Inicjatywy Proekologiczne Ochotniczych Straży Pożarnych i Ich Finansowanie

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają bezcenną rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa na terenach wiejskich i miejskich. To często pierwsi ratownicy na miejscu pożaru, wypadku czy powodzi, działający z poświęceniem dla dobra wspólnego. Działalność OSP ma również bezpośredni związek z ochroną środowiska, obejmując takie zadania jak gaszenie pożarów lasów, usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz likwidacja skażeń środowiskowych. Aby druhowie mogli skutecznie nieść pomoc i realizować zadania proekologiczne, ich jednostki muszą dysponować odpowiednim wyposażeniem - od wozów strażackich i motopomp po specjalistyczny sprzęt ratowniczy i środki ochrony osobistej. Modernizacja remizy, zakup nowej drabiny czy organizacja szkoleń dla strażaków wymagają znacznych nakładów finansowych, na które małe, wiejskie OSP często nie stać z własnej kieszeni. Na szczęście istnieje wiele źródeł finansowania, z których OSP mogą pozyskać dotacje i dofinansowania na swoją działalność proekologiczną.

Wsparcie Funduszy Ochrony Środowiska dla OSP

Drugim istotnym wsparciem, bardzo cenionym przez OSP, są środki z Narodowego oraz Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW / WFOŚiGW). Dlaczego fundusz środowiskowy wspiera strażaków? Ponieważ działalność OSP ma bezpośredni związek z ochroną środowiska, między innymi poprzez zapobieganie skażeniom środowiskowym i usuwanie skutków zdarzeń stanowiących zagrożenie ekologiczne. Fundusze te pomagają również zwiększyć efektywność ekologiczną budynków użytkowanych przez OSP.

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie wspiera jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej w ich działalności na rzecz zapobiegania skażeniom środowiskowym i usuwania skutków zdarzeń stanowiących zagrożenie ekologiczne. Pomaga również zwiększyć efektywność ekologiczną budynków użytkowanych przez OSP. Strażacy mogą korzystać z programów wsparcia, takich jak „Bezpieczny Strażak”, „Mały Strażak”, „Małopolskie Remizy” i innych.

Program "Mały Strażak"

„Mały Strażak” to popularny program dofinansowania zakupu sprzętu i wyposażenia dla OSP. Realizują go wojewódzkie fundusze przy wsparciu NFOŚiGW. Jest on dedykowany głównie mniejszym potrzebom - pozwala zakupić sprzęt ratowniczy, ubrania specjalne, wyposażenie osobiste strażaka, drobne narzędzia (piły, agregaty), a nawet sprzęt do ćwiczeń czy zawody sportowo-pożarnicze. Każdy WFOŚiGW ogłasza nabór (zwykle raz do roku). OSP składają wnioski do swojego funduszu wojewódzkiego, wskazując listę potrzebnego wyposażenia z katalogu. Program „Mały Strażak” zwykle pokrywa do 50% kosztów kwalifikowanych, przy czym jest ustalony limit dotacji na jednostkę (np. 5 tys. zł lub 10 tys. zł - zależy od województwa i edycji). Resztę kwoty musi zapewnić OSP lub gmina jako wkład własny.

Dofinansowanie Zakupu Pojazdów Ratowniczo-Gaśniczych

Zakup nowego samochodu ratowniczo-gaśniczego to jedno z najkosztowniejszych, ale i najważniejszych przedsięwzięć dla wielu OSP. Ceny średnich i ciężkich wozów bojowych sięgają od kilkuset tysięcy do ponad miliona złotych, co przekracza możliwości budżetowe pojedynczej jednostki OSP czy nawet gminy. Dlatego w Polsce wypracowano model montażu finansowego takich zakupów z wielu źródeł jednocześnie.

Środki z Narodowego lub Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska (NFOŚiGW/WFOŚiGW) od kilku lat pochodzą również z funduszy ekologicznych. Dzieje się tak na mocy porozumienia zawartego w lutym 2021 r. między MSWiA a Ministerstwem Klimatu i Środowiska. W jego ramach NFOŚiGW oraz wojewódzkie FOŚiGW mogą sfinansować do 50% kosztów kwalifikowanych zakupu pojazdu, pod warunkiem że całkowita wartość zadania to minimum 200 tys. zł. Z reguły ta pomoc z funduszu środowiska wynosi właśnie 50%, ale nie mniej niż 100 tys. zł. Ma to zachęcić do wymiany starych wozów na nowoczesne, bardziej ekologiczne (niższe emisje spalin, lepsze zabezpieczenie przed skażeniami itp.). Najczęściej dotacja środowiskowa pokrywa część kosztu - np. do 300 tys. zł przy zakupie średniego samochodu. Często warunkiem jest wycofanie starego, mocno wyeksploatowanego wozu, co ma uzasadnienie ekologiczne - nowe pojazdy są mniej emisyjne i bezpieczniejsze.

Przykładowo, zakup pojazdu może finalnie wyglądać tak: 400 tys. zł dotacji MSWiA, 200 tys. zł z WFOŚiGW, 300 tys. zł od gminy, 50 tys. zł od sponsorów i z zbiórek - co razem daje 950 tys. zł na średni samochód. Kluczem dla OSP jest tutaj współpraca z gminą (zapewnienie wkładu) oraz dopilnowanie formalności (wnioski do PSP, ewentualnie do funduszu środowiska).

Specjalne Programy Rządowe i Regionalne z Akcentem Ekologicznym

Projekt "OSP na Straży Środowiska"

Sukces ogólnopolskiego projektu „OSP na straży środowiska” potwierdza zaangażowanie druhen i druhów w działania proekologiczne. 475 samochodów ciężarowych wypełnionych po brzegi starymi lodówkami, zużytymi pralkami i niedziałającymi telewizorami wyjechało w ciągu roku z Ochotniczych Straży Pożarnych. Projekt swój sukces zawdzięcza zaangażowaniu druhen i druhów z 773 remiz w całej Polsce oraz 64 000 odbiorców bezpośrednich, którzy czynnie wspierali zbiórki.

„Projekt OSP na straży środowiska” jest uzupełnieniem projektu Elektryczne Śmieci, który dedykowany jest miastom powyżej 40 tys. mieszkańców. Jak podkreślał druh Waldemar Pawlak, prezes Zarządu Głównego Związku OSP RP, projekt otwiera nowy rozdział w historii Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, dając wszystkim OSP szansę pozyskania dodatkowych środków na swoją działalność poprzez zbiórkę elektrośmieci.

Do tej pory w projekt zaangażowało się ponad 770 jednostek ze wszystkich województw, a imponująca liczba jednostek i ilość zebranego sprzętu to dowód na to, że w mniejszych miejscowościach wielkogabarytowe e-odpady stanowią nadal duży problem. Najwięcej ton elektrycznych i elektronicznych śmieci zostało zebranych w województwach śląskim, opolskim, łódzkim i wielkopolskim. Najwyższą kwotą, jaką jednostka otrzymała za jedną zbiórkę elektrycznych śmieci, było imponujące 13,9 tys. złotych.

Projekt „OSP na straży środowiska” to nie tylko realna pomoc dla strażaków ochotników i ich remiz, ale także wsparcie lokalnej społeczności w selektywnej zbiórce elektrycznych śmieci, a oczywistą korzyścią jest dbałość o środowisko naturalne. Jednostki uczestniczące w akcji wykorzystują pozyskane środki również na sfinansowanie lub współfinansowanie wyposażenia osobistego i ochronnego czy sprzętu bojowego. O wymiar edukacyjny projektu dba Fundacja Odzyskaj Środowisko, organizując warsztaty, wystawy, turnieje oraz miniwykłady przeznaczone m.in. dla Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych. Projekt jest realizowany we współpracy ze Związkiem Ochotniczych Straży Pożarnych OSP RP, MB Recycling oraz Fundacją Odzyskaj Środowisko pod patronatem Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Lasów Państwowych oraz Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej.

"Bitwa o remizy"

„Bitwa o remizy” (2023/2024) to unikatowy program, który stanowił odpowiedź na potrzebę unowocześniania strażnic OSP. Założono w nim, że w każdym powiecie (poza miastami na prawach powiatu) gmina do 20 tys. mieszkańców z najwyższą frekwencją wyborczą otrzyma 1 mln zł dotacji na termomodernizację, remont i doposażenie remizy strażackiej. Program finansowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz MSWiA miał łączną pulę ponad 300 mln zł dla OSP w całej Polsce. Dzięki temu w wielu małych miejscowościach strażnice doczekają się gruntownych remontów, ocieplenia, wymiany ogrzewania na ekologiczne, instalacji OZE i zakupu brakującego wyposażenia.

Mazowieckie Instrumenty Wsparcia

Samorząd Mazowsza również aktywnie wspiera inicjatywy proekologiczne, z których mogą korzystać OSP. Jednym z przykładów jest Mazowiecki Instrument Wsparcia Ochrony Powietrza i Mikroklimatu MAZOWSZE 2021 (MIWOPiM MAZOWSZE 2021), autorski program wsparcia samorządu województwa skierowany do gmin. Jego głównym zadaniem jest lepsza jakość powietrza i mikroklimatu na Mazowszu oraz zagęszczenie sieci stacji meteorologicznych w regionie. W ramach tego programu gminy mogą realizować projekty, które pośrednio przyczyniają się do poprawy warunków środowiskowych, a OSP mogą korzystać ze zmodernizowanej infrastruktury gminnej.

Wsparcie dla ochotniczych straży pożarnych to już stała pozycja w budżecie Mazowsza. Pomoc obejmuje nie tylko zakup samochodów czy specjalistycznego sprzętu, ale także gros środków przeznaczanych jest na remonty strażnic. Samorząd ma świadomość, że choć wiele jednostek ma swoje siedziby, to warunki w nich panujące pozostawiają często wiele do życzenia, dlatego dąży do stworzenia druhom ochotnikom dobrych warunków pracy.

Pozostałe Źródła Finansowania z Możliwością Wykorzystania na Cele Ekologiczne

Fundusz Sprawiedliwości

Fundusz Sprawiedliwości, będący w dyspozycji Ministerstwa Sprawiedliwości, to kolejne nietypowe źródło wsparcia dla OSP. Fundusz ten z założenia służy pomocy ofiarom przestępstw, ale w ramach tej pomocy uznano, że dobrze wyposażone służby ratownicze również przyczyniają się do ratowania życia i zdrowia. W praktyce druhowie odbierali np. nowe zestawy ratownictwa medycznego, defibrylatory AED, pilarki, rozpieracze hydrauliczne, zestawy do oznakowania miejsca wypadku, a bywało, że i drobne samochody ratownicze (quady, łodzie) - wszystko sfinansowane w 99% z Funduszu Sprawiedliwości. W roku 2023 ze środków Funduszu Sprawiedliwości do jednostek OSP w całym kraju trafiło kilkadziesiąt milionów złotych. Chociaż priorytetem Funduszu są rzeczy bezpośrednio związane z ratowaniem życia, sprzęt ten zwiększa zdolność OSP do szybkiego i skutecznego reagowania na różnego rodzaju zdarzenia, w tym te, które mogą mieć konsekwencje ekologiczne.

Samorząd Terytorialny

Samorząd terytorialny jest naturalnym sprzymierzeńcem OSP, wszak ustawa o samorządzie gminnym nakłada na gminy obowiązek ochrony przeciwpożarowej i porządku publicznego na swoim terenie. W praktyce każda gmina finansuje bieżące funkcjonowanie swoich OSP - zapewnia środki na paliwo, ubezpieczenia, drobne remonty remizy czy badania lekarskie druhów. Na poziomie gminy często stosuje się specjalne uchwały określające „warunki i tryb finansowania zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej”. Dzięki temu OSP jako stowarzyszenia mogą występować np. raz w roku z wnioskiem o dotację na określone zadanie, w tym na cele proekologiczne lub modernizację infrastruktury, która przyczynia się do poprawy efektywności energetycznej.

Warto sporządzić listę priorytetów na dany rok i przedstawić ją na spotkaniu z władzami, a także utrzymywać dobrą komunikację z samorządem. Nie można też zapominać o funduszu sołeckim w wioskach - jeśli dana wieś ma fundusz sołecki, społeczność może zdecydować o przeznaczeniu części kwoty na doposażenie lokalnej OSP (np. zakup mundurów galowych czy odnowienie świetlicy w remizie, co może obejmować proekologiczne rozwiązania).

Fundusze Unii Europejskiej

OSP mogą także skorzystać - choć raczej pośrednio - z funduszy Unii Europejskiej dostępnych w programach regionalnych i krajowych. W perspektywie 2021-2027 wiele województw przewidziało w swoich programach (Fundusze Europejskie dla regionu) działania związane ze wzmocnieniem systemu ratownictwa, co może obejmować zakupy samochodów ratowniczo-gaśniczych i sprzętu dla OSP ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W ramach PROW (zarządzanego przez ARiMR) istniała możliwość finansowania inwestycji w małej skali na wsi, z czego korzystały także OSP (np. na budowę lub remonty obiektów użyteczności publicznej, w tym remiz OSP, co otwierało drogę do termomodernizacji i innych rozwiązań proekologicznych). Inną ścieżką są programy transgraniczne (Interreg), gdzie przygraniczne OSP uczestniczą w projektach wspólnie z strażakami z krajów ościennych, zdobywając środki na wspólne ćwiczenia, szkolenia, a nawet sprzęt.

Wsparcie od Sektora Prywatnego i Społeczności Lokalnej

Społeczna rola strażaków OSP jest powszechnie doceniana, dlatego również sektor prywatny chętnie ich wspiera. Programy takie jak coroczny „ORLEN dla Strażaków” Fundacji ORLEN, a także inicjatywy Fundacji PGNiG czy Fundacji PZU (np. akcja „Pomoc To Moc”), oferują dofinansowanie zakupu sprzętu czy umundurowania. Lokalne firmy i fundusze, np. Fundacja KGHM „Polska Miedź” czy Fundacja LOTOS, również często wspierają OSP w swoich regionach. Wiele OSP korzysta również z bezpośredniego sponsoringu lub darowizn lokalnych biznesów, które mogą obejmować drobne, ale istotne elementy wyposażenia lub remonty. Ważne jest, aby OSP jako stowarzyszenie sporządzało umowy darowizny dla celów transparentności.

Jak Skutecznie Ubiegać się o Dofinansowanie?

Aby skutecznie ubiegać się o dofinansowanie, OSP powinny przede wszystkim utrzymywać stały kontakt z właściwą Komendą Powiatową PSP oraz władzami gminy. Kluczowe jest posiadanie uregulowanej sytuacji prawnej (aktualny wpis w KRS, ważny statut) i konta bankowego, a także dobre rozliczanie wcześniej otrzymanych środków. Ważne jest przygotowanie dobrze uzasadnionego wniosku o dotację lub preferencyjną pożyczkę, szczegółowo określając potrzeby jednostki i ich związek z katalogiem kwalifikującego się sprzętu. Należy śledzić ogłoszenia o naborach z WFOŚiGW oraz innych programów rządowych i regionalnych, które często mają krótki czas trwania. Przygotowanie wkładu własnego, często zapewnianego przez gminę, znacznie zwiększa szanse na uzyskanie wsparcia.

tags: #inicjatywy #proekologiczne #osp