W wieku 85 lat, w 62. roku kapłaństwa, zmarł 20 grudnia 2023 roku ks. infułat Ireneusz Skubiś, wieloletni redaktor naczelny Tygodnika Katolickiego „Niedziela” oraz moderator ruchu „Europa Christi”. Jego odejście to strata dla Kościoła, narodu polskiego i kultury, którą z taką determinacją promował. Był postacią charyzmatyczną, człowiekiem wielkiego formatu, który stworzył ogromną, multimedialną instytucję kościelną, podejmującą nowoczesne formy ewangelizacji i stawiającą w centrum swojej działalności wartości kultury chrześcijańskiej.
Droga do kapłaństwa i wczesna posługa
Ireneusz Skubiś urodził się 12 października 1938 roku w Chruszczobrodzie, w województwie śląskim. Ukończył Niższe Seminarium Duchowne w Częstochowie, a następnie Częstochowskie Wyższe Seminarium Duchowne w Krakowie. Święcenia kapłańskie przyjął 29 czerwca 1961 roku. Kontynuując swoją edukację, studiował prawo kanoniczne w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie w 1978 roku obronił rozprawę doktorską.
Swoją służbę w Kościele rozpoczął od pracy na stanowisku notariusza Kurii Biskupiej w Częstochowie w latach 1964-1966. Jednocześnie, w latach 1965-1982, prowadził intensywną działalność duszpasterską jako diecezjalny duszpasterz akademicki. W latach 1974-1985 pełnił funkcję redaktora „Częstochowskich Studiów Teologicznych”, a do 1981 roku był dyrektorem Wydawnictwa Diecezjalnego.
Ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego - enklawa wolności
W czasach głębokiego komunizmu ks. Ireneusz Skubiś organizował spotkania dla studentów, prowadząc Ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego, zwany „Piwnicą”, który mieścił się w budynku Kurii Biskupiej w Częstochowie. Była to prawdziwa enklawa wolności oraz kuźnia dusz, charakterów i umysłów młodych ludzi. Duchowny zapraszał na spotkania wybitne osoby: profesorów uniwersyteckich, twórców kultury, publicystów i polityków, którzy głosili swoje poglądy, narażając się na restrykcje ze strony komunistycznej władzy. Studenci pod jego kierunkiem przygotowywali publikacje zakazanych wypowiedzi i rozpowszechniali je w tzw. drugim obiegu, co miało ogromne znaczenie dla podtrzymania ducha patriotycznego w okresie zniewolenia mediów i działania cenzury. Rzetelne informacje zdobywano z nasłuchu Radia Watykańskiego, zagłuszanego przez komunistów, na podstawie którego redagowano „Monitor Kościelny” - nielegalny biuletyn z wiadomościami o działalności papieża Jana Pawła II.
Wznowienie i rozwój Tygodnika Katolickiego „Niedziela”
Walka z cenzurą i ponowne wydanie
W 1981 roku ks. Ireneusz Skubiś został redaktorem naczelnym „Niedzieli”. Z wielką determinacją, jako delegat biskupa częstochowskiego Stefana Bareły, podjął starania o wznowienie tygodnika katolickiego, którego wydawanie zostało zawieszone przez władze komunistyczne w 1953 roku. Organizował społeczną akcję poparcia dla tych działań i wytrwale składał wizyty w różnych urzędach w Warszawie, prowadząc trudne rozmowy z komunistycznymi ministrami. Dzięki jego nieugiętej postawie i wsparciu bp. Stefana Bareły, po 28 latach przymusowego milczenia, w 1981 roku władze państwowe wydały pozwolenie na wydawanie „Niedzieli”. Pierwszy numer wznowionego tygodnika ukazał się z datą 7 czerwca 1981 roku.
Nowy etap historii „Niedzieli” to okres zmagania się z Urzędem Kontroli Publikacji i Widowisk. Każdy numer tygodnika był kontrolowany. „Niedziela” należała do nielicznych pism, które walczyły o prawdę, o każdy artykuł, o każde słowo. W sytuacji uporu urzędników państwowych zaznaczała usunięte teksty i zapisywała ślad ingerencji cenzorskiej, podając numer dekretu, na podstawie którego działała cenzura. Ks. Skubiś, jako szef „Niedzieli”, miał niemałe trudności z przemyceniem prawdy, ale też stwarzał cenzurze wiele problemów. Był rozmówcą trudnym i nieustępliwym, odwołując się od krzywdzących decyzji cenzury do wyższych instancji. Dzięki jego bezkompromisowej postawie czytelnicy mogli znaleźć w „Niedzieli” dowody cenzorskiej nadgorliwości, a nawet głupoty, jak w przypadku ocenzurowania Pisma Świętego w stanie wojennym czy depeszy radzieckiej agencji TASS.
Przekształcenie w dom medialny
Ks. Skubiś prowadził pismo przez 33 lata, do 2014 roku. Po zmianie ustroju w Polsce, zadbał o rozwój tytułu, przenosząc go w erę nowoczesnych technologii. Pod jego przewodnictwem redakcja została całkowicie skomputeryzowana, pracowała z własnym fotoskładem i studiem graficznym. W rekordowym tempie został zbudowany nowy gmach redakcji w częstochowskiej centrali, a także zaczęły wychodzić edycje diecezjalne (ponad 20 cotygodniowych mutacji). Nakład pisma osiągał 300 tys. egzemplarzy, a w wydaniach okolicznościowych nawet 450 tys.
Niedziela - 100 lat z Wami i dla Was!
Ks. Skubiś wkroczył na cyfrowy kontynent, umieszczając tygodnik w sieci internetowej. Na bazie „Niedzieli” utworzył multimedialną instytucję, na którą złożyły się: studia radiowe i telewizyjne, portal internetowy oraz seria wydawnicza Biblioteka „Niedzieli”, w której ukazało się ponad 360 książek. Redakcja wydawała również tematyczne „Zeszyty Niedzieli” i dodatki specjalne, jak „Niedziela Akademicka” czy „Niedziela dla Sejmu”. Tygodnik szybko rozwinął ofertę dla Polonii, wydając edycje zagraniczne: „Niedziela w Chicago”, „Niedziela Amerykańska”, „Niedziela we Włoszech”, a także wydania internetowe w językach angielskim, rosyjskim i włoskim. Ks. Skubiś podjął również oryginalną inicjatywę z Polskimi Liniami Lotniczymi LOT, wprowadzając egzemplarze „Niedzieli” na pokłady samolotów.
W ciągu ostatnich lat „Niedziela” zyskała miano ośrodka kultury, organizując w redakcyjnej Auli spektakle teatralne, promocje książek, wystawy i koncerty. Działalność ta pozwalała na bezpośrednie spotkanie z twórcami i dziełami o treściach chrześcijańskich.
Działalność i relacje z hierarchami Kościoła
Ks. Skubiś pełnił również funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Episkopatu ds. Kultury. Był także członkiem Komisji Duszpasterstwa Akademickiego, Komisji Duszpasterstwa Ogólnego i Komisji ds. Środków Społecznego Przekazu. W ostatnich latach pełnił funkcję moderatora ruchu „Europa Christi”.
Pozostawał w bliskich relacjach z kard. Stefanem Wyszyńskim i Janem Pawłem II. Był świadkiem i bacznym obserwatorem ich działalności, co znajdowało odbicie w publikacjach na łamach „Niedzieli”. Zawsze pamiętał o przesłaniu, które w 1981 roku, na krótko przed swoją śmiercią, skierował kard. Wyszyński do redakcji reaktywowanej „Niedzieli”, wskazując, że specjalnością tego tygodnika powinna być maryjność, czerpiąca swe siły z Jasnej Góry. Ks. Skubiś potraktował te słowa jako testament umierającego Prymasa, włączając pismo w duchowe posłannictwo narodowego sanktuarium. Organizował doroczne pielgrzymki na Jasną Górę pracowników i czytelników pisma, a także pielgrzymki Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy i Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.
Tygodnik prowadzony przez ks. Skubisia obszernie i wiernie przekazywał nauczanie Jana Pawła II. Wszystkie papieskie katechezy były tłumaczone na bieżąco na język polski i drukowane. Zespół redakcyjny był wielokrotnie przyjmowany na audiencjach w Watykanie i powracał ze specjalnym przesłaniem Ojca Świętego. Jan Paweł II zapraszał ks. Skubisia do papieskiego stołu i cenił go, ofiarowując mu nawet swój prywatny aparat telefoniczny.
Nagrody i wyróżnienia
Za swoją pracę i zaangażowanie ks. infułat Ireneusz Skubiś otrzymał liczne nagrody i wyróżnienia:
- W 1995 roku: Nagroda im. św. Maksymiliana Marii Kolbego, przyznawana przez Katolickie Stowarzyszenie Dziennikarzy, oraz Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka.
- W 1996 roku: Został prałatem honorowym Jego Świątobliwości.
- W 1998 roku: Nagroda im. Karola Miarki oraz Platynowy Laur Umiejętności i Kompetencji, przyznawany przez Regionalną Izbę Gospodarczą w Katowicach.
- W 2000 roku: Został podniesiony do godności infułata, a także odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Otrzymał również honorowy tablet „Czyniącym Dobro” oraz statuetkę „Summa Bonitas” Fundacji „Zdążyć z Pomocą”.
- W 2003 roku: Wyróżnienie Duszpasterstwa Środowisk Twórczych Archidiecezji Częstochowskiej „Anioł Nadziei”.
- W 2004 roku: Nagroda „Totus medialny” dla Tygodnika Katolickiego „Niedziela” oraz Nagroda Prezydenta Miasta Częstochowy „Tym, co służą Miastu i Ojczyźnie”.
- W 2005 roku: Ponownie otrzymał honorowy tablet „Czyniącym Dobro” oraz statuetkę „Summa Bonitas”.
Dziedzictwo i wspomnienia
Ksiądz infułat Ireneusz Skubiś był wybitną osobowością w środowisku twórczym Polski. W ciągu 45 lat swojej pracy duszpasterskiej angażował się w sposób szczególny na rzecz kultury, nie tylko przez publikacje i głoszone słowo, ale przez całą swoją działalność. Jak napisał abp Stanisław Gądecki, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski: „Odszedł człowiek wielkiej wiary, głębokiej miłości do Chrystusa i Kościoła, człowiek niesłychanego talentu i pracowitości, wizjoner, który w ostatnich latach swego życia, z niesamowitym oddaniem, poświęcił się inicjatywie ‘Europa Christi’. Odszedł przyjaciel i wychowawca całych pokoleń studentów i dziennikarzy, człowiek wolności i nadziei, zwłaszcza w beznadziejnych czasach komunistycznych”.
Był doktorem prawa kanonicznego, charyzmatycznym kapłanem, niezłomnym dziennikarzem, strażnikiem pamięci historycznej, a jednocześnie twórczo patrzył w przyszłość. Był silnym człowiekiem walczącym w okresie komunizmu o wolność słowa i prawdę w mediach, do którego działalności pasowały słowa Cypriana Kamila Norwida: „Nie trzeba kłaniać się okolicznościom, a prawdom kazać, by za drzwiami stały”. Ks. Skubiś uparcie szedł pod prąd w czasach, gdy patriotyzm był zakazany, bagatelizowany, a potem niemodny. Ten mocny człowiek o heroicznym charakterze ostrym piórem walczył o to, aby w Polsce nie tylko po polsku mówiono, ale po polsku myślano. Podejmował problemy przemilczane przez wielu dziennikarzy z powodów ideologicznych czy ze strachu przed pracodawcą. Walczył o przekaz prawdy w przestrzeni medialnej oraz zakorzenienie narodu polskiego w chrześcijańskim dziedzictwie. Stawał w obronie normalności, piętnując różne anomalie, stojące w sprzeczności z prawem naturalnym. Zdecydowanie protestował m.in. przeciw działaniom na rzecz zalegalizowania aborcji, eutanazji, związków partnerskich. Otwarcie pisał o błędach polityków, poddawał moralnej ocenie rządzących w celu budzenia sumień i obywatelskiej wrażliwości. Ten dzielny dziennikarz w sutannie może być uznany za symbol dziennikarstwa katolickiego swoich czasów.
Msza święta pogrzebowa odbyła się 23 grudnia 2023 roku w parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Chruszczobrodzie. Przewodniczył jej metropolita częstochowski abp Wacław Depo, który podkreślił, że ks. Skubiś to „wielki wzór do naśladowania” i zacytował fragment jego przemówienia: „Mamy tak wspaniałych bohaterów i świętych, wspaniałą kulturę opartą na wartościach chrześcijańskich, tak niezwykłą historię, nad którą pochylał się św. Jan Paweł II, że nie można - w mrocznym niekiedy dziś czasie - tego nie przypominać, na tym się nie opierać. Zawsze więc miałem na uwadze w moich felietonach i różnych wypowiedziach to, co nasz naród buduje, co prawdziwie umacnia i co dodaje mu skrzydeł”.