Pożar w Burdelu to unikalne zjawisko na polskiej scenie kulturalnej, łączące elementy kabaretu, teatru i musicalu, znane z inteligentnej, często kontrowersyjnej satyry polityczno-społecznej. Grupa zdobyła uznanie za śmiałe komentowanie aktualnych wydarzeń i posługiwanie się absurdalnym humorem. Jednym z głośniejszych projektów, który wywołał szerokie dyskusje, była telewizyjna produkcja „Fabryka Patriotów” dla TVN, dostępna następnie w serwisach VOD, która spotkała się z bardzo zróżnicowanym odbiorem.
Początki i Idea Zespołu
Inicjatorami powstania zespołu byli we wrześniu 2012 roku reżyser i dramatopisarz Michał Walczak oraz historyk Maciej Łubieński. Zespół debiutował na deskach Klubu Komediowego Chłodna 25 w Warszawie, gdzie rozpoczął wystawianie kolejnych spektakli, określanych jako "odcinki" cyklu "Pożar w Burdelu". Na widowni mieściło się do 80 osób, a przedstawienia grano dwa lub trzy razy.
Stworzony przez nich melanż kabaretu, teatru, wodewilu, burleski i koncertu miał na celu „wyluzowanie” ich zdaniem zbyt poważnej i nabzdyczonej Warszawy, przywrócenie jej zapomnianej atmosfery nieskrępowanej zabawy, a przy okazji „rozmasowanie” bolących miejsc i egzorcyzmy historycznych demonów. Powstanie grupy zbiegło się w czasie z okresem intensywnych wydarzeń w Warszawie, takich jak protesty w sprawie ACTA czy Euro 2012, oraz problemami kulturalnych miejsc, jak choćby Klubokawiarnia Chłodna 25, której ograniczono sprzedaż alkoholu. W tej "zatęchłej piwnicy" z "zasmarkaną kurtynką" i "plastikowymi niewygodnymi krzesłami" narodził się fenomen.
Styl i Tematyka
Pożar w Burdelu prezentuje spektrum postaw politycznych w Polsce, skupiając się na świeżych i grzejących tematach polityczno-społecznych. Kolejne odsłony są ironicznymi aluzjami do wydarzeń politycznych i kulturalnych, prezentowane z absurdalnym humorem i wulgarnością, zmieszaną z lirycyzmem. Po wygranych wyborach w Polsce w 2015 roku przez Prawo i Sprawiedliwość, kolejne odcinki coraz bardziej dotyczą wydarzeń ogólnopolskich, a coraz mniej lokalnych problemów warszawskich. Grupa wykorzystuje elementy burleski i iluzji.
Walczak i Łubieński nie kryli bezpośredniej inspiracji kabaretami z okresu międzywojnia, takimi jak Momus czy Qui Pro Quo, które żywo reagowały na rzeczywistość, a także powojennymi Kabaretem Dudek czy Kabaretem Olgi Lipińskiej. Kolejne przedstawienia były przeglądem wydarzeń z pierwszych stron "Gazety Stołecznej", od budowy drugiej linii metra, przez podpalanie „Tęczy” na placu Zbawiciela, po pożar Mostu Łazienkowskiego. Przykładowo, kiedy w 2015 spłonął Most Łazienkowski, artyści śpiewali: „Zacząłeś wieczorem, skończyłeś rankiem - jesteś, moście Łazienkowski, wspaniałym kochankiem. 424 metry długości. Płonąłem dla ciebie, Wisło, z miłości”.
W swojej twórczości autorzy czerpią z bogactwa polszczyzny mówionej, nie bojąc się wulgaryzmów, które pojawiają się w środowiskach kulturalnych. Ich największym atutem są autentycznie brzmiące dialogi, pisane pod aktorów, którzy dzięki swoim osobowościom i scenicznej inteligencji potrafią nadać skeczom i piosenkom indywidualny rys.
Pożar burdelu
„Fabryka Patriotów” - Telewizyjna Adaptacja i Jej Odbiór
W 2018 roku Pożar w Burdelu na zlecenie TVN przygotował widowisko „Fabryka Patriotów”, które zostało wyemitowane na antenie stacji i udostępnione w jednym z serwisów VOD. Według opisu projekt miał „z przymrużeniem oka, inteligentnym humorem oraz dystansem, skomentować aktualną sytuację w kraju”.
Program spotkał się z mieszanym, często skrajnym odbiorem. Widownia zgromadzona na nagraniu, w tym celebryci tacy jak Marta Wierzbicka, Magda Mołek czy Grażyna Wolszczak, przyjęła go entuzjastycznie. Jednak wśród telewidzów często padały słowa takie jak „żenada”, „dno” i „masakra”. Krytycy zarzucali programowi, że „Fabryka Patriotów” to „obrzydliwy polityczny zakalec”, który stoi na poziomie niewiele wyższym od niektórych szopek noworocznych. Wskazywano na żarty dotyczące np. kota Jarosława Kaczyńskiego czy „pieśń martwego płodu” śpiewaną przez usunięte dziecko. Wielu widzów uznało program za nudny, niecelny i budzący uczucie niepokoju, porównując go do „Studio YaYo”.
Twórcy i Barwne Postacie
Za sukcesem Pożaru w Burdelu stoją Michał Walczak i Maciej Łubieński. Zespół gra w składzie około 10-15 aktorów i z zespołem muzyków. W „Burdeltrupie” występują aktorzy, którzy wcielają się w kilka charakterystycznych postaci, tworząc bogaty wachlarz warszawskich typów i archetypów:
- Burdeltata (grany przez Andrzeja Konopkę): Dyrektor burdelu artystycznego, cwaniak, menadżer i twórca kultury niezależnej. Odpowiedzialny za rozpracowanie kościoła i opozycji przed transformacją, nie przeszedł weryfikacji SB w 1989 roku. Określił program artystyczny jako "zapierdalanie po cienkiej czerwonej linii między tradycją teatru wspólnoty Jerzego Grotowskiego a tradycją teatru komercji Michała Żebrowskiego."
- Samotna Matka / Dzika Agnes / HGW (Agnieszka Przepiórska): Rozdarta pomiędzy konserwatywną naturą HGW a lewicowymi poglądami Dzikiej Agnes. Kochanka Burdeltaty.
- Paula z Wilanowa (Monika Babula): Znerwicowana, histeryczna Warszawianka, reprezentująca kobietę klasy średniej początku XXI wieku. Mieszka w Wilanowie, spłaca kredyt we frankach, ma romanse.
- Charlotte / Trasa Toruńska / Konstytucja (Lena Piękniewska): Diseuse Pożaru w Burdelu, śpiewa liryczne piosenki o Warszawie. Prowadzi agencję matrymonialną „Zakochana Warszawa”.
- Profesor Max Hardkor / Ostatni Hetero (Maciej Łubieński): Naczelny intelektualista w Burdelu, były wykładowca akademicki i pracownik ratusza, „sierota po Unii Wolności”.
- Doktor Janusz Fak / Pałac Kultury (Oskar Hamerski): Naczelny psychoterapeuta Warszawy, badający energię seksualną miasta. Jest też postacią Pałacu Kultury, który w piosence zapewnia „jestem Polakiem, warszawiakiem”.
- Duszpasterz Hipsterów (także Andrzej Konopka): Absolwent Papieskiej Akademii Teologicznej, w konflikcie z hierarchią kościelną, przyjaciel Burdeltaty.
- Podpalacz Tęczy: Syn milicjanta i nauczycielki, mieszka na Targówku, wyznaje kult siły i patriotyzmu. W piosence śpiewał: „Nienawidzę piękna/harmonii i barw/Wkurwiają mnie ludzie/Wkurwia mnie ten świat/Warszawa mnie męczy, ja - Podpalacz Tęczy.”
- Etno (Karolina Czarnecka): Córka Burdeltaty, „dzikie dziecko Wisły”, reprezentująca pokolenie ’89, szukająca korzeni i głosująca na Kukiza.
- Zdzisław: Inżynier, kierował budową drugiej nitki metra. Ma skomplikowane relacje z ojcem i Paulą.
Kontrowersje Wokół Nazwy
Nazwa „Pożar w Burdelu” stała się przedmiotem kontrowersji, gdy została zgłoszona do Urzędu Patentowego z wnioskiem o uznanie jej za znak towarowy. Urząd odmówił rejestracji, argumentując, że nazwa narusza porządek publiczny i dobre obyczaje. Według Adama Tauberta, rzecznika urzędu, słowo „burdel” ma w języku polskim charakter wulgarny i jest potocznie używane na określenie domu publicznego. Decyzja ta opierała się na art. 120 ustawy Prawo własności przemysłowej, który mówi o sprzeczności oznaczenia z dobrymi obyczajami.
Maciej Łubieński, współtwórca zespołu, skomentował, że Urząd Patentowy „nie jest od tego, by stać na straży publicznej moralności”. Podkreślił, że grupa otrzymuje wsparcie od instytucji państwowych, a nawet Ministerstwo Kultury nie boi się tego określenia. Grupa miała prawo złożyć sprzeciw od decyzji UPRP o odmowie rejestracji.
Sukces i Wpływ na Kulturę
Przedsięwzięcie Michała Walczaka i Macieja Łubieńskiego stało się fenomenem, pokochanym przez „warszawskie słoiki, hipsterów, klasę średnią i znane postacie życia kulturalnego i publicznego”. Grupa była postrzegana jako odtrutka na „przaśność polskich kabaretów lansowanych w telewizji”, odkrywając nieznane oblicza aktorów i tworząc unikalny serial kabaretowo-teatralny. Odważnie mierzy się z tematami, z których nikt wcześniej nie odważył się żartować, robiąc to z wdziękiem, chwilami wulgarnie, ale niezaprzeczalnie śmiesznie.
Pożar w Burdelu zdobył liczne wyróżnienia, w tym:
- 2013 - Wdecha (nagroda warszawskiej redakcji Co jest grane?).
- 2014 - Michał Walczak został jednym z 50 najbardziej wpływowych Polaków.
- 2014 - Uhonorowanie Teatru Pożar w Burdelu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
- 2015 - Nominacja do nagrody im. Cypriana Norwida.
Grupa odniosła sukces artystyczny i komercyjny. Początkowo grając na Chłodnej, przeniosła się do większych przestrzeni, takich jak Bar Studio na placu Defilad i Teatr WARSawy, gdzie przygotowała spektakl „Gorączka powstańczej nocy”, uznany za jedną z najważniejszych premier 2013 roku. Przedstawienie to zaowocowało książką ze scenariuszem, płytą z piosenkami i dalszymi nagrodami. Bilety na ich przedstawienia znikały w kilka dni, a na widowni pojawiały się znane osoby publiczne, co świadczyło o rosnącej popularności i statusie grupy w polskiej kulturze. Siłę tego przedsięwzięcia budują nie tylko aktualne teksty, ale przede wszystkim wdzięk, stuprocentowe zaangażowanie aktorów i legendarna umiejętność improwizacji, konieczna przy szybkim tempie powstawania kolejnych „odcinków”.