Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) stanowią kluczowy element krajowego systemu bezpieczeństwa państwa, łącząc w sobie funkcje jednostek ochrony przeciwpożarowej i stowarzyszeń. Ich działalność regulowana jest przez szereg ustaw, w tym przede wszystkim przez Ustawę z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej oraz Ustawę z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach. Dodatkowo, szczegółowe zadania i organizację OSP określa Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.
Prawne Podstawy Funkcjonowania OSP
Jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych funkcjonują jako organizacje pozarządowe na podstawie:
- Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 855 ze zm.).
- Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U z 2002 r. Nr 147 poz.1229 ze zm.; tekst jedn. - Dz.U. nr 178 z 2009 r. poz. 1380 z późn. zm.).
- Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
- Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. nr 96 z 2003 r. poz. 873 i 874 z późn. zm.).
- Ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.
Zgodnie z art. 3 Ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 września 2014 r. w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, OSP mogą być włączane do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG).
Zadania i Ewolucja Działalności OSP
Zadania ochotniczych straży pożarnych wynikają przede wszystkim z ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. OSP realizują zadania na rzecz ochrony ludności, ochrony przeciwpożarowej oraz ratownictwa.
Bezpośredni Udział w Działaniach Ratowniczych
Z chwilą rozpoczęcia procesu włączania jednostek OSP do KSRG, tj. od 1995 r., znacząco wzrósł zakres zadań strażaków-ochotników. Dotychczasowa dominacja problematyki zapobiegania i gaszenia pożarów w codziennej praktyce formacji ochotniczej przenosi się stopniowo na inne rodzaje ratownictwa. Do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych uprawnieni są członkowie OSP, którzy ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65. Ważne jest, aby jednostka włączona do systemu była wyposażona, a jej ratownicy wyszkoleni na poziomie pozwalającym na realizację specjalistycznych czynności ratowniczych, zgodnie z planem ratowniczym.
Rodzaje Działań Ratowniczych
- Ratownictwo techniczne: głównie podczas zdarzeń na drogach, gdzie stosowane są inne techniki prowadzenia działań ratowniczych.
- Działania na obszarach wodnych: w zależności od specyfiki obszaru chronionego.
- Działania przeciwpowodziowe: w zależności od specyfiki obszaru chronionego.
Z informacji przekazanych przez Komendę Główną PSP wynika, iż do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego włączonych jest ponad 3700 ochotniczych straży pożarnych, co stanowi siłę około 120 tys. strażaków-ochotników.
OSP KSRG Tuchów - POKAZ DZIAŁAŃ RATOWNICZYCH - "Gotowi by służyć"
Działania Profilaktyczne i Edukacyjne
Ochotnicze straże pożarne prowadzą na szeroką skalę działania profilaktyczne skierowane głównie do młodzieży. Koordynują ogół przedsięwzięć dotyczących inspirowania i współdziałania w zakresie podejmowania działań na rzecz wychowania dzieci i młodzieży, ze szczególnym uwzględnieniem wychowania dla bezpieczeństwa. Obejmuje to m.in. udział w organizacji corocznych eliminacji gminnych/równorzędnych Ogólnopolskiego Turnieju Wiedzy Pożarniczej pt. "Młodzież Zapobiega Pożarom".
Współpraca z Samorządem i PSP
OSP podejmują również we współdziałaniu z samorządem gminnym i Komendą Powiatową/Miejską Państwowej Straży Pożarnej szereg przedsięwzięć związanych z ochroną przeciwpożarową i ratownictwem.
Organizacja i Zarządzanie w OSP
Ochotnicza Straż Pożarna jest organizacją pozarządową utworzoną na takich samych zasadach jak stowarzyszenie. Tym, co odróżnia OSP od innych stowarzyszeń, jest podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska.
Statut OSP - Podstawa Działania
Statut OSP jest podstawowym wymaganym dokumentem w każdej jednostce, jej „konstytucją”. Reguluje zasady działania i ułatwia sprawne zarządzanie. Stowarzyszenie, które zamierza tworzyć terenowe jednostki organizacyjne, jest obowiązane określić w statucie strukturę organizacyjną i zasady ich tworzenia. Podstawowe informacje konieczne w statucie są takie same dla wszystkich, ale szczegółowe zapisy mogą być różne. Stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego.
Władze OSP
W OSP, jak w każdym stowarzyszeniu, władze to: walne zebranie członków, zarząd, komisja rewizyjna. Władze są określone ustawowo, ale istnieją również role i zadania tworzone w danej jednostce, np. naczelnik.
- Walne Zebranie Członków (WZC): Jest najwyższą władzą w OSP. Może podejmować decyzje we wszystkich sprawach poddanych pod obrady, zwykle jednak w tych najważniejszych dla sprawnego działania i rozwoju organizacji.
- Zarząd: Jest organem wykonawczym stowarzyszenia. Zarząd terenowej jednostki organizacyjnej stowarzyszenia jest obowiązany w terminie 14 dni od chwili jej powołania zawiadomić o tym organ nadzorujący właściwy ze względu na siedzibę tej jednostki, podając skład zarządu i adres siedziby jednostki oraz doręczyć statut stowarzyszenia. W razie niezastosowania się stowarzyszenia do tych wymagań, sąd na wniosek starosty może nałożyć grzywnę w wysokości jednorazowo nie wyższej niż 5.000 zł.
- Komisja Rewizyjna: Jest organem kontroli wewnętrznej OSP. Jej rolą jest nadzorowanie sprawności, ewentualnie spowodowanie jak najszybszego przywrócenia sprawności sprzętu, a także prawidłowej eksploatacji oraz konserwacji sprzętu i wyposażenia.
Stowarzyszenie jest obowiązane posiadać zarząd i organ kontroli wewnętrznej. Jeśli stowarzyszenie nie posiada przewidzianych w ustawie władz i nie ma warunków do ich wyłonienia w okresie nie dłuższym niż rok, może zostać rozwiązane.
Obowiązki Administracyjne i Księgowe
OSP, jak każde stowarzyszenie, ma różne obowiązki do spełnienia, związane z różnymi sferami działania. Ochotnicza Straż Pożarna musi prowadzić księgowość. Może to być pełna księgowość albo prowadzenie księgowości w ramach Uproszczonej Ewidencji Przychodów i Kosztów (UEPiK). Zasady są takie same jak dla pozostałych organizacji pozarządowych. Dodatkowo mogą istnieć inne obowiązki, takie jak ZUS, jeśli jednostka zatrudnia osoby.
Zasoby Ludzkie w OSP
Bez ludzi nie ma organizacji pozarządowych. Lider, zespół, wolontariusze, młodzież, dzieci - to ludzie tworzą OSP. Są Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP), Dziecięce Drużyny Pożarnicze (DDP) czy też po prostu zespoły od konkretnych zadań. Całym tym zasobem trzeba zarządzać.
Wolontariat
Wolontariuszki i wolontariusze w OSP są angażowani na takich samych zasadach jak w innych stowarzyszeniach. Ich bezcenna pomoc jest kluczowa dla prowadzenia wielu działań. Dodatkowo, Stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych.