Ospa wietrzna jest ostrą chorobą zakaźną wywołaną przez wirus ospy wietrznej i półpaśca. Jest to jedna z najbardziej zaraźliwych chorób zakaźnych. Najczęstszym źródłem zakażenia jest bezpośredni kontakt z chorym lub droga kropelkowa. Zakażenie szerzy się także przez kontakt z przedmiotami zanieczyszczonymi wydzielinami z dróg oddechowych chorej osoby. Po przechorowaniu ospy wietrznej wirus pozostaje w organizmie w postaci utajonej, co w przyszłości może prowadzić do rozwoju półpaśca.
Objawy i powikłania ospy wietrznej
Do głównych objawów choroby należą: swędząca wysypka grudkowo-pęcherzykowa na tułowiu, twarzy, owłosionej skórze głowy, kończynach i błonach śluzowych. Towarzyszą jej gorączka, złe samopoczucie, bóle głowy i mięśni oraz powiększenie węzłów chłonnych. Okres zakaźności trwa 1-2 dni przed i do 6 dni po pojawieniu się wysypki, praktycznie do przyschnięcia wszystkich pęcherzyków.
W większości przypadków ospa wietrzna przebiega łagodnie, jednak u 2-6% chorych mogą wystąpić groźne powikłania. Do najczęstszych powikłań należą zakażenia bakteryjne skóry, które mogą powodować powstanie szpecących blizn, objawy neurologiczne (takie jak zapalenie móżdżku, mózgu czy opon mózgowo-rdzeniowych) oraz ostra małopłytkowość. W Polsce jest to choroba częsta; rocznie rejestruje się około 150-220 tysięcy zachorowań, z czego większość stanowią dzieci do 10. roku życia.
Warto zaznaczyć, że dorośli są około 10-20 razy bardziej narażeni na cięższy przebieg i poważne powikłania niż dzieci, u których ospa z reguły (choć nie zawsze) przebiega łagodnie. Infekcja u dorosłych może skutkować m.in. zapaleniem mózgu czy zapaleniem płuc. U kobiet w ciąży zakażenie wirusem ospy wietrznej grozi poważnymi komplikacjami, w tym poronieniem i wadami płodu.
Szczepionka przeciw ospie wietrznej - ogólne informacje
Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywy, osłabiony (atenuowany) szczep wirusa. Dzięki temu organizm „uczy się” rozpoznawania i zwalczania choroby bez narażania się na ciężki przebieg lub powikłania ospy wietrznej. Skuteczność szczepionki jest bardzo wysoka, przekracza 95%, i zabezpiecza przed objawami oraz powikłaniami ospy wietrznej na całe życie. Jest to szczepionka bezpieczna i dobrze tolerowana, rzadko wywołuje niepożądane odczyny poszczepienne. Nie ma niebezpieczeństwa przeniesienia wirusa szczepionkowego na osoby z niedoborami odporności. Rzadko po szczepieniu występuje poronna postać ospy wietrznej.
Jak działają szczepionki? - Kelwalin Dhanasarnsombut
Varilrix - nazwa i działanie
Jedną z dostępnych na rynku szczepionek jest Varilrix, która chroni przed zachorowaniem na chorobę wywołaną przez wirusa ospy wietrznej. Preparat zawiera żywego, osłabionego (atenuowanego) wirusa ospy wietrznej i półpaśca (Varicella zoster virus). W procesie produkcji wirus ten pozbawiany jest zjadliwości, dzięki czemu wywołuje bezobjawową lub bardzo łagodną infekcję. Varilrix to żywa szczepionka przeciw ospie wietrznej, niezwykle zaraźliwej chorobie z wysypką i gorączką. Jej stosowanie zapobiega infekcji pierwotnej (ospie), dzięki czemu minimalizuje ryzyko reaktywacji drobnoustrojów w organizmie w postaci półpaśca. Obserwacje potwierdzają, że szczepionka Varilrix obniża ryzyko wystąpienia półpaśca - choroba u osób, które poddały się immunizacji występuje znacznie rzadziej niż u tych, którzy zbagatelizowali szczepienia.
Schemat szczepienia Varilrix
Szczepionka Varilrix może być stosowana już od 9. miesiąca życia, a także u starszych dzieci i dorosłych. Immunizacja jest zasadna wyłącznie u osób, które nigdy nie chorowały na ospę wietrzną. Zawsze należy ją stosować zgodnie z zaleceniami lekarza.
Schemat szczepienia jest dwudawkowy, choć odstęp między dawkami różni się w zależności od wieku pacjenta:
- U najmłodszych pacjentów (w wieku 9-11 miesięcy) trzeba zachować minimum 3 miesiące odstępu pomiędzy zastrzykami.
- U pozostałych pacjentów, tj. od ukończenia 12. miesiąca życia, odstęp wynosi minimum 6 tygodni.
Szczepionka działa po około 6 tygodniach od podania i zapewnia długoletnią ochronę. Każdorazowo przed szczepieniem odbywa się specjalistyczna kwalifikacja, podczas której oceniane jest bezpieczeństwo podania preparatu u konkretnego pacjenta. Możliwe są oba sposoby podania: podskórnie lub domięśniowo.
Zdrowe osoby mogą mieć podany Varilrix jednocześnie z innymi szczepionkami, lecz w różne części ciała. Jeżeli z jakiegoś powodu szczepionka przeciw odrze nie może być podana równo ze szczepionką przeciw ospie, należy zachować odpowiedni odstęp.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania do szczepienia
Mimo że szczepionka Varilrix zawiera osłabione wirusy, są one żywe, dlatego istnieją pewne przeciwwskazania do jej podania. Nie jest wskazane podawanie preparatu osobom z niedoborami odporności, w trakcie leczenia immunosupresyjnego, w przypadku chorób takich jak chłoniaki i inne nowotwory z zajęciem szpiku czy układu chłonnego, a także kobietom w ciąży. Kobietom, które poddały się immunizacji, odradza się zachodzenia w ciążę przez miesiąc po zaszczepieniu.
Do stanów obniżenia odporności należą m.in. zakażenie wirusem HIV, AIDS lub przyjmowanie leków obniżających odporność. Przeciwwskazaniem jest także planowana próba tuberkulinowa.
Wśród osób, u których nie stwierdzono przeciwwskazań, szczepionka Varilrix jest dobrze tolerowana. Czasami może wywoływać łagodne reakcje poszczepienne, takie jak ból, rumień i/lub obrzęk w miejscu podania, niewysoka gorączka czy wysypka. Wymienione skutki uboczne ustępują samoistnie. Istnieją bardzo nieliczne doniesienia o wystąpieniu rozsianej ospy wietrznej z zajęciem narządów wewnętrznych po podaniu szczepionki Varilrix.
Wpływ szczepień na epidemiologię ospy wietrznej
Programy szczepień przeciwko ospie wietrznej znacząco zmniejszyły liczbę zachorowań i ciężkich powikłań oraz ograniczyły liczbę i wielkość ognisk zachorowań. Początkowo rutynowo realizowany schemat 1-dawkowy u dzieci w wieku do 12 lat wykazywał wysoką skuteczność w zapobieganiu chorobie o umiarkowanym i ciężkim przebiegu, jednak obserwacje epidemiologiczne oraz dane ze Stanów Zjednoczonych (gdzie szczepionka przeciw ospie wietrznej została dopuszczona do stosowania w 1995 roku) pokazały, że skuteczność poszczepienna nieco się zmniejszała z czasem. Wprowadzenie dwudawkowego schematu szczepienia znacząco zwiększyło ochronę, zwłaszcza przed tzw. przełamującymi zachorowaniami, czyli wystąpieniem ospy wietrznej mimo szczepienia.
Dzieci zaszczepione przeciwko ospie wietrznej rzadziej chorowały na półpasiec. Szczepionka jest również stosowana w profilaktyce poekspozycyjnej, czyli po kontakcie z osobą zakażoną.