Praca strażaka-ochotnika to ogromne wyzwanie, wymagające odwagi i zaangażowania, a często również narażenia się na niebezpieczeństwo. Z tego powodu niezwykle ważne jest odpowiednie wyposażenie, które podczas akcji będzie skutecznie chronić strażaka przed zagrożeniem. Równie istotny jest ubiór galowy i wyjściowy, niezbędny podczas oficjalnych uroczystości i spotkań, gdzie strażak musi zaprezentować się dostojnie i elegancko. Poszanowanie munduru oraz dbałość o jego estetykę i wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP.
Rodzaje Umundurowania OSP
Odzież noszona przez członków jednostek ratowniczych pełni wiele funkcji, od zapewnienia bezpieczeństwa, po jednoznaczną identyfikację podczas działań terenowych oraz uroczystości lokalnych. W kontekście wydarzeń formalnych, takich jak gminne obchody świąt państwowych czy uroczyste zbiórki, stosowane są stroje galowe. W codziennej działalności drużyn strażackich oraz podczas treningów czy zawodów, coraz częściej wykorzystywane są ubrania bawełniane i techniczne, pozwalające na komfortowe funkcjonowanie.
Ubiór Galowy Strażaka OSP
W skład ubioru galowego wchodzą:
- mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski, damski);
- koszula w kolorze białym z długim rękawem;
- czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn);
- czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet);
- obuwie w kolorze czarnym;
- sznur galowy w kolorze srebrnym przeplatany niebieską nitką.
Wyposażeniem uzupełniającym do munduru galowego są:
- skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn);
- rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet);
- krawat w kolorze czarnym.
Ubiór galowy (ze sznurem galowym) z orderami, odznaczeniami, medalami i odznakami nosi się podczas:
- świąt państwowych i w Dniu Strażaka, w tym również podczas świeckich spotkań oraz uroczystości religijnych organizowanych z tej okazji;
- uroczystości wręczenia sztandarów, orderów, odznaczeń, medali i odznak, otwarcia strażnic oraz innych uroczystości o ważnym i podniosłym dla jednostki OSP bądź właściwego zarządu ZOSP RP znaczeniu;
- uroczystości składania wieńców na Grobie Nieznanego Żołnierza, grobach poległych i zmarłych oraz pod pomnikami i tablicami pamiątkowymi.
Ubiór galowy (ze sznurem galowym) z baretkami nosi się podczas:
- uroczystych przedstawień w teatrach, salach koncertowych itp., gdy występuje się w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziału ZOSP RP, a dla pozostałych uczestników przyjęty jest strój wieczorowy;
- innych ważnych uroczystości na polecenie prezesa (naczelnika) OSP lub prezesa właściwego zarządu oddziału ZOSP RP.
Do mundurów wyjściowych i galowych przyszywane są guziki oksydowane o średnicach 16 i 22 mm. Do ubioru galowego z pasem głównym stosuje się obuwie typu "skutery", gdzie nogawki spodni wpuszczane są w cholewki butów. Dopuszcza się również noszenie spodni bryczesów do butów wysokich typu "oficerki", a także nakrycia głowy w postaci hełmu ozdobnego bądź hełmu bojowego łącznie z pasem bojowym z przypiętym toporkiem.
Uzupełniające wyposażenie ubioru galowego dla pocztów sztandarowych i flagowych obejmuje rękawiczki białe oraz pas główny koloru czarnego.
Ubiór Wyjściowy Strażaka OSP
W skład ubioru wyjściowego wchodzą:
- mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski, damski);
- koszula w kolorze białym z długim rękawem;
- czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn);
- czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet);
- obuwie w kolorze czarnym;
- kurtka 3/4 z odpinaną podpinką w kolorze czarnym.
Wyposażeniem uzupełniającym do ubioru wyjściowego są:
- skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn);
- rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet);
- krawat w kolorze czarnym.
Ubiór wyjściowy z baretkami nosi się podczas:
- uczestniczenia w posiedzeniach władz statutowych OSP i oddziałów ZOSP RP;
- występowania w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziałów ZOSP RP na oficjalnych spotkaniach i imprezach.
Ubiór Letni Strażaka OSP
W skład ubioru letniego wchodzą:
- koszula letnia w kolorze białym z krótkim rękawem, z guzikami oksydowanymi o średnicy 16 mm;
- spodnie (spódnica) w kolorze ciemnogranatowym;
- czapka rogatywka w kolorze ciemnogranatowym (dla mężczyzn);
- czapka dżokejka w kolorze ciemnogranatowym (dla kobiet);
- obuwie w kolorze czarnym.
Wyposażeniem uzupełniającym do ubioru letniego są:
- skarpety w kolorze czarnym (dla mężczyzn);
- rajstopy w kolorze beżowym (dla kobiet);
- krawat w kolorze czarnym;
- sznur galowy w kolorze srebrnym przeplatany niebieską nitką;
- naramienniki w kolorze ciemnogranatowym.
Ubiór letni nosi się podczas:
- występowania w okresie letnim w charakterze przedstawiciela OSP lub oddziału ZOSP RP w spotkaniach i imprezach, np. zawodach sportowo-pożarniczych, oraz w okolicznościach, gdy nie obowiązuje umundurowanie wyjściowe bądź galowe;
- odbywania w okresie letnim koncertów - dotyczy członków orkiestr OSP;
- uczestniczenia w okresie letnim w posiedzeniach władz statutowych OSP i oddziałów ZOSP RP.
Okres letni liczy się od 1 maja do 30 września. Stosowanie ubioru letniego warunkuje temperatura powyżej 20°C i zasada jednolitości w ramach OSP lub oddziału ZOSP RP. Ustalenia w tym zakresie należą do prezesa OSP lub zarządu oddziału ZOSP RP organizującego wspólne wystąpienie.
Ubiór Ochronny i Specjalny Strażaka OSP
W skład odzieży ochronnej i specjalnej wchodzą:
- ubranie ochronne dwuczęściowe;
- ubranie specjalne popularne dwuczęściowe;
- ubranie koszarowe;
- rękawice i kominiarka (niepalne);
- buty specjalne;
- hełm.
Odzież ochronną i specjalną nosi się podczas:
- akcji ratowniczo-gaśniczych;
- ćwiczeń i działań ze sprzętem oraz sprawdzianów wyszkolenia bojowego.
Dopuszcza się noszenie ubrania typu "moro" bądź ubrania koszarowego podczas akcji ratowniczych, jeśli nie jest konieczne użycie ubrania ochronnego lub specjalnego. O rodzaju użytej odzieży decyduje kierujący akcją po dokonaniu rozpoznania zagrożeń w miejscu interwencji. Odzież ochronną stosuje się do czasu zniszczenia bądź naturalnego zużycia.
W zestaw przedmiotów ekwipunku osobistego strażaka-ochotnika wchodzą:
- pas bojowy;
- zatrzaśnik;
- toporek strażacki;
- latarka;
- podpinka linkowa;
- maska do aparatu powietrznego;
- opatrunek osobisty;
- worek brezentowy na odzież ochronną i ekwipunek osobisty.
Ubiór Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP)
W skład ubioru Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych wchodzą:
- koszula w kolorze czerwonym z guzikami oksydowanymi o średnicy 16 mm;
- szorty w kolorze czarnym;
- spodnie w kolorze czarnym (dla chłopców);
- bluza w kolorze czarnym;
- spódnica w kolorze czarnym (dla dziewcząt);
- obuwie sportowe w kolorze czarnym;
- podkolanówki w kolorze białym;
- krawat w kolorze czarnym.
Mundur MDP nosi się podczas:
- występowania w charakterze przedstawiciela MDP na oficjalnych spotkaniach i uroczystościach strażackich, religijnych i świeckich;
- apeli, wart i innych ważnych wydarzeń na obozach MDP;
- uroczystych zbiórek MDP.
Dopuszcza się stosowanie poprzedniego wzoru mundurków MDP (wiatrówka niebieska, spodnie/spódnica czarne) do czasu naturalnego ich zużycia.
Nakrycia Głowy i Dystynkcje
Do ubiorów strażaka OSP stosuje się następujące rodzaje nakrycia głowy w kolorze noszonych mundurów:
- czapkę rogatywkę ze srebrnym okuciem daszka (dla mężczyzn);
- czapkę dżokejkę (dla kobiet);
- czapkę uszankę (w okresie zimowym).
W MDP nakryciem głowy jest czapka dżokejka w kolorze czerwonym.
Członkowie zarządów OSP i oddziałów ZOSP RP noszą srebrne galony na otokach czapek, przy czym:
- jeden galon - członkowie zarządów OSP, zarządów gminnych ZOSP RP i Komisji Rewizyjnych tych szczebli;
- dwa galony - członkowie zarządów oddziałów powiatowych, wojewódzkich, powiatowych i wojewódzkich komisji rewizyjnych, wojewódzkiego sądu honorowego oraz Zarządu Głównego ZOSP RP, Głównej Komisji Rewizyjnej, Głównego Sądu Honorowego.
Członkowie władz oddziałów ZOSP RP noszą na denku czapki srebrne galony w kształcie krzyżaka. Prezes Zarządu Głównego ZOSP RP nosi czapkę rogatywkę ze srebrnym okuciem daszka, srebrnym wężykiem na otoku czapki i naszytymi na denku czapki srebrnymi galonami w kształcie krzyżaka.
Ważne zasady dotyczące nakryć głowy: Do czapek rogatywek nie powinny być przypięte orzełki PSP, Wojska Polskiego, Służby Więziennej itp. Nie należy nosić przy czapkach rogatywkach złotych galonów, pasków białych, srebrnych, metalowych pasków lub złotych okuć. Czapki rogatywki powinny odpowiadać dystynkcjom noszonym na kołnierzach umundurowania lub przy klapie lewej kieszeni munduru lub białej koszuli.
Emblematy, Oznaki Specjalności i Dystynkcje Funkcyjne
Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP noszą emblematy w kolorze srebrnym na ciemnogranatowym tle, haftowane nitką lub bajorkiem, przy następujących przedmiotach mundurowych:
- czapkach;
- pagonach ubiorów wyjściowych, galowych, paradnych, kurtek, koszul letnich i MDP, naszyte w odległości 2 cm od dolnej krawędzi pagonu;
- ubraniach ochronnych, specjalnych i koszarowych, w miejscach na to wyznaczonych i odpowiednio przygotowanych przez producenta ubrań.
Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP, pełniący funkcje kierowców, mechaników motopomp, łącznościowców, a także członkowie orkiestr i drużyn sanitarnych noszą przy mundurach wyjściowych i galowych na ich lewym rękawie, naszywki-oznaki specjalności, haftowane srebrną nitką na ciemnogranatowym tle. Naszywki umieszcza się 15 cm od dolnej krawędzi rękawa. Członkowie MDP noszą naszywki-oznaki specjalności dla MDP na ramieniu prawego rękawa munduru. Wzory tych naszywek określone są odrębnymi przepisami.
Członkowie OSP noszą na kurtkach odzieży ochronnej i specjalnej napisy "STRAŻ" w kolorze czarnym na żółtym tle w miejscach na to wyznaczonych i odpowiednio przygotowanych przez producenta ubrań. Dopuszcza się noszenie emblematu z napisem "Ochotnicza Straż Pożarna" na mundurach wyjściowych i galowych, na ich prawym rękawie, haftowanego czerwoną nitką na ciemnogranatowym tle.
Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej dystynkcje pełnionych funkcji, haftowane srebrną nitką lub bajorkiem na ciemnogranatowym tle. Członkowie OSP, zarządów i komisji rewizyjnych OSP RP oraz funkcyjni oddziałów ZOSP RP mają prawo do noszenia dystynkcji odpowiadających najwyższej z pełnionych funkcji.
Członkowie MDP noszą emblematy i dystynkcje haftowane czarną nitką na czerwonym tle, przy następujących przedmiotach mundurowych:
- czapkach dżokejkach;
- koszulach na lewym rękawie, przy czym górna krokiewka powinna znajdować się w odległości 5 cm powyżej górnego szwu rękawa.
Członkowie MDP noszą emblematy haftowane czerwoną nitką na czarnym tle przy bluzach koloru czarnego na ich lewym rękawie, przy czym górna krokiewka powinna znajdować się w odległości 5 cm poniżej górnego szwu rękawa.
Zasady Noszenia Orderów, Odznaczeń, Medali i Odznak
Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda. Wstążki zakłada się na sznurkach koloru ubioru lub przyszywa bezpośrednio do kurtki mundurowej. W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń i medali, nosi się ich baretki wykonane ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia.
Baretki
Szerokość baretki równa się szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie danego orderu lub odznaczenia. Wysokość baretki równa się 8 mm. Baretki nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego, która powinna być o 2 mm szersza i wyższa od baretki.
- Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki w kolorach wstążki orderowej.
- Wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego, zależnie od stopnia odznaczenia.
Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem galowym i bez sznura galowego) na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w linii poziomej. W jednym rzędzie nosi się nie więcej niż trzy baretki umieszczone obok siebie bez przerw. Powyżej trzech baretek - w dwóch lub więcej rzędach, bezpośrednio jeden pod drugim, w każdym rzędzie po trzy baretki. W rzędzie dolnym mniej niż trzy baretki nosi się w ten sposób, aby znajdowały się one pod środkiem bezpośredniego rzędu górnego.
Baretki na mundurze umieszcza się nad lewą kieszenią munduru z prawa na lewo w kolejności przewidzianej dla orderów/odznaczeń/medali. Baretki przyszywa się w ten sposób, aby czarne sukno, na którym są one umieszczone, przylegało do górnej klapy lewej kieszeni munduru.
Odznaki
Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP mogą nosić na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem i bez sznura galowego) odznaczenia i odznaki organizacji pożarniczych i pokrewnych. Ordery i odznaczenia państw obcych oraz ich baretki nosi się po orderach i odznaczeniach polskich.
Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP mogą nosić przy ubiorach wyjściowych odznaki pożarnicze, policyjne, wojskowe i cywilne. Przypina się je bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek. Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie. Oprócz odznak „Za wysługę lat” przykładowo można nosić: odznakę Honorowego Dawcy Krwi, Krzyż Harcerski, Odznakę PCK i inne.
Odznakę „Za wysługę lat” nosi się jedną aktualną, na prawej górnej klapie kieszeni munduru, w jej lewym rogu.
Wybrane Odznaczenia w OSP
Złoty Znak Związku
„Złoty Znak Związku” umieszczony powinien być na wstędze pod kołnierzem koszuli, tak aby był widoczny 1 cm poniżej węzła krawata. Nadawany jest za długoletnią aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w Związku OSP RP. Odznaką tą może być uhonorowana osoba lub instytucja, które w sposób znaczący zasłużyły się dla działalności Związku OSP RP, jak również Ochotnicza Straż Pożarna o co najmniej 100-letniej działalności.
Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza
„Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza” nadawany jest za zasługi dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP oraz Ochotniczych Straży Pożarnych. Medal ten mogą otrzymać OSP i ich członkowie, działacze Związku OSP RP oraz osoby, instytucje i organizacje społeczne. Medalem tym mogą być uhonorowane oddziały Związku OSP RP wyróżniające się w realizacji celów Związku. Osoby, instytucje i organizacje przewidziane do nadania Medalu Honorowego im. Bolesława Chomicza powinny posiadać Złoty Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”, dodatkowo instytucje i organizacje (w tym OSP) powinny posiadać 75-letni staż swojej działalności.
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” (złoty, srebrny, brązowy) nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medalem tym mogą być odznaczane osoby, instytucje i organizacje (w tym OSP, ich członkowie oraz działacze Związku OSP RP). Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 5 lat. Warunkiem nadania Brązowego Medalu „Za Zasługi Dla Pożarnictwa” członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jest posiadanie odznaki „Strażak Wzorowy” od co najmniej 3 lat. Pozostali członkowie OSP mogą mieć nadany medal po co najmniej 10 latach działalności od osiągnięcia pełnoletności. Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być przewidziane do uhonorowania Medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.
Odznaka „Strażak Wzorowy”
Odznaka „Strażak Wzorowy” może być nadawana tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną.
Odznaka „Młodzieżowej Drużyny OSP”
Odznaka „Młodzieżowej Drużyny OSP” jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za aktywną działalność w drużynie przy ochotniczej straży pożarnej.