Jak zostać strażakiem w Polsce? Praca, wymagania, zarobki

Zawód strażaka niezmiennie od lat cieszy się największym społecznym zaufaniem. Z badania „Ranking prestiżu zawodów i specjalności” z 2024 roku, przeprowadzonego przez SW Research, wynika, że strażacy cieszą się zaufaniem społecznym na poziomie 84%. To trudna i wymagająca służba, która często naraża funkcjonariuszy na utratę zdrowia, a nawet życia, ale jednocześnie daje wiele satysfakcji. W Polsce praca strażaka jest postrzegana jako misja, ponieważ wiąże się z pomaganiem ludziom, często w krytycznych sytuacjach, co wymaga zupełnie innego nastawienia niż typowe obowiązki zawodowe. Tylko w maju 2024 roku szerokim echem odbiły się w mediach gwałtowne pożary hali przy ul. Marywilskiej w Warszawie czy poddasza szkoły w Grodzisku Mazowieckim, podczas trwających tam matur. W ogniu stanęły również kolejne wysypiska śmieci i dziesiątki hektarów lasów. Strażacy robią wszystko, od ratowania zwierząt i usuwania gniazd owadów po gaszenie pożarów i zwalczanie skutków powodzi.

Droga do zawodu strażaka

Wiele młodych osób wiąże swoje życie i pracę z zawodem strażaka. Marzenie o tym, aby zostać strażakiem, pojawia się u wielu osób już od najmłodszych lat. Dzieci często wyobrażają sobie siebie w roli bohaterów, którzy gaszą pożary, ratują ludzi i chronią ich przed żywiołami. Aby przejść od dziecięcych marzeń do rzeczywistości i faktycznie zostać strażakiem, kandydat musi cechować się świetnym stanem zdrowia, sprawnością fizyczną, odwagą i determinacją. Ważna jest również odporność na stres, umiejętność szybkiego podejmowania decyzji oraz pracy pod presją zagrożenia zdrowia i życia.

Państwowa Straż Pożarna (PSP)

Według danych Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej na początku 2024 roku we wszystkich jednostkach organizacyjnych pełniło służbę 29 612 funkcjonariuszy i 1884 pracowników cywilnych. Praca w PSP to służba państwowa. Kandydat musi być obywatelem Polski, korzystać z pełni praw publicznych, posiadać co najmniej wykształcenie średnie oraz zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby. Nie może być karany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Do pracy w PSP prowadzą dwie główne ścieżki.

Służba kandydacka - szkoły pożarnicze

Jedną z możliwości podjęcia służby w strukturach Państwowej Straży Pożarnej jest ukończenie służby kandydackiej w jednej ze szkół PSP kształcących w systemie dziennym. Są to tzw. szkoły aspiranckie: Centralna Szkoła PSP w Częstochowie, Szkoła Aspirantów PSP w Krakowie i Szkoła Aspirantów PSP w Poznaniu. Kształcenie kadr oficerskich odbywa się w Akademii Pożarniczej w Warszawie (dawniej Szkoła Główna Służby Pożarniczej). Jej absolwenci uzyskują tytuł inżyniera pożarnictwa lub magistra inżyniera pożarnictwa i stopień służbowy młodszego kapitana PSP.

Kandydaci do służby kandydackiej w szkołach PSP muszą spełnić następujące warunki:

• Mieć nie więcej niż 25 lat.
• Posiadać świadectwo dojrzałości.
• Przystąpić do pisemnej części egzaminu dojrzałości z matematyki, wybranego języka obcego oraz dodatkowego przedmiotu (fizyki, chemii, informatyki lub biologii).

Proces rekrutacyjny w szkołach aspiranckich i Akademii Pożarniczej jest rygorystyczny i obejmuje:

• Złożenie stosownych dokumentów w wyznaczonym terminie.
• Test sprawności fizycznej (obejmujący próbę wydolnościowo-wytrzymałościową).
• Sprawdzian z pływania.
• Sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia).
• Ocena wyników maturalnych.
• Badania lekarskie i psychologiczne.

Po wstępnym zakwalifikowaniu i pozytywnym ukończeniu testów, osoby z największą sumą punktów (z matur oraz testów) zostają kierowane na badanie lekarskie. Kandydaci rozpoczynają naukę od szkoleń, prowadzonych w warunkach poligonowych, co stanowi przygotowanie do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Po ukończeniu szkolenia wstępnego kandydaci składają ślubowanie i stają się podchorążymi. Absolwenci szkół aspirantów uzyskują tytuł technika pożarnictwa i stopień służbowy młodszego aspiranta Państwowej Straży Pożarnej.

Służba przygotowawcza - nabór „z ulicy”

Drugą możliwością dołączenia do PSP jest odbycie służby przygotowawczej w jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej, która aktualnie prowadzi nabór. Ten proces, znany jako „nabór z ulicy”, jest prowadzony przez właściwego komendanta wojewódzkiego, powiatowego lub kierownika danej jednostki (np. jednostki ratowniczo-gaśniczej).

Kandydaci chcący wziąć udział w naborze muszą spełnić ogólne wymagania i przejść pomyślnie etap rekrutacji, który obejmuje:

• Ocenę złożonych dokumentów.
• Test sprawności fizycznej (należy dostarczyć zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych).
• Rozmowę kwalifikacyjną.
• Ustalenie zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia służby w PSP.

W przypadkach, gdy stanowisko wymaga szczególnych predyspozycji i umiejętności, proces może obejmować także test wiedzy, test kompetencyjny, sprawdzian lęku wysokości (akrofobii) oraz sprawdzian z pływania. Każdy przychodzący do straży pracownik przyjmowany jest na najniższe stanowisko i musi przejść okres służby przygotowawczej, w czasie którego musi ukończyć z pozytywnym wynikiem szkolenie strażaka podstawowego. Jest to czas niezbędny na sprawdzenie, czy kandydat nadaje się do zawodu i czy odpowiada mu ta praca.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Niezmiernie ważnym ogniwem Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego są również strażacy ochotnicy. W Polsce jest ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną. Aby zostać strażakiem w OSP, trzeba mieć ukończone 18 lat i nie więcej niż 65 lat, dobry stan zdrowia oraz polskie obywatelstwo. Dla młodszych osób (od 16 lat za zgodą rodziców) istnieje możliwość dołączenia do Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP), które oferują podstawową wiedzę i rozwijają umiejętności pracy w zespole.

Proces wstąpienia do OSP jest nieco prostszy i obejmuje kilka kroków:

1. Znalezienie jednostki OSP: Najlepiej wybrać taką, która jest blisko miejsca zamieszkania, zwłaszcza jeśli planujesz czynny udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Informacje o jednostkach można znaleźć w krajowym rejestrze sądowym lub lokalnych urzędach.
2. Spotkanie z jednostką: Po skontaktowaniu się z wybraną jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie organizacyjne, gdzie poznasz jej strukturę, bazę techniczną i dalsze kroki.
3. Złożenie deklaracji wstąpienia: Po pozytywnej ocenie i podjęciu decyzji należy wypełnić deklarację wstąpienia. Decyzje o przyjęciu podejmuje zarząd jednostki.
4. Okres kandydacki: Obejmuje zapoznanie się ze specyfiką jednostki, wyposażeniem, obsługą podstawowego sprzętu pożarniczego oraz jego konserwacją. Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, w którym ocenia się zaangażowanie nowych członków.
5. Złożenie ślubowania: Po pozytywnym przejściu okresu kandydackiego i uzyskaniu pozytywnej opinii członków zarządu jednostki, składa się ślubowanie.
6. Szkolenie pożarnicze: Konieczne jest odbycie szkolenia podstawowego realizowanego przez Państwową Straż Pożarną. Składa się ono z 38 tematów realizowanych w 136 godzin (64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych) i kończy się egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.
7. Badania lekarskie: Warunkiem uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie, których rodzaj opisuje rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r.

W statucie każdej jednostki OSP znajdują się informacje o celach, sposobach działania oraz prawach i obowiązkach członków. Oprócz członków czynnych, w OSP mogą działać członkowie wspierający (osoby fizyczne lub prawne wspomagające finansowo lub w innej formie) oraz honorowi (osoby szczególnie zasłużone dla ochrony przeciwpożarowej). Każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, znajdzie coś dla siebie, niezależnie od swoich umiejętności, np. mechanik, elektryk czy informatyk.

Bycie strażakiem OSP to coś więcej niż obowiązek. Jak opowiadają sami ochotnicy: „Chciałem pomagać, to było moją największą motywacją.” oraz „Pierwszy kontakt ze strażą miałem podczas zawodów MDP oraz podczas turniejów wiedzy pożarniczej.” Wielu podkreśla, że „Straż to dla mnie przede wszystkim ludzie. Ludzie, na których mogę liczyć nie tylko podczas akcji, ale także w codziennym życiu. Strażacy to moja druga rodzina.” Wstąpienie do OSP zmienia życie, sprawiając, że dźwięk syreny wywołuje skok adrenaliny. Najpiękniejsze w byciu strażakiem jest to, że im więcej od siebie dajesz, tym więcej otrzymujesz w zamian.

Obowiązki i zakres działań strażaków

Głównym zadaniem strażaka jest gaszenie pożarów i zapewnienie bezpieczeństwa w sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia. Strażacy zajmują się jednak znacznie szerszym spektrum działań niż tylko walka z ogniem. Do ich obowiązków należy:

• Lokalizowanie i eliminowanie pożarów oraz sytuacji stwarzających potencjalne zagrożenie pożarowe.
• Lokalizowanie i eliminowanie innych zagrożeń, np. chemicznych, ekologicznych, drogowych, wodnych, radiologicznych.
• Planowanie i przeprowadzanie ewakuacji ludzi i zwierząt z zagrożonych obszarów.
• Minimalizowanie szkód w mieniu.
• Zabezpieczanie miejsc wypadków (np. po zderzeniu samochodów), wydobywanie poszkodowanych.
• Uszczelnianie wycieków ze zbiorników i cystern.
• Likwidacja gniazd owadów (osy, szerszenie).
• Konserwacja i obsługa specjalistycznego sprzętu.
• Przyjmowanie zgłoszeń i analizowanie ich treści.
• Utrzymywanie porządku w remizie.
• Pomoc przy organizacji imprez masowych.

Ponadto strażacy prowadzą działalność edukacyjną, szkoląc mieszkańców z zakresu bezpieczeństwa pożarowego, pierwszej pomocy i procedur ewakuacyjnych, a także przeprowadzają kontrole przeciwpożarowe budynków. Według danych Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej tylko w 2023 roku strażacy interweniowali w ponad 486 000 przypadkach, w tym dwukrotnie poza granicami kraju - w lutym 2023 roku po trzęsieniu ziemi w Turcji oraz w lipcu 2023 roku w związku z pożarami lasów w Grecji.

Zarobki i przywileje strażaków

Wynagrodzenie w PSP

Wynagrodzenie funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej zależy przede wszystkim od zajmowanego stanowiska. Najniższe są dla stanowisk szeregowych, a wzrastają dla podoficerów, aspirantów czy oficerów. Mediana zarobków zawodowych strażaków na koniec 2023 roku wynosiła 5920 zł brutto, czyli około 4366 zł „na rękę”. Co drugi strażak otrzymuje pensję od 4670 zł do 6920 zł brutto. Około 25% najgorzej wynagradzanych strażaków zarabia poniżej 4670 zł brutto, a 25% najlepiej zarabiających - ponad 8530 zł brutto.

W rozporządzeniu MSWiA z 25 marca 2024 roku zaplanowano podwyżki na poziomie 9,3%, wprowadzając je z wyrównaniem od 1 stycznia 2024 roku. Do wynagrodzenia zasadniczego dochodzą także inne składowe, takie jak dodatek za służbę, dodatek motywacyjny, czy dodatki uzasadnione szczególnymi właściwościami, kwalifikacjami, warunkami lub miejscem pełnienia służby. Dodatek za uciążliwości lub szkodliwości pracy zależy od stopnia zagrożenia i wynosi od 5% do 20% wynagrodzenia.

Wynagrodzenie zasadnicze strażaka PSP wzrasta o 2% po 2 latach służby, o 1% za każdy kolejny rok służby (do wysokości 20% po 20 latach) oraz o 0,5% za każdy rok służby powyżej 20 lat (do wysokości 25% po 30 latach służby).

Dla porównania, średnie zarobki strażaka za granicą wynoszą: w Niemczech ok. 8500 zł brutto, w Wielkiej Brytanii ok. 10 000 zł brutto, a w USA ponad 13 000 zł brutto miesięcznie.

Ekwiwalent w OSP

Strażacy ochotnicy nie otrzymują pensji, lecz ekwiwalent pieniężny za udział w akcjach oraz szkoleniach pożarniczych. Jego wysokość zależy od trwania akcji i wynosi maksymalnie 1/175 przeciętnego wynagrodzenia za godzinę. Stawka jest zależna od uchwały gminy, na terenie której działa dana jednostka OSP. W pierwszym kwartale 2025 roku przeciętne wynagrodzenie w Polsce wyniosło 8736 zł brutto, co oznacza, że ekwiwalent za udział w akcji ratowniczo-gaśniczej dla strażaków OSP wynosił maksymalnie 49,92 zł za godzinę. Zazwyczaj jednak nie jest on wyższy niż 30-40 zł, a za udział w szkoleniu może być nawet dwa razy niższy. Ekwiwalent dla strażaków OSP jest zwolniony z podatku dochodowego, ale nie są to zarobki, z których można by się utrzymać. Osoby aktywne w OSP traktują to jako pasję.

Dodatkowe przywileje

Praca strażaka, oprócz wynagrodzenia i satysfakcji, oferuje również różnego rodzaju dodatkowe uprawnienia:

• Odszkodowanie: W przypadku uszczerbku na zdrowiu lub szkody na mieniu powstałych podczas służby, strażak otrzymuje odszkodowanie na zasadach takich samych jak funkcjonariusze policji.
• Wyżywienie: Strażak otrzymuje bezpłatne wyżywienie podczas ćwiczeń, szkoleń i długotrwałych akcji ratowniczych.
• Lokal mieszkalny: Strażak mianowany ma prawo do lokalu mieszkalnego w miejscu, w którym odbywa służbę. Strażacy w służbie przygotowawczej mogą otrzymać kwaterę tymczasową.
• Dodatki do uposażenia: Przysługują im dodatki za stopień, służbowy, motywacyjny oraz uzasadnione szczególnymi właściwościami, kwalifikacjami, warunkami albo miejscem pełnienia służby.
• Świadczenia pieniężne: Należą do nich zasiłek na zagospodarowanie, nagrody i zapomogi, nagrody jubileuszowe, dodatkowe wynagrodzenie za wykonywanie zadań wykraczających poza obowiązki, rekompensata pieniężna za przedłużony czas służby, należności za podróże i przeniesienia służbowe, świadczenia związane ze zwolnieniem ze służby, zasiłek pogrzebowy i odprawa pośmiertna.
• Dodatkowy urlop: Strażakom będącym w służbie przygotowawczej oraz mianowanym na stałe przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy, którego wymiar zależy od stażu służby i wieku.

Gdzie szukać ofert pracy i jak przygotować dokumenty?

Informacji o naborach do służby przygotowawczej w Państwowej Straży Pożarnej należy szukać na stronach internetowych poszczególnych jednostek PSP (np. Komend Wojewódzkich lub Powiatowych). W przypadku służby kandydackiej, po ukończeniu szkoły, absolwenci kierowani są przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej do pełnienia służby w jednostkach organizacyjnych PSP na terenie całego kraju. Informacje o naborach do służby w straży pożarnej można znaleźć również w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (BIP KPRM) oraz BIP Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej.

W strukturach PSP mogą być również zatrudniani pracownicy cywilni, np. na stanowiskach biurowych. W takich przypadkach nabór organizowany jest przez dyrektora generalnego urzędu poprzez umieszczenie ogłoszenia w miejscu publicznie dostępnym w siedzibie urzędu oraz opublikowanie go w Biuletynie Informacji Publicznej KPRM i urzędu. Należy śledzić oba biuletyny.

Jak napisać życiorys (CV) do służby cywilnej w straży pożarnej?

Choć unikalny sposób rekrutacji strażaków-funkcjonariuszy często nie wymaga standardowego CV, życiorys będzie potrzebny w przypadku ubiegania się o stanowisko specjalisty lub inne stanowisko cywilne w straży pożarnej. Aby wyróżnić się na tle innych kandydatów, należy:

• Odpowiadać na wymagania w ofercie pracy: Dopasuj życiorys i list motywacyjny do treści ogłoszenia, opisując kompetencje i doświadczenia związane z podanymi wymaganiami.
• Napisać podsumowanie zawodowe: Krótki opis najważniejszych doświadczeń, umiejętności i osiągnięć, umieszczony na samej górze CV.
• Szczegółowo opisać swoje kompetencje: Skup się na konkretnych umiejętnościach i pochwal się liczbami, zamiast ogólnikami.
• W liście motywacyjnym podać konkretne korzyści: Zaproponuj np. trzy usprawnienia, które wdrożysz, jeśli zostaniesz zatrudniony.
• Zadbać o wygląd dokumentów: Życiorys i list motywacyjny powinny być czytelne, bez literówek i błędów ortograficznych, z zastosowaniem odstępów, pogrubień i punktorów.

W przypadku aplikowania na stanowiska cywilne, życiorys powinien zawierać w lewym górnym rogu dane osobowe i kontaktowe (w tym informację o obywatelstwie polskim, datę urodzenia i miejsce zamieszkania), nagłówek „Życiorys”, datę i miejsce urodzenia, krótkie informacje o zawodach rodziców oraz opis ścieżki edukacji. Można również wspomnieć o zainteresowaniach i pasjach, zwłaszcza jeśli są związane z pracą strażaka. Pamiętaj o dodaniu do CV klauzuli ze zgodą na przetwarzanie danych osobowych.

tags: #jak #dorobic #jako #strazak