdrowia lub wiek) nie przeszli weryfikacji.
Kategorie JOT
Kategoryzacja JOT polega na sklasyfikowaniu jednostek według określonych zasad (standardów) oceniających ich możliwości w działaniach ratowniczych i zabezpieczających. Wytyczne w sprawie kategoryzacji JOT określają podstawowe wymogi organizacyjno-techniczne niezbędne do wykonywania ustalonego dla danej kategorii zakresu działań. Przewidują one cztery kategorie JOT oraz JOT specjalistyczną:
- Kategoria II - JOT zdolna do podjęcia działań w czasie dysponowania do 5 minut.
- Kategoria III - JOT zdolna do podjęcia działań w czasie dysponowania do 5 minut.
- Kategoria IV - JOT w OSP lokalnego działania, zdolna do podjęcia działań w czasie dysponowania do 10 minut.
Działania zabezpieczające to czynności nie związane bezpośrednio z działaniami ratowniczymi likwidującymi skutek zdarzenia, lecz uprzedzające zdarzenie lub ograniczające pośrednio jego skutki.
Klasyfikacja
Inspekcje Gotowości Operacyjnej OSP
Inspekcja gotowości operacyjnej jest kluczowym narzędziem sprawdzania zdolności podmiotów krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG) do reagowania na nagłe zagrożenia oraz stopnia ich przygotowania do działań ratowniczych. W przeciwieństwie do typowych kontroli, inspekcje te są niezapowiedziane, co umożliwia weryfikację rzeczywistej gotowości operacyjnej w różnych porach dnia i nocy oraz w różnych warunkach.
Aspekt Dydaktyczny Inspekcji
Zespół inspekcyjny (co najmniej dwuosobowy), pod kierownictwem przewodniczącego, powinien omówić wyniki przeprowadzonej inspekcji. Przedkłada on swoje uwagi, spostrzeżenia i wnioski, które muszą być właściwie uzasadnione, wskazując, co należy zrobić, aby poprawić istniejący stan. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, zespół powinien wskazać, w jaki sposób należy je usunąć, jak odpowiednio postępować w danej sytuacji, jak obsługiwać sprzęt czy przestrzegać zasad bezpieczeństwa, co pozwoli na usprawnienie gotowości operacyjnej jednostki.
Regulacje Prawne i Zarządzanie Inspekcjami
Artykuł 10 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej (DzU 2013, poz. 1340) wskazuje zadania komendanta głównego PSP w zakresie kierowania KSRG, w tym organizowanie centralnego odwodu operacyjnego oraz przeprowadzanie inspekcji gotowości operacyjnej podmiotów KSRG, których siły i środki tworzą centralny odwód operacyjny. Komendant główny PSP ustala również sposób przeprowadzania tych inspekcji. Zarządzenie nr 5 komendanta głównego PSP z 26 czerwca 2013 r. (DzU KG PSP z 2013 r., poz. 14) precyzuje, kto zarządza inspekcje gotowości operacyjnej i wobec jakich podmiotów KSRG.
Przewodniczyć inspekcjom gotowości operacyjnej powinna osoba (oficer, a na poziomie powiatu oficer bądź aspirant) mająca praktyczne doświadczenie w kierowaniu akcją ratowniczo-gaśniczą. Zarządzenie definiuje i wskazuje elementy podlegające inspekcji na poszczególnych poziomach zarządzania.
Elementy Podlegające Inspekcji
Inspekcje zarządzane przez komendanta powiatowego/miejskiego PSP powinny obejmować:
- Alarmowanie.
- Gotowość ratowników.
- Gotowość pojazdu.
- Gotowość działania urządzeń i systemów łączności.
- Prawidłowość prowadzenia dokumentacji.
- Uprawnienia w zakresie kwalifikacji ratowniczych i obsługi sprzętu.
Przewidziano także przeprowadzenie praktycznych lub aplikacyjnych ćwiczeń ratowniczych w celu sprawdzenia poziomu przygotowania ratowników i dowódców oraz pojazdów i sprzętu ratowniczego do realizowania działań ratowniczych, wynikających z obowiązujących procedur ratowniczych ujętych w planach ratowniczych. Ćwiczenia te powinny umożliwić sprawdzenie przygotowania do prowadzenia różnych działań ratowniczych.
Dokumentowanie Inspekcji
Komendant główny PSP określił także sposób dokumentowania inspekcji, a jeden egzemplarz protokołu powinien pozostać w podmiocie inspekcjonowanym.
Częstotliwość Inspekcji
Częstotliwość przeprowadzania inspekcji gotowości operacyjnej nie została ujęta w żadnym dokumencie wydanym przez KG PSP. Inspekcja zarządzana przez KP/KM PSP powinna być przeprowadzona co najmniej raz w roku w każdej OSP z KSRG, zaś ta zarządzana przez KW PSP w zależności od potrzeb. Komendanci wojewódzcy mogą jednak zwiększyć tę częstotliwość, w zależności od liczby OSP w powiecie i możliwości kadrowych komend PSP.
Komendanci powiatowi/miejscy PSP powinni również opracować i konsekwentnie realizować plan inspekcji w OSP niebędących w KSRG, stanowiących potencjał do włączenia do systemu.
Weryfikacja Systemu Alarmowania
Sprawdzenie sprawności systemu alarmowania polega na ogłoszeniu alarmu, najczęściej za pomocą systemu selektywnego alarmowania (SSA). Od chwili uruchomienia syreny alarmowej, zespół inspekcyjny mierzy czas do momentu wyjazdu zadysponowanych sił i środków z miejsca ich stacjonowania przed garaż. Alarmowanie stanowi 1/5 punktacji oceny całej inspekcji, a w ekstremalnej sytuacji (nieosiągnięcia gotowości w ciągu założonego czasu 15 minut) przesądza o negatywnej ocenie.
Gotowość Ratowników i Wyposażenie
To kolejny istotny element sprawdzany podczas inspekcji OSP, mogący przynieść maksymalnie 10 punktów w ocenie. Brak badań lekarskich i kwalifikacji przynajmniej jednego ratownika przesądza o ocenie niedostatecznej z całej inspekcji. Za brak danego wyposażenia u przynajmniej jednego z ratowników, niezależnie od liczby stwierdzonych przypadków, odejmuje się od 1 do 10 punktów.
Zgodnie z art. 19b ustawy o ochronie przeciwpożarowej, bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie OSP, którzy ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65 lat, posiadają aktualne badania lekarskie dopuszczające do udziału w działaniach ratowniczych oraz odbyli szkolenie pożarnicze. Zespół inspekcyjny musi dysponować danymi o wieku i kwalifikacjach druhów OSP z KSRG, które można uzyskać z bazy prowadzonej przez KP/KM PSP bądź od naczelnika OSP (potwierdzony aktualny wykaz).
Problem Szkoleń BHP
Druhowie OSP nie podlegają kodeksowi pracy i aktom wykonawczym, które regulują zagadnienia szkoleń BHP. Kwestia ta powinna być przedmiotem uregulowania, np. wewnętrznego, lub zmiany przepisów ogólnych. Z powodu braku jednoznacznych regulacji, nie można sprawdzić aktualności szkoleń BHP w trakcie inspekcji.
Dokumentacja Techniczna i Konserwacja Sprzętu
Dokumentacja badań, przeglądów, atestów powinna być przechowywana w OSP w jednym miejscu, co umożliwi zespołowi inspekcyjnemu wgląd do niej. Prawidłowe i terminowe przeprowadzenie badań, posiadanie atestów, ich ewidencjonowanie i archiwizowanie jest szczególnie istotne w przypadku wypadku ratownika.
Do sprzętu, który powinien być badany, atestowany i sprawdzany, należy m.in. sprzęt ochrony dróg oddechowych, ratowniczy sprzęt hydrauliczny, sprzęt pneumatyczny, urządzenia pomiarowe, gaśnice przewoźne i przenośne, zbiorniki ciśnieniowe.
W zakresie oceny konserwacji i obsługi technicznej nie ma jednoznacznych uregulowań. Oceniający zwraca uwagę zarówno na wygląd zewnętrzny sprzętu, jak i elementy podlegające konserwacji, zgodnie z instrukcją producenta sprzętu.
Dokumentacja Operacyjna
Podczas oceny tego zagadnienia zespół inspekcyjny sprawdza:
- Dokumentację operacyjną wymaganą przez rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad organizacji KSRG.
- Dokumentację odwodów operacyjnych (dotyczy jednostek wchodzących w skład WOO).
- Mapę terenu działania.
- Ewidencję wyszkolenia.
- Dane radiowe.
- Instrukcję przyjęcia śmigłowca.
Prowadzący inspekcję powinni zwrócić uwagę, czy wszystkie dokumenty (oprócz ewidencji wyszkolenia) znajdują się w samochodzie bojowym.
Ćwiczenia Ratownicze
Ocenie podlegają następujące zagadnienia w ramach ćwiczeń:
- Określenie zamiaru taktycznego.
- Rozkazodawstwo i kierowanie działaniami ratowniczymi.
- Wykonawstwo (właściwy dobór i optymalne wykorzystanie sprzętu, zgodnie z zasadami taktyki, przestrzeganie procedur ratowniczych).
- Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa.
- Znajomość zasad prowadzenia korespondencji radiowej.
Ćwiczenie praktyczne powinno uwzględniać rodzaj i ilość wyposażenia inspekcjonowanego podmiotu, deklarowaną zdolność do realizacji zadań ratowniczych, specyfikę terenu chronionego, rodzaj i skalę występujących zagrożeń itp. Niezbędne są środki pozoracji, takie jak urządzenie zadymiające, manekiny, zestaw do pozoracji ran.
Infrastruktura Remiz OSP
Infrastruktura techniczna remizy OSP ma bezpośredni wpływ na gotowość operacyjną jednostki, nawet jeśli nie jest oceniana w skali punktowej. W dokumentacji z inspekcji powinna znaleźć się ocena opisowa stanu technicznego infrastruktury strażnicy.
Modernizacje i Rozbudowy Remiz
Przykłady modernizacji i rozbudowy remiz OSP pokazują dążenie do poprawy warunków i zwiększenia efektywności działań:
- OSP Ryboły: 14 lipca 2025 r. zakończyły się prace związane z przebudową i rozbudową budynku OSP Ryboły wraz z zagospodarowaniem terenu i niezbędną infrastrukturą techniczną. Strażacy z OSP Folwarki Wielkie i OSP Ryboły uczestniczyli w cyklu szkoleń z zakresu ratownictwa wysokościowego, samoratowania z wysokości, zarządzania powietrzem oraz ratownictwa technicznego (poziom podstawowy i rozszerzony).
- OSP Rzekuń: Strażacy z Ochotniczej Straży Pożarnej w Rzekuniu doczekali się nowej, nowoczesnej remizy. W 2019 roku gmina pozyskała dotację na remont części remizy, w której zlokalizowano dom seniora. Kolejne prace w budynku przeprowadzono w 2021 roku, remontując garaż oraz pomieszczenia magazynowe i na sprzęt gaśniczy. Zakres robót objął remont instalacji elektrycznej, wymianę opraw oświetleniowych, wykonanie powłok malarskich oraz nowej powierzchni chemoodpornej na posadzce. W 2022 roku rozpoczęła się "Rozbudowa, nadbudowa i przebudowa budynku OSP w Rzekuniu wraz z zagospodarowaniem terenu", obejmująca roboty rozbiórkowe, przebudowę infrastruktury technicznej zewnętrznej (przyłącza energetyczne, wodociągowe i gazowe), nadbudowę budynku, nową konstrukcję dachu, a także wykonanie niezbędnej infrastruktury technicznej wewnątrz budynku (nowa klatka schodowa, warstwy podłogowe, podziały pomieszczeń, docieplenie obiektu, nowe instalacje elektryczne, kanalizacyjne, wodociągowe i c.o.). Teren przed budynkiem został zagospodarowany poprzez wykonanie dojść i dojazdów oraz nasadzeń zieleni.
Klasyfikacja
Zezwolenia i Plany Zagospodarowania
Wójt Gminy Boniewo ogłosił zakończenie zbierania wszystkich dowodów i materiałów w sprawie wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego dotyczącego przedsięwzięcia pn.: „Rozbudowa i przebudowa budynku OSP wraz z infrastrukturą techniczną na działce oznaczonej nr 109/1 w obrębie Lubomin wieś, gm. Boniewo”. Decyzja zostanie wydana po upływie 7 dni od zakończenia 14-dniowego terminu podania treści obwieszczenia do publicznej wiadomości.
Ratownictwo Techniczne w OSP
Z chwilą rozpoczęcia procesu włączania jednostek OSP do KSRG, czyli od 1995 roku, wzrósł zakres zadań strażaków-ochotników. Dotychczasowa dominacja problematyki zapobiegania i gaszenia pożarów w codziennej praktyce formacji ochotniczej przenosi się stopniowo na inne rodzaje ratownictwa, w tym głównie ratownictwa technicznego, podczas zdarzeń na drogach, gdzie stosowane są inne techniki prowadzenia działań ratowniczych.
KSRG w zakresie ratownictwa technicznego obejmuje planowanie, organizowanie i realizację działań ratowniczych niezbędnych do poszukiwania i dotarcia do zagrożonych lub poszkodowanych osób oraz zwierząt, a także zmniejszenie lub likwidacja zagrożenia dla życia, zdrowia, mienia lub środowiska.
Gotowość operacyjną w tym zakresie określa się jako zdolność do podjęcia działań, polegających na realizacji zadań przez co najmniej zastęp ratowniczy, składający się z co najmniej 6 ratowników, wyposażony w sprzęt o określonym standardzie, np. agregat zasilający do narzędzi hydraulicznych o modelu pracy min. 700 bar, zestaw węży hydraulicznych o długości min. 5 m, butla na sprężone powietrze do poduszek pneumatycznych o pojemności min. 6 l.
Proces organizacji ratownictwa technicznego w zakresie podstawowym powinien być poprzedzony analizą zagrożeń w obszarze chronionym, o której mowa w Załączniku Nr 1 rozporządzenia MSWiA z dnia 18 lutego 2011 r. (stopień zagrożenia poszczególnych gmin w powiecie).
tags: #infrastruktura #techniczna #osp