Jak odróżnić ospę wietrzną od choroby dłoni, stóp i ust (bostonki)?

Wiele chorób zakaźnych wieku dziecięcego objawia się wysypką, co często prowadzi do pomyłek diagnostycznych. Dwie z nich, choroba dłoni, stóp i ust, potocznie nazywana bostonką, oraz ospa wietrzna, mają podobne symptomy skórne, co utrudnia ich rozróżnienie. Prawidłowa diagnoza jest jednak kluczowa, ponieważ sposób postępowania i leczenia różni się w obu przypadkach. W niniejszej artykule przedstawiamy kluczowe różnice, które pomogą rozpoznać te schorzenia.

Choroba dłoni, stóp i ust (Bostonka)

Czym jest bostonka?

Choroba dłoni, stóp i ust (ang. Hand, Foot and Mouth Disease - HFMD), znana potocznie jako bostonka, to infekcja wirusowa, która głównie dotyczy dzieci poniżej 10. roku życia, choć może występować również u młodzieży i osób dorosłych. Powoduje charakterystyczne zmiany skórne na wewnętrznych częściach dłoni, stóp oraz w jamie ustnej, gdzie pojawiają się krosty, grudki i pęcherzyki.

Termin "bostonka" nie jest poprawny medycznie i nie występuje w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób. Jak wyjaśnia dr hab. med. Leszek Szenborn, prof. nadzw. z Kliniki Pediatrii i Chorób Infekcyjnych AM we Wrocławiu, przyczyną nieprawidłowego nazewnictwa może być podobieństwo do tzw. choroby bornholmskiej (Bornholm disease), również wywoływanej przez enterowirusy. Prawidłowe określenia to choroba dłoni, stóp i ust lub enterowirusowe pęcherzykowe zapalenie jamy ustnej z wypryskiem.

Przyczyny i drogi zakażenia

Bostonka jest wysoce zakaźną chorobą wirusową, której źródłem są enterowirusy, najczęściej wirusy Coxsackie (np. A5, A9, A10, A16, B1, B3) oraz enterowirus 71 (EV 71). Wirusy te mogą wchodzić w bezpośredni kontakt z wydzielinami (drogą kropelkową, np. podczas kichania i kaszlenia) lub wydalinami (poprzez stolec lub jego pozostałości na niedokładnie umytych dłoniach po wizycie w toalecie, przy przewijaniu niemowląt). To właśnie dlatego bostonka często nazywana jest chorobą brudnych rąk. Wirusy mogą być wydalane przez kilka tygodni, ale najczęściej można je przenosić przez trzy do pięciu dni. Do zakażeń najczęściej dochodzi jesienią lub wiosną, a sprzyjają im warunki atmosferyczne oraz nieadekwatne do temperatury odzieży "przegrzewanie" dziecka.

Jedynym sposobem uniknięcia zakażenia jest częste mycie dłoni i dbanie o higienę osobistą. Dzieciom, u których zauważono pierwsze symptomy, zaleca się unikanie kontaktu z rówieśnikami i przebywanie w izolacji.

Objawy choroby bostońskiej

Pierwsze symptomy bostonki pojawiają się około trzech do pięciu-sześciu dni od momentu zakażenia. Mogą to być:

• gorączka (często wysoka)
• ból gardła (w niektórych przypadkach może również dochodzić do zapalenia gardła o ostrym przebiegu, zapalenia migdałków lub powiększenia węzłów chłonnych)
• brak apetytu
• ogólne złe samopoczucie

W fazie wysypki (około tygodnia, maksymalnie dwa-trzy tygodnie od pojawienia się pierwszych symptomów) na skórze pojawiają się charakterystyczne zmiany. Rumieniowe plamki, które z czasem przekształcają się w pęcherzyki, występują najpierw w jamie ustnej (gdzie są bardzo uciążliwe i mogą powodować trudności w przełykaniu), a następnie na wewnętrznej stronie dłoni i podeszwach stóp. Zmiany te mogą przybierać intensywny, "łososiowy" kolor, są zwykle podłużne (owalne lub eliptyczne) o cienkiej pokrywie, wielkości 3-7 mm, osadzone na żywoczerwonym lub wiśniowym podłożu. W przeciwieństwie do ospy wietrznej, wykwity skórne towarzyszące bostonce zazwyczaj nie są swędzące. Rzadziej grudkowa osutka pojawia się też na skórze innych części ciała, np. na kończynach dolnych, w okolicach palców u nóg lub na pośladkach i narządach płciowych. W dalszej kolejności może dochodzić do złuszczania naskórka lub odpadania pęcherzy.

Przebieg i powikłania bostonki

Bostonka u dzieci ma najczęściej dosyć łagodny charakter i zwykle objawy przechodzą samoistnie po upływie tygodnia (maksymalnie dwóch-trzech tygodni), bez ryzyka poważnych powikłań. Niestety, raz przebyta bostonka nie sprawia, że organizm uodparnia się na nią trwale, ponieważ infekcje mogą być wywołane przez różne wirusy. Przebieg choroby u osób dorosłych bywa bardziej uciążliwy i długotrwały, z możliwymi ogólnoustrojowymi powikłaniami kardiologicznymi lub neurologicznymi. W naszej strefie klimatycznej w bardzo rzadkich sytuacjach zdarza się, że może dojść do poważniejszych konsekwencji choroby (tj. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie nerek, zapalenie wątroby lub zapalenie mięśnia sercowego). Poważniejsze przypadki dotyczą głównie mieszkańców południowo-wschodniej Azji, gdzie bostonka przebiega dużo gwałtowniej, zwłaszcza wśród najmłodszych dzieci. Możliwe powikłania to również odwodnienie i zakażenia bakteryjne w przypadku rozdrapania pęcherzy. Istnieje również teoria, która wiąże zakażenie wirusami Coxsackie z cukrzycą typu 1.

Leczenie bostonki

Leczenie choroby bostońskiej polega na łagodzeniu objawów. Podaje się leki przeciwgorączkowe, przeciwbólowe lub przeciwzapalne, jeśli wysypka powoduje dyskomfort. Dzieciom zwykle zaleca się odpoczywanie. Rodzice powinni dbać o to, by maluchy się nie odwodniły, ewentualnie wzmacniać ich osłabiony organizm preparatami witaminowymi. W większości przypadków nie są zalecane kosztowne testy laboratoryjne potwierdzające obecność wirusów. W przypadku ciężkiego przebiegu, zwłaszcza u dorosłych, konieczne może być dobranie odpowiednich leków i dostosowanie sposobu leczenia do konkretnego pacjenta. Pęcherzyków wysypki nie należy rozdrapywać ani wyciskać treści, gdyż to może doprowadzić do wtórnych zakażeń bakteryjnych. Zaleca się unikanie pudrów, gdyż mogą sprzyjać nadkażeniom bakteryjnym.

Bostonka a ciąża

Kobiety w ciąży, które rozpoznają u siebie objawy bostonki, powinny niezwłocznie skonsultować się z lekarzem, zwłaszcza w I trymestrze, gdy zachodzi ryzyko wad płodu lub poronienia. Wewnątrz pęcherzyków towarzyszących chorobie bostońskiej mogą być wirusy, dlatego nie można wykluczyć zagrożenia przeniknięcia ich przez łożysko.

Ospa Wietrzna (Wiatrówka)

Czym jest ospa wietrzna?

Ospa wietrzna, potocznie nazywana wiatrówką, to powszechna choroba zakaźna wieku dziecięcego, wywołana przez wirusa Varicella zoster. Charakteryzuje się swędzącą wysypką, która pojawia się na całym ciele.

Przyczyny i drogi zakażenia

Ospę wietrzną wywołuje wirus Varicella zoster. Przenoszona jest drogą kropelkową, powietrzną lub przez bezpośredni kontakt z chorym. Czas wylęgania wirusa wynosi od 10 do 21 dni.

Objawy ospy wietrznej

Początkowo, przez kilka dni, dziecko może czuć się źle i mieć objawy podobne do przeziębienia (gorączka, katar, ogólne rozbicie i osłabienie). Dopiero po około dwóch dniach pojawia się wysypka, która jest głównym i bardzo charakterystycznym objawem. Wysypka przy ospie wietrznej charakteryzuje się tym, że jest bardzo swędząca. Najpierw przyjmuje postać czerwonych plamek, następnie przekształca się w grudki i pęcherzyki z płynem. W kolejnym etapie krostki pękają, pojawiają się strupki i zasychają. Wysypka pojawia się najpierw na tułowiu, a potem rozsiewa się na całym ciele, w tym na twarzy, zewnętrznej powierzchni kończyn i owłosionej skórze głowy. Możliwa jest również biegunka.

Przebieg i powikłania ospy wietrznej

Po przebyciu ospy wietrznej organizm zazwyczaj uodparnia się na nią na całe życie. Jednakże, możliwe są powikłania, z których najczęściej występują zakażenia bakteryjne wykwitów ospowych, które mogą prowadzić do powstawania blizn. Do rzadszych, ale bardziej groźnych, należą zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowych, a także półpasiec (wirus Varicella zoster pozostaje w organizmie i może reaktywować się w przyszłości).

Leczenie ospy wietrznej

Leczenie ospy wietrznej polega na łagodzeniu swędzenia. Istotny jest kontakt z lekarzem, który zdecyduje, czy konieczne jest zastosowanie leku przeciwwirusowego lub hospitalizacji, co zdarza się zwłaszcza w przypadku ciężkiego przebiegu choroby. W leczeniu ospy stosuje się leki przeciwwirusowe, przeciwświądowe, przeciwgorączkowe i odkażające. Ważne jest, aby pacjent nie rozdrapywał ani nie wyciskał treści pęcherzy, gdyż to może doprowadzić do wtórnych zakażeń bakteryjnych i pozostawienia blizn. Aby zapobiec świądowi i pieczeniu, w niektórych przypadkach wskazane jest włączenie leków przeciwhistaminowych. Zgodnie z najnowszymi zaleceniami, zaleca się unikanie pudrów, gdyż mogą sprzyjać bakteryjnym nadkażeniom.

Szczepienia ochronne

Dostępne są szczepienia przeciwko ospie wietrznej, ale mimo wysokiej skuteczności nie występują w obowiązkowym kalendarzu szczepień. Szczepionkę przyjmuje się zazwyczaj w trzech dawkach. Pierwszą dawkę można podać od 9. miesiąca do 12. roku życia. Po ukończeniu 13. roku życia należy w odstępie przynajmniej 6 tygodni podać kolejne dwie dawki szczepionki.

Kluczowe różnice między bostonką a ospą wietrzną

Mimo pewnych podobieństw, choroba bostońska i ospa wietrzna mają istotne różnice, które pomagają w prawidłowej diagnozie:

Kiedy skonsultować się z lekarzem?

W przypadku pojawienia się jakiejkolwiek wysypki u dziecka lub dorosłego, zwłaszcza jeśli towarzyszy jej gorączka, złe samopoczucie lub inne niepokojące objawy, zawsze zaleca się konsultację lekarską. Prawidłowe rozpoznanie choroby jest kluczowe dla wdrożenia odpowiedniego leczenia i zapobiegania ewentualnym powikłaniom.

tags: #jak #odroznic #ospe #od #bostonki